Benedetto Vigne

Benedetto Vigne

Autur LATABLA dapi avust 2016 - Benedetto Vigne è naschì en Italia (1951), creschì en Surses e viva dapi quarant’onns a Turitg. El scriva istorgias e chanzuns, el descriva suns e tuns e fa magari er in zic radio. De facto ha el scrit onns or recensiuns per la gasetta Tages-Anzeiger ed ha tgirà per RTR las emissiuns «La truvaglia» e «Las perlas». Ultra da quai fa el oz part da la gruppa da rock rumantscha-turitgaisa L_MAR.

Da Benedetto Vigne -  Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg in bellischem segund album.

Dacurt haja ma semià da Roland «Chadafö» Vögtli – e surprendentamain na da Maria! – insatge cun musica ed abitadis, ils solits scumbigls surreals dals siemis. Geabain, ina tscherta irradiaziun arcaica, che turna magari en siemis, dastgins attribuir al duo ladin-ladin Me+Marie, in’aureola da magia muntagnarda. La rait mediala ha er gia scuvert quella, celebrà la metamorfosa da las ragischs alpinas a la sonoritad urbana. L’amalgam dal dolomit e dal «giadin», la festa da las ganes e da la ritscha, omaduas fabulanzas or dals auals, ma tuttina figuras differentas, oppostas – qua la vusch sublima, dialica, tscha il sun terran, distursiunà, ina cumbinaziun che va a prà cun la parita fisica dal duo, la bella e la bestga als haja gia numnads en in auter lieu.

L’accoglientscha è lasuenter fenomenala, er en regiuns nunurbanas: L’avust passà haja gì il cletg da cumparter tribuna cun Me+Marie a chaschun dal festival Rock se Drun, il public era fascinà, electrisà dal duo e ses enturagi, e quai er sch’el na conuscheva strusch las chanzuns dal repertori. Ed er qua il medem maletg arcaic: ella, suverana, traglischanta sco ina diala vi da la battaria apartia, nuncunvenziunala, el, rockadur da vaglia, in vair animal dal palc, smanond la ghitarra e battind ils pes sin terraferma, a la moda da – jau sai, ins na duess betg strapatschar congualanzas – ses barba musical Neil Young. E sur tut quai il chant da Maria e Chadafö, cuntrastant ed armonius en ina, ina cumparsa che lascha sminar dapli che mo in’uniun artistica.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!


Ed uss apunta il nov album, lur segund, battegià «Double Purpose», quai ch’ins pudess translatar cun «dubla finamaira». Insatge davant or: Maria da Val e Roland Scandella – sco els sa numnan en art – n’han betg inventà il rock. Ma els han re-inventà ina mixtura che flada tant ina lunga tradiziun, tant ina giuvna avantguardia. Remartgabel è il return a figuras basicas, arcaicas apunta, ina concessiun a l’instrumentari reducì – quel riff glamurus à la Marc Bolan en il song d’avertura «Sad Song To Dance», quella marca da blues à la John Lee Hooker en «Miles Of Lies», mo gist per numnar dus exempels.

Ma il bel è ch’il duo vegn da plazzar tranter quels terms basals grondius muments da melodia e d’abundanza armonica, ina giada festivs, ina giada patgifics, stritgond ils lieus ils pli differents, folk, country, grunge, psicadelica. Creond tras quai ina variaziun e cumpatibilitad nunditga, er en ils posts ils pli vehements, pli dirs – quai che gartegia per il solit mo als pli gronds da la musica pop. En mintga cas in bellischem album, bain producì, bain preschentà, in album che crescha en tadlond. Ed jau ristg da ma semiar da quel di che Me+Marie, suenter avair cuntanschì renum mundial, turnan cun in bel album deditgà a lur linguas maternas, quella da Scuol e quella da la Val Badia.



Me+Marie: Double Purpose (Capriola/Radicalis)

Text: Benedetto Vigne
Fotografia: (c) Me + Marie

Tgi che vul udir Me + Marie live sa far quei:
• 04.10.  Turitg, Helsinki
• 05.10.  Aarau, KIFF
• 21.11.  Lucerna, Schüür
• 22.11.  Lyss, KUFA


En il web:
http://meandmarie.com/ 


iTunes: http://bit.ly/anotherItunes 
Spotify: http://bit.ly/anotherSpotify 
Deezer: http://bit.ly/anotherDeezer 
 


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha.

Jau vuless numnar Astrid Alexandre betg simplamain ina chantanta u chantadura, jau preferesch numnar ella ina «artista vocalica». Ina persuna che sa far cun sia vusch dapli che mo «chantar», ina che sa schonglar, capriolar, chaubriclar cun sias cordas vocalicas. Quella qualitad demussa Astrid gist en l’emprim toc da ses nov album «Umbrivas», cumparì l’entschatta da mars, la skizza cun il titel «Lighthouse» (bel da battegiar l’album «Umbrivas» e lura gist cumenzar cun la glisch!). E quest «far traglischant» (Leuchtturm) bogna l’artista en in mar da misterius ecos ambientals, sur ils quals la vusch principala sgulatta aut ed ostinat sco ina vela ent il vent.

