Chasa Editura Rumantscha - Per il 100avel anniversari dal autur engiadinais Cla Biert vegn publitgà qua ina schelta da ses raquints. Biert è in dals auturs fitg impurtants per la cultura e litteratura rumantscha.
Quest cudesch nov cuntegna ina tscherna da raquints pli u main enconuschents e singuls texts inedids u emblidads. Plinavant vegnan integradas fotografias ed illustraziuns sco er commentaris dals dus romanists Annetta Ganzoni e Rico Valär

In extract:


Cuosps

Da Nadal, ils uffants da famiglias povras survgnivan cuosps, tschertas s-charpunas inflodradas, cun soulas da lain. Davo chi vaiva naivü e cha la giassa d’eira battüda, schi quels cun cuosps sglischivan cun ir amunt, giaivan in schgniffas e vaivan fadia da rivar sün plazza da scoula ant chi vess battü las ot. Mo nusoters chi nu vaivan cuosps, nus nu faivan nimia schnöss, anzi, nus vaivan invilgia, perche cha culs cuosps as pudaiva schlisolar aval, davo scoula, da Bagnera giò in d’üna tratta fin giò’n Plaz.
Eu sun i ün di pro’l signur ravarenda e n’ha dit:
«Eir eu sun ün pover, sco Schimun!»
«Dimena ün pover, mo bain», ha dit il signur ravarenda, «e lura?»
«E lura, signur ravarenda, e lura, ö char signur ravarenda, dat eir a mai cuosps!»
Mo el nun ha pudü dar ils cuosps; el ha dit:
«Teis bap es ün hom da bain, di ch’el dess el cumprar cuosps per tai!»
Eu n’ha puplà lönch, mo meis bap nun ha cumprà cuosps, cha quai nu fetscha dabsögn, cha ün pêr s-charpas l’on saja plü co avuonda e cha mamma dess metter dvart tuottas per meis fradgliuns.
Ün bel di n’haja dat man la zangua e n’ha strat oura tuot las guottas da mias s-charpas. Lura tillas n’haja missas aint il last e n’ha cloccà cul martè sülla soula fin chi d’eira tuot glisch.
Uei, co chi sglischivan!
Eu gniva al vent giò da Craista, üna straglia fich stipa tanter Scuol suot e Scuol sura, davo la schlerna chi’s vaiva fuormada, cun ün pè davo tschel. I d’eira da verer da tgnair la balantscha, mo cul tach as pudaiva regular ün pa la früda, frenar pro las stortas e masinar per nun ir aint pels mürs.
Quai giaiva sco ir cun alas; ün toc aval, davo traversà la stradella dal Parc, gnanca nu’s sentiva plü il glatsch suot ils peis; intuorn las uraglias soflaiva ün sibelin dschet, las chasas giaivan be sulettas dasper mai via, ils tets gnivan gronds e tschiraivan dalunga e sfuondraivan, las portas d’chasa faivan boccas schlinchas, lura spalancadas riaintas e lura darcheu tortas da tschella vart, e las fanestras guardaivan guersch davo mai, cun invilgia. Las uraglias pizchaivan dal fraid, eu clomaiva dadotezzas: «Buna saira!» als vaschins, mo eu nu dudiva meis salüd perche ch’eu d’eira uossa ün eroplan, mia bratscha schladada d’eiran las alas, ed eu svolaiva sainza pais surour tuot il muond.

Prüma publicaziun dal 1973; tenor la versiun corretta da l’autur aint il relasch.



Il cudesch cuosta CHF 30.–; da retrar illas librarias o suot www.chasaeditura.ch

Cla Biert: L’odur dal füm
Raquints, Rumantsch vallader
Commentaris: Annetta Ganzoni, Rico Valär
288 p. CHF 30.00
ISBN 978-3-03845-068-9
Chasa Editura Rumantscha 2020


Vernissascha da cudesch: 
Dumengia, ils 26 lügl 2020,
a las 11.00 uras, i’l rom da la Festa centenaria per Cla Biert illa sala cumünala da Scuol

Ulteriuras preschentaziuns:

Gövgia, ils 27 avuost 2020,
a las 18.00 uras,
illa Biblioteca Chantunala, Cuoira 

Sonda, ils 7 november 2020,
a las 17.30 uras,
als Dis da litteratura a Domat
 

 
ClaBiertCla Biert (1920-1981)
Cla Biert è naschì a Scuol. El ha absolvì il seminari da scolasts a Cuira e serrà giu sco magister secundar a l'universitad da Turitg. Biert ha instruì en l'Engiadina ed a Cuira. Sper sia lavur sco scrivent è el s'engaschà per la cultura e lingua rumantscha. 1955 ha Cla Biert retschavì il premi svizzer da la fundaziun Schiller, pli tard lura era il premi da la Cuminanza Radio Rumantsch ed il premi da renconuschientscha dal chantun Grischun.

 

Text e fotografia: Chasa Editura Rumantscha

Suonda LATABLA!


Chasa Editura Rumantscha - Rut Plouda ans maina cun questa prosa curta tras in univers profund e poetic ed ans accumpagnà cun quella musica dals pleds ch’è be sia: l’inchant per la magia en la vita. En passa 50 texts vegn reflectà, descrit, evocà e quintà. Caracteristic è il stil concis reducì a l’essenzial che mussa ina gronda segirezza en la tscherna dals meds expressivs ed in senn per il pled gest.

In extract:


Gös
L’uffant metta desch homenins da lain in pè in üna lingia immez stanza; duos cotschens, duos jelgs, duos blaus, duos verds, duos violets. El va cun seis auto via pro l’üsch e til masina vers ils homenins – e brumm brumm, tras la lingia. Ün pêr homenins sun its culs peis amunt. L’auto tuorna amo üna jada inavo e bruummmm sur tschels homenins oura. L’uffant metta darcheu in pè ils homenins, quista jada in coluonna da duos. El va via pro l’üsch e brumm brumm vain l’