Differentas texturas

Ma i na va betg per la pura demonstraziun acrobatica – gia la segunda chanzun, quella «Beautiful Mind» emprestada da l’amia Corin Curschellas, passa si en in vestgì daltut different, ina spassegiada en ponns da popsong atemporal, chantà cun vusch bassa, carmalanta. Ed uschia sa noda l’entir album da textura a textura, da clavazin a calimba, da sintetisader a ghitarra, senza però bandunar la tempra basica da l’autura. Muments africanisants, arias da chanson, escapadas da funk, minimalissems ramurus – gea, perfin in trantertun recurrent da chanzunetta d’uffant udin nus qua. Ed adina puspè interrumpa la musicista il fluss dal toc, per inserir in mument da reflexiun, da cuntradicziun schizunt, applitgond accords diminuids, melodias guerschas. Precis sco quel cuntrast tranter las sumbrivas ed il far traglischant.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun




Inamurada en chalzers

Quel cuntrapunct stilistic vegn er reflectà sin il nivel dals texts: Il «Lullaby» raquinta – en la strofa rumantscha – davart las solitas charinezzas da la natira che fan ninnar l’uffant, fertant ch’il refrain englais scungira l’uffant da betg crair a las smanatschas dals creschids. Ed en la chanzun titulanta cuntrasteschan ils maletgs dals fugitivs africans cun l’indifferenza dal rest dal mund. Ma i dat er muments ligers, ilarics, il pli tard en la chanzun finala, in’aventura d’amur nunpussaivla fixada sin in pèr chalzers.

Duas ospitanzas colureschan ultra da quai questa segunda ovra d’Astrid Alexandre, per l’ina l’idilla impressiunistica «Zervreila», scritta e chantada dal contrabassist Rees Coray. E lura il duett cun Pascal Gamboni en «Veta», la sonorisaziun d’ina poesia clav da Tresa Rüthers-Seeli: «In siemi sco sch’ei dess aunc melli stads.» Milli stads, milli atmosferas: «Umbrivas» è in album d’ina enorma ritgezza musicala, d’ina raffinezza stilistica e d’in messadi sublim, in album che reflectescha la vista cosmopolitica da l’artista vocalica, sia derivanza rumantscha, belgia e perfin … haitiana.

Text: B. Vigne, Turitg
Fotografia: (c) Mattias Nutt

Astrid Alexandre: Umbrivas (R-Tunes)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli.

Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in veritabel cudesch cun cuverta alva e piz-pagina cotschna, la cuverta levamain raplada ed ils titels engravads. Sin las paginas las poesias sursilvanas ch’il chantautur da Rabius ha mess en musica, cun translaziuns tudestgas e franzosas, enramadas da fotografias ambientalas, da divers pleds introductivs e da curtas biografias dals singuls poets, e lura, traclà vi da la vart interna da la cuverta, il disc cumpact cun las chanzuns, er quel d’in bel cotschen bordó – propi ina cumparsa festiva che dat a l’ovra la parita d’in term bunamain istoric.

Tge ha lura Mario Pacchioli fatg, ch’ins po discurrer d’in term istoric? Metter poesias rumantschas en musica, quai n’è nagut straordinari, quai capita dapi decennis e decennis, ils ultims quarant’onns perfin en vestgadira modernistica americana. Geabain, il musicist e chantant che viva oz a Paris ha tschernì per sia schelta – per la gronda part poesias pli veglias, Giachen Hasper Muoth, Gion Cadieli, Gian Fontana, Alfons Tuor – propi in vestgì da classica chanson franzosa, embellì dad in orchester sinfonic. E quai è vairamain in novum.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Nua ch’il «pur suveran» era antruras disà da passar si en la seriusadad da vuschs virilas muntagnardas, vegnan ussa questas «remas» tradiziunalas cun in schlantsch frivol da citad mundana franzosa, regordond a la furiusadad d’in Gilbert Bécaud, a la cordialitad d’in Charles Aznavour, gea perfin al melodrama d’ina Edith Piaf. U lura a la beffardia d’in Georges Brassens. Passond per massa stils or da salas da ball, geabain, in pau attempadas, il foxtrot en «Romontschs», il menuett en la «Neiv da stad», il sprechgesang impressiunistic en «Il spuentegl», la polca en la «Cura radicala», la valse musette en «La tour e la tempiasta», il tango en «Il ranver».

Sa chapescha, cun lieunga nauscha pudess’ins renfatschar a Mario Pacchioli ch’el celebrescha lirica «démodée» en in ambient musical medemamain ord moda, senza propi nagin segn da vulair confruntar quella maschaida cun in ristg pli actual, cun experiments sonors pli moderns. El ch’ha demussà anc sin ses ultim agen album «Rispondas» dal 2009 in fin nas per texturas detg avantgardisticas!

Ma sco chanta Mario en «L’affonza», l’unica poesia ch’el ha scrit sez: «…las ragischs da miu temps lasch jeu buc extirpar». Sias ragischs èn sper la verva rumantscha er il belcanto talian, e quel sa lascha resentir tras a tras, ina vusch che dumogna massa registers, che frasescha giagliardamain, che zaclina e zaccagna, dond a questas «chansons romontschas» propi in agen bol, rinforzà apunta d’in setting nettamain classic. Sco ditg, insatge daltut nov! (Guarda er l’intervista da Corina Gustin cun Mario Pacchioli.)

Mario Pacchioli: Remas (Chasa Editura Rumantscha)

Text: B. Vigne, Turitg

Fotografia: (c) Ester Vonplon, mariopacchioli.com

Suonda LATABLA!

 

 

PROSSEMS CONCERTS:
insembel cun l’orchester Kammerphilharmonie Grischun:

05.01.2018
20h
Glion, Klosterkirche
Giast tar il concert da l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun.

25.05.2018
20h
Fribourg, Equilibre
REMAS - IL CONCERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg

26.05.2018
20h
Chur, Stadttheater
REMAS - DAS KONZERT
Mario Pacchioli cun l’orchester Kammerphilharmonie
Grischun ed il Chor La Chanson de Fribourg



Benedetto Vigne relata da trais cudeschs recents che l’han faszinà:

Sun mai stà en Russia. E tuttina sent jau ina spezia da resonanza russa che ma persequitescha dapi in tempet e quai causa da trais cudeschs ch’jau hai legì en il decurs da l’ultim onn. Trais cudeschs recents ch’han tuts da far cun la Russia u cun l’anteriura Uniun Sovietica.

L’emprim deriva d’in giuven autur american – quai che fa surstar – cun num Anthony Marra. Ma Marra ha studegià a St. Petersburg, e quai declera magari si’affinitad per panoramas da là en. Si’ovra cun il titel original «The Tsar of Love and Techno» è ina rimnada da raquints autonoms, ch’èn però colliads l’in cun l’auter en moda enigmistica ma geniala, faschond da l’entir ina spezia dad unic roman. In roman che tanscha dals onns trenta enfin en per il futur diffus, e che mida en mintga part l’instanza narrativa. I va grosso modo per regurdientschas vanas, per la recurrenta surventschida da la desperaziun, per destrucziun e restauraziun da vita ed art. I cumenza cun la lavur d’in retuschader statal da fotografias al temp dal tranterguerra, che daventa lura sez unfrenda da las razzias stalinisticas, ins entaupa in directur da museum tschetschen che reciclescha purtrets, ins passa per las guerras caucasianas ed il nov capitalissem mafius, ed ins finescha en ina visiun futuristica si en las sferas cosmicas. Memoria ed umor survivan tut las forzas destructivas. En quest senn è il titel tudestg dal cudesch in zic malgartegià: «Letztes Lied einer vergangenen Welt» (Suhrkamp).

La famiglia vegn dominada dal gender feminin

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Il segund cudesch è in veritabel «schmöker» da bunamain 1300 paginas! El è scrit – per tudestg – da la giuvna autura georgina Nino Haratischwili e porta il titel «Das achte Leben (für Brilka)» (Frankfurter Verlagsanstalt). Igl è in roman-saga che cumpiglia 6 generaziuns e passa 100 onns dad ina famiglia fictiva da Tbilissi/Tiflis. Mantegnend il recept secret d’ina tschigulatta magica, inventada da l’ururat Jaschi, vegn ina generaziun suenter l’autra purtada vinavant dal destin, che ballantscha tranter plaschair ed anc dapli tragedia. Lezza è colliada a las duas guerras mundialas, a guerras civilas e surtut a l’inclusiun da la Georgia en l’Uniun Sovietica. La famiglia vegn dominada dal gender feminin, che sa sbatta cun mauns e pes e regls per ina vita pli umana, fertant ch’il basat Kolja daventa in fervent funcziunari da Stalin – er lez oriund in Georgin. Sco che Haratischwili cumbinescha ficziun ed istorgia reala è simplamain grondius, ed er sch’il roman tutga magari in zic il kitsch – ina lectura faszinanta è el en mintga cas. Ed el ans maina betg mo a Tbilissi, mabain er a Mosca e Leningrad.

La gronda desillusiun suenter la fin da l’Uniun sovietica

Il terz cudesch è ina spezia da monument – el ha tranter auter purtà a l’autura  bielorussa Svetlana Alexijewitsch avant dus onns il premi Nobel per la litteratura. «Secondhand-Zeit / Leben auf den Trümmern des Sozialismus» (Suhrkamp), il titel tudestg, n’è en quest cas betg surfatg. I sa tracta dad ina rimnada da duas dunsainas protocolls da discurs cun persunas or da la Russia actuala. Da persunas ch’han anc vivì la segunda guerra mundiala enfin tar persunas che n’eran betg anc naschidas cur che la gronda midada da la «perestroika» ha cumenzà. Quai tanscha da l’anteriur funcziunari dal creml enfin tar la giuvna fugitiva dal Caucasus, dal ex-praschunier politic enfin tar la nova managera. E pli u main tuts raquintan da la gronda desillusiun ch’il temp suenter la fin da l’Uniun sovietica ha purtà. Il sentiment da solidarietad che regieva en las veglias cuschinas sozialisticas è vegnì substituì dad in grond egoissem materialistic che n’ha nagina cumpassiun per ils pli manglus. Ed en las forestas ordvart Mosca giascha sepulì inqual pauper gianter sturnì da la sbirramenta moderna. Ina lingia directa davent dal zarissem sur il stalinissem enfin tar il putinissem? «Tgi che vul chapir la Russia dad oz, sto leger quest cudesch», statti scrit sin la cuverta.

Anzi, quels trais cudeschs, agiunsch jau qua modestamain…

Text: B. Vigne, Turitg 
Fotografia: pexels.com

Suonda LATABLA!



Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun.

Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun «Accent: musica dad oz» cun sia ballada dal «Kindel», ina chanzunetta allegra e laconica cun ina tempra da folkpopsong modern.


In tempet pli tard aveva il trubadur secundà cun in Top Pop Rumantsch dal RTR, quella sumeglianta melodia che raquintava «Nüglia da nouv» e scheva en in bel mument:

«Meis bap es sülla glüna e ma mamma es sü Muntatsch.»

Ed il pli tard a qua ins ha realisà la parentella litterara e musicala da Curdin cun ses barba Paulin Nuotclà. Ma il giuven chantautur ladin, creschì a Bever, ha tuttina sias atgnas tempras, ubain sco el di en la chanzun principala da ses primalbum «Silips e furmias», finalmain cumparì questa primavaira: «Intant n’ha eu imprais a siglir sur sumbrivas».

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Curdin Nicolay ha il dun da condensar e reducir sia poesia tar istorgiettas u vignettas minimalisticas, en las qualas spassegian betg mo kindels u cosmonauts betg anc naschids, mabain er ina massa Carolinas e Bettinas e Braidas ed Annamarias, ma er Luis e Chaspers ed Arturs u signurs da Genevra che vegnan en Engiadina e chattan là chaschöl da chavra.

Scenas fitg vitalas apunta che citeschan betg mo la chanzun tradiziunala, ma che creeschan quasi ina nova scrittira engiadinaisa, marcond qua e là in bel aforissem («Mintgatant es da far cumpagnia als laders»), ina passascha surrealistica («Intant s’han chattats silips e furmias immez las urtias cun nouvas ideas») u simplamain la trista vardad («Ed i para bod che si qua nu detta nüglia da nouv»).

Producents e vuschs enconuschentas

Tut quai chantà cun ina vusch fina e chantunada, chauda e distanziada en ina, tut quai accumpagnà dad arranschaments ch’èn lunsch davent dal simpatic vegl schrummschrumm dal barba.

Producent Manfred Zazzi e sia squadra da sessiunists professiunals – tranter quels Jean-Pierre von Dach, Andi Schnoz, Adrian Stern, Lucas Schwarz – han savì dar a las chanzuns da Curdin in’atmosfera da vair popsong classic, suttastritgond la qualitad «paulsimoniana» da las cumposiziuns. E qua circuleschan betg mo ghitarras excusitas, battarias elasticas e tastas discretas, qua cumparan magari er anc il giun da Rees Coray u il cello da Cristina Janett.

E betg il pli davos, sco groma gratuita, la secunda vusch sublima da la vischina Martina Linn, che cumplettescha quasi l’illustraziun dal silip e la furmia. «Silips e furmias» – in’ulteriur term en la discografia moderna rumantscha.

Curdin Nicolay: Silips e furmias (R-Tunes)

Text: B. Vigne, Turitg  
Fotografia: (c) Curdin Nicolay

 Silips e furmias

 

PROXIMS CONCERTS:

05.08.2017, Rock Sedrun (entrada libra)


Suonda LATABLA!

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva dals oramai veterans Züri West, l’autra dals quasi-novizs Jeans For Jesus. E domadus èn capolavurs.

«Love» è il titel laconic dal dudeschavel album dals Züri West. Tant pli sarcastic para quel, sch’ins considerescha ch’il tenor dal disc dechanta amurs spussadas, decadentas, mezmortas. «(Sie isch) ggange ohni z’gah» di gia il segund titel da l’album, ed en in’autra chanzun lamenta Kuno Lauener dals dis ch’ins resta tuttina anc ensemen, malgrà la lungurella vicendaivla. Quai tuna da resignaziun e dischillusiun. Da serra-char. Ma sch’ins taidla la musica, lura sa demussa tut quai sco ina finta: Ils Züri West èn usché frestgs, viscals e musicantics sco daditg betg pli. Quai ha magari da far cun la regiuvenaziun che la gruppa ha uss fatg tras, nov èn il bassist Wolfgang Zwieauer ed il ghitarrist Manuel Häfliger da la partida, e gist l’ultim da quels briglescha cun solos vaira claptonians anc mai dudids tar la venerabla gruppa bernaisa. Surtut en la ballada deditgada al poet Jean-Pierre Schlunegger.

L’album traglischa però er tras sia varietad, sper intgins veritabels spazzastradas rockus udin nus apunta er inqual tun pli amiaivel, pli fin. Straordinaria è qua la versiun bernaisa d’ina classica melodia da Bob Dylan, la quala Kuno Lauener translatescha cun «Mir wei nid grüble (es isch scho rächt)» e chanta cun ses usità scutinim autoconscient. Insumma celebrescha Lauener inquala bella istorgietta, l’agen cumparegl cun in cudogn («Quitte»), il purtret dal giat impertinent, il regord dad in turment envers il frar pitschen. Ina da la pli bellas è la nostalgia dals onns 60, cur ch’il chantant era anc bagai e sa siemiava da daventar da grond in … talian.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Regurdientschas chattainsa er tar ils collegas giuvens dals Züri West, ils nov-celebrads Jeans For Jesus. Là tanscha la reflexiun però be dals ventg-e-raps enavos sin la fasa teenageriana (u «mendratscha» schessans per vegl rumantsch) da deschset onns, en la chanzun «XVII» (ina reprisa d’in titel da Youth Lagoon). Tant pli grev èsi tar quella gruppa dad eruir istorgias, perquai ch’ella lavura bler cun gieus da pleds, cun anglizissems e cun ina poesia assoziativa ch’ins pudess bunamain numnar «stream of consciousness», pia lirica subconscientica. Nus entupain frasas sco «oh mueter spöi mi a di wäutchuglä», ubain «spiu gitarre du idiot für bedütigsschwangere schlächte sex». Tals sproposits poetics van fitg bain a prà cun il chant falsett, androgin e ferm articulà da Michael Egger, in chant che s’integrescha organicamain en las texturas sinteticas ed electrofunkigas da la gruppa.

Precis, ils Jeans For Jesus han paucas ghitarras e bler sintesaisers, els fladan in’aria zunt metropolitana, urbanistica, globala – gia la chanzun «L.A.» sin lur primalbum dal  2014 aveva signalisà quel caracter – els reflecteschan consum ed abundanza invana («uh uh uh d wäut isch nid gnue»). Ed els celebreschan l’amur en tut sias furmas, lur «lovin» gioga rima cun «Löwin», ed en in lieu denumnan els «pussy u schwanz». A l’album che porta l’enigmatic titel «PRO» agiunteschan els in flocon da parfum cun il medem num. Quels quatter bernais n’èn ditg betg anc spussads da la vita, u sco ch’els din en la chanzun che citescha en il titel ils dus rockadurs Neil Young e Kurt Cobain: «Chum mir brönne nie us».

Züri West: Love (Sound Service); Jeans For Jesus: PRO (Universal).

Text: B. Vigne, Turitg   Fotografia: (c) by Walter Schaer /  http://www.jeansforjesus.net/

 

PROXIMS CONCERTS:

28.04.2017, Düdingen
Bad Bonn

13.05.2017, Lucerna
Schüür


Suonda LATABLA!

Da Benedetto Vigne - Il nov album da la chantautura sursilvana è in invit al cor.

«You Have My Heart» – il titel dal nov album dad Ursina, quasi ses segund album, tuna sco in’invitaziun, in invit dad entrar en il mund musical da la chantautura sursilvana: Ti es part da mes cor e da mia cordialitad. Ma malgrà tut quella ospitalitad evidenta, la vusch strafina, las texturas filigranas, n’èsi betg usché lev da suandar il clom da la giuvna musicista. Ins sto vaira sa lavurar en ed approfundar en l’ovra. Gia l’emprima chanzun da l’album, il titel principal, ans irritescha cun sias tschintg quartas, ses glissandis fints e sias progressiuns semitonalas.

Ursina na vul betg ans render la vita simpletta e monocromica, ella sa mova lunsch dals mollissems e tralalas usitads da la musica pop, ella creescha in univers musical zunt ritg e variant, animà da folk, jazz e classica, purtà da melodias inspiradas ed embellì dad inqual tun da sturs forestal.

Ella maina l’auditori en in ambient magic, in ambient da dialas e nanins, da chavriels ed ursins.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


L’influenza nordica è gia vegnida citada pliras giadas – cun il ristg da repeter in stereotip: la vusch clerischma da valì, cun sias eventualas capriolas falsettas, l’instrumentari da giugaret –l’omnichord, l’autoharpa – tut quai maina l’auditori en in ambient magic, in ambient da dialas e nanins, da chavriels ed ursins. Ma adatg, la chantautura na sa chapritgescha betg sin melodias castas, asepticas, anzi, en tscherts muments sa schluita en in lev tun lasziv che lascha sminar la vaira sensualitad da las chanzuns dad Ursina.

In tun lev lasziv e sensual.

E mintgatant para l’artista schizunt dad surmuntar sasezza, en las cadenzas «walrusianas» da «I’ll Fight For You», en l’erupziun ramurusa da «One Two Three». Nundir da las duas perlas rumantschas, omaduas en in tac da trais quartas respectiv da sis otgavlas ed in’atmosfera intima - silpli ins giavischassi dapli chanzuns en l’agen idiom. Ma Ursina s’orientescha evidentamain ad ina carriera internaziunala e preferescha il chant englais.

Ils noss cors ha ella tuttina gia conquistà.

 .:. Tips: CD e video youtube:

https://www.youtube.com/user/ucalein


Dapli & infos: https://www.ursinamusic.com/

Text: B. Vigne, Turitg   Fotografia: (c) ursinamusic

 

PROXIMS CONCERTS:

22.03 Lucerna
Schüür

24.03. Aarau
Kiff

31.03. Turitg
M4M Music Festival

12.04. Basel
Cafè Singer 


Suonda LATABLA!

Da Benedetto Vigne - La conuschientscha definitiva na vegn l’uman mai a cuntanscher.

L’ultima sairada da son Silvester, la notg avant Bunmaun, cun in pèr amis ed amias a festivar la fin da l’onn vegl ed il cumenzament dal nov. Tranter els in fisicist da professiun, spezialisà en materias digitalas, computers e tut il climbim modern da quests dis. Sco cumplet laicist sin quests champs, n’haja strusch savì cunterdir a ses arguments, a sias formulas e formulaziuns. Ma tuttina haja mess sin maisa in tema che ma fatschenta actualmain, l’intelligenza artificiala numnadamain. (Guarda er la columna da Rest Giachen Dermont en LATABLA, avust 2016.)

Robots capavels da resentir simpatias ed antipatias, amur e dolur?

Ils scienziats da quests dis discurran da las vistas realas d’in robot dal proxim futur che surpiglia tut las activitads umanas, inclus pensar e ponderar e planisar e torturar. Anzi, intgins postuleschan schizunt in’ autoconscienza da tals essers che savess senz’auter surpassar quella da nus solits umans. Ch’ils robots fissan capavels da resentir simpatias ed antipatias, amur e dolur - damai che l’autoconscienza na saja nagut auter ch’ina banala funcziun da sinapsas en il tscharvé.

Tge èsi da quintar da talas ipotesas?

Mes ami fisicher ha dà ina resposta diplomatica, manegiond ch’ils mainis giajan qua fitg dapart, e che la finala na fissi strusch pussaivel da demussar ina tala autoconscienza artificiala.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Tschertgar il misteri da la vita è il vair senn da la vita

Jau hai renvià a la veglia teoria dal dualissem, argumentond che la vita consistia dad ina vart exteriura e dad ina interiura, e che quella interiura, ch’ins numnia magari «olma» tar il carstgaun, saja ensasez preschenta dapertut, er en la materia anorganica, e che quella «interiuradad» fetschia part dal misteri da la vita. Da vulair crear artificialmain in’instanza «dualica», quasi in golem, quai saja en fund in act da hybris a la moda da la tur da Babilonia. Anzi, da tschertgar il misteri da la vita, davent da l’autoconsczienza enfin tar il famus «urknall», il sfratg primar, quai saja la finala il vair senn da la vita.

Scuvrir en fund quests misteris, quai muntass er perder il senn da la vita. E perquai na vegnia l’uman er mai ad arrivar tar ina conuschientscha definitiva da la vita, saja quella fisica u quella psichica, exteriura u interiura: La scuverta definitiva fiss la fin.

E sco per suttastritgar tut quai haja clamà in mussament filosofic, quel dal «JAU». Il «JAU» – absolut, sulet, solitari, egocentric – exista mo in’unica giada sin quest mund. Danunder e daco che gist «JAU» sun vegnì, nundir nua che «JAU» vom – impussaivel da declerar. Anzi, ina dumonda che po crear sturnizi, in veritabel wahnsinn. I resta be il smirvegl sco alternativa, circa tenor lez haiku or da mes cudesch recent, il «diari giapunais»:

surstar quotidian
en l’univers infinit
il jau singular.

Text: B. Vigne, Turitg 
Fotografia: pexels.com

Suonda LATABLA!



Da Benedetto Vigne -
Ensasez datti mulestaziuns sexualas er envers ils umens, pretenda Benedetto.

Strusch èn tschintg onns passads, che feministas da l’Ultra-Atlantic èn idas sin via a demonstrar per il dretg dad esser «sluts», per rumantsch schess’ins schlunzras u schlampras. Vul dir il dretg da sa dar e deportar en moda schlamprusa, maldecenta, sexy, pitaunesca. E quai senza vegnir consideradas davart dals umens sco selvaschina libra, senza vegnir strafixadas, maltutgadas, mulestadas.

En vista a las famusas sentenzas sexisticas da Donald Trump ed al successiv #sbratg mundial survegnan lezzas acziuns feministicas ina nova actualitad. Bain èsi da presumar che na tuttas feministas sajan d’accord cun las pretaisas demonstrativas – en mintga cas partan quellas dad ina ponderaziun sbagliada.

Demananza pitaunesca, vestgadira cutizzanta, signals connotads cun erotica ubain sexualitad n’èn betg a priori libers da valitaziun u cuntegn, tut quai effectuescha tar l’um (ma er tar la dunna), ma en emprima lingia tar l’um sentiments erotics, en il mender cas – u stuessins magari dir: en il meglier cas, irritaziun sexuala, vul dir perfin erecziuns. Atgnamain sa tracti qua d’ina mulestaziun sexuala ch’è ensasez pli concreta ch’ina sgnocca indecenta sin auzadas commercialas. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Per consequenza sa laschi constatar che l’um actual è exponì di per di ad ina lavina da mulestaziuns sexualas: la reclama iperstgalvada sin plazzas publicas, las damas da la terza pagina en la pressa da chinetta, las sortidras malamain vestgidas en las citads euv. I na sa tracta betg qua da vulair declerar u schizunt perstgisar violenza sexuala davart da l’um, in «na!» duess valair sco in «na!» – ma i saja qua ina giada rendì attent ad ina valitaziun disparata, ineguala.

Dad umens mulestads en quella guisa na vegn practicamain mai discurrì.

Ma betg da sa smirvegliar: Che umens na crititgeschan quest malesser vegn dal fatg ch’els han dascus u avertamain plaschair da tals mulestaments, e quai betg mo ils Donald Trumps da quest mund, mabain ils umens tras e tras – danor magari inqual ascet radical. E probabel èsi er meglier uschia, cas cuntrari stuess’ins bainbaud velar u enzugliar cumplettamain er tar nus las dunnas, betg per lur schurmetg notabene, mabain per il schurmetg dals umens – quai ch’è probabel er il vair senn da la burka en societads muslimicas. Cumplexa è ella en mintga cas, la debatta davart il sexissem en il mintgadi.


Text: B. Vigne, Turitg 
Fotografia: pexels.com

 

Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Da Benedetto Vigne -
Tge è quai la «sinestesia»? Benedetto declera la noziun cun agid da la festa da Nadal. 


Co tuna Nadal? ha dumandà quests dis qua ina collega ed amia collavuratura da RTR. Ed en quest connex m’è vegnida endament la noziun da la «sinestesia».

L
emprima giada che jau hai entupà quest pled è stà avant in pèr onns, scrivend ina recensiun davart in album da la chantadura turitgaisa Lea Lu. En ses curriculum descriva quella bella artista chella haja ina udida sinestetica, vul dir, udind tuns vesa ella mintgamai colurs. Tar in La u in A vesa Lea Lu per exempel la colur cotschna.

Sinestesia: «Davos baselgia» da la giuvna autura lumneziana Stina Hendry

Ed a l
ur ma regordevjau dinatgna experientscha sinestetica; recitond lalfabet u las cifras vesevjau gia duffant mintgamai internamain collinas e colurs. «Sinestesia» numnins damai quest fenomen, cur che percepziuns dad in senn concret vegnan masdigliadas cun inauter senn. Lexpressiun haja chattà pli tard sin la pagina Wikipedia taliana da Francesco de Gregori, nua chi vegn attestà al cantautore romano ina poesia fermamain sinestetica («Caterina questa tua canzone la vorrei veder volare».)

In auter exempel per ina tala poesia haja gist entup
à dacurt en il raquint «Davos baselgia» da la giuvna autura lumneziana Stina Hendry, il raquint chha gudagnà quest atun als Dis da Litteratura il Premi Term Bel: «Il fried ascenda en mias ureglias…». 

 

E pertge lura la connotaziun da la sinestesia cun Nadal?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Perquai che Nadal dat magari ina schanza ad umans «normals» da survegnir inidea tge che sinestesia vivida pudess esser. Natiralmain chil tun da Nadal èn las solitas chanzuns serainas e ventiraivlas, tuttas en Dur, cun lur melodias collinusas ed amiaivlas, «Clera Notg», «Adeste fideles», «In dulci jubilo». E magari in clavazin tiers, u ina flauta, ina ghitarra.

E lura vegnan tiers quels tuns explizits da la saira da Nadal, la stgellina dal Bambin, il schuschurim da las sbrinzlettas, da las chandailas magicas, e dalunsch magari ils tragnolins dad ina schlittada. Ma il bel da Nadal è chins auda er ina maschaida dodurs sublimas, oranschas, mandarinas e spagnolettas, ils mams u las momas da Nadal, las guglias dal pignol, las chandailas ardentas, il zulper da las sbrinzlettas, ins auda vairamain tut quai cun lureglia. Ed ins savura las colurs dal pignol, las cullas, las stailas, las chandailas, las glischs, las sbrinzlas, la stalletta da Nadal cun sias figurinas. E lura ils regals sut il pignol, empachetads en palpieris da tuttas colurs e texturas, gea er il sentiment dal palp survegn sia part. Ins palpa, savura, auda, vesa tut in tras lauter, Nadal, ina vaira festa da la sinestesia. La magia da Nadal, apunta. 


Text: B. Vigne, Turitg 
Fotografia: Diogenes

 

Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

 

Pagina 1 da 2

Forsa er insatge per Vus:

Grazia fitg...

a noss commembers, sponsurs e donaturs:

 

Log Kulturförderung farbig opt 

  • Donaturs

Gaudenz Zimmermann, Merligen
Quarta Lingua,Turitg
Brigitte Wachsmuth, Männedorf
Christian Venzin, Trin Mulin

 

  • Sponsurs dapi 2016

Alfred Laurent SA, Ramosch
Auto-Tecic SA, Ardez
Barata Gipser - Maler AG, Vattiz
Bearth & Cavegn Architectura, Breil
Bischoff Metallbau AG, Scuol
CAJO Bau GmbH, Breil
Caspar Haustechnik, Tinizong
Christoffel Sanitär-Heizung, Scuol
Cla Duri Janett Impraisa Forestala, Tschlin
Collenberg Inschigniers, Lumnezia
Conversa.gr, Sedrun
Coray Capaul architectura e habitar GmbH, Disentis
Electra Buin SA, Scuol
Falegnamaria Spiller, Sent
Falegnameria Curdin Müller, Strada
Furnaria Giacometti, Lavin
Furnaria Pastizaria Benderer GmbH, Sent/Scuol
Guler viadis, Sent
Hatecke, Scuol
Kaffee Badilatti + Co. AG, Zuoz
m2a2 Atelier d' Architectura, Savognin
Marangunaria Beer SA, Ftan
Meini Sport & Mode, Laax
Ming Bus AG, Sils-Maria
Resgia Koch SA, Ramosch
SelfieBox.info, Müstair
Teewerkstatt, Scuol
Tessanda Val Müstair
Valaulta Berni, Rueun
Vita Surselva, Ilanz

follow us

Auturas ed auturs

  • Autura LATABLA dapi avust 2016 - Annatina Nay, viva a Trun e Turitg, lavura sco graficra independenta, observadra en differentas situaziuns, savens sin viadi el tren, s'interessescha per carstgaus e lur raquintaziuns, rimna regurdientschas e muments per crear historias el tgau e sin pupi.

    Ultims artitgels

  • Autur LATABLA dapi avust 2016 - Benedetto Vigne è naschì en Italia (1951), creschì en Surses e viva dapi quarant’onns a Turitg. El scriva istorgias e chanzuns, el descriva suns e tuns e fa magari er in zic radio. De facto ha el scrit onns or recensiuns per la gasetta Tages-Anzeiger ed ha tgirà per RTR las emissiuns «La truvaglia» e «Las perlas». Ultra da quai fa el oz part da la gruppa da rock rumantscha-turitgaisa L_MAR.

    Ultims artitgels

  • Autura LATABLA dapi avuost 2016 - Uffanza ad Ardez , studi da romanistica comperativa, tudestg e rumantsch a Turitg, 2013-2017 translatura per il rumantsch en la Chanzlia federala a Berna, 2014-2016 redactura dal magazin da cultura Subkutan tar Radio Bern RaBe, sa participescha al Tavulin litterar dad RTR , dapi 2017 redacziun dal Chalender Ladin. Viva cun ses um e lur dus uffants a Uetikon.

    Ultims artitgels

  • Auturas LATABLA dapi november 2016 - Claudia Cadruvi ha 51 onns. Viola Nesa Pfeiffer ha 25 onns. Mamma e figlia scrivan omaduas gugent, la mamma sco schurnalista, la figlia sco columnista. Ellas studegian era omaduas, la mamma giurisprudenza e la figlia istorgia, germanistica e rumantsch. Omaduas han l’impressiun che l’agen rom da studi, saja il pli cool ed il pli impurtant. Malgrà che Viola Nesa n’abitescha betg pli a chasa, stattan mamma e figlia en stretg contact. Ellas communitgeschan stedi per email u whatsapp. Quai fan ellas era per LATABLA sut il titel „mamma dumonda figlia“ u „figlia dumonda mamma“.

    Ultims artitgels

  • Autura LATABLA dapi avust 2016 - Dominique Dosch (21) è carscheida se a Tinizong. Gio da pitschna anse ò‘la invento gugent istorgias, uscheia tg’ella è sa participada a diversas occurenzas da screiver rumantschas. Igl onn 2013 è nia publitgia igl sies roman da fantascheia “Sindoria” dalla Chasa Editura Rumantscha. Ossa abitescha ella a Friburg e fò en studi da psicologia, pedagogia e rumantsch.

    Ultims artitgels

  • Autura LATABLA dapi avust 2016 - Fadrina Hofmann es creschüda sü a Scuol e viva hoz darcheu cun sia famiglia quia. Ella ha stübgià scienza da medias e comunicaziun, schurnalissem e rumantsch a l'università da Friburg. Daspö 2009 è'la redactura pro "Die Südostschweiz". Ella ha publichà plüs cudeschs e diversas istorgias.

    Ultims artitgels

  • La GiuRu (Giu­ven­te­tgna Ru­man­tscha) em­pro­va da pro­mo­ver con­tacts tran­ter la giu­­ven­­te­tg­na da las tschintg dif­­fe­ren­tas re­giuns ru­­man­­tschas e da la bas­sa. Ella por­scha a giuv­nas Ru­­man­­tschas e giu­vens Ru­­man­tschs raps, com­­mu­n­i­ca­­ziun ed agid per la re­a­li­­sa­­ziun d’in pro­ject cul­tu­ral ru­mantsch. La GiuRu è uniun af­­fi­li­ada a la Lia Ru­­man­­tscha e po tra­­met­­ter qua­ter de­le­gads a las ra­­du­­nan­­zas ge­ne­ra­las. En­tant che la GiuRu fi­­gu­­re­­scha sco uniun te­­tga­la per las uniuns da giu­­ven­­te­tgna lo­ca­las, è la YEN la uniun te­tga­la da las mi­­no­­ri­­tads lin­­gui­s­ti­­cas da l’Eu­ro­pa.

    Ultims artitgels

  • Autur LATABLA dapi december 2016 - Mario Pacchioli (*1981 en Surselva) ei musicist ed actur da teater. Suenter haver absolviu il seminari da scolasts a Cuera, sededichescha el cumpleinamein alla musica. Sco collaboratur liber scriva el dapi il 2011 ils “Impuls" per il Radio Romontsch.  Oz viva e lavura Mario Pacchioli a Paris sco actur da teater e musicist. (infos: www.mariopacchioli.com)

    Ultims artitgels

  • Autura LATABLA dapi schaner 2017 - Romana Ganzoni (*1967) es autura da Scuol. Ella lavura e viva a Schlarigna. Raquints, poesias, essais, columnas. Seis prüm cudesch cumparü in marz 2017 pro Rotpunkt, Turich, ha nom "Granda Grischun“.

    Ultims artitgels

  • Autur LATABLA avust e settember 2016 - naschì e creschì si a Laax en Surselva, scolas e studis a Cuira, Milaun, Turitg e Friburg. Stà en set onns main che quindesch dis ad alp. Ama la mar e la cuschina taliana.

    Ultims artitgels

Go to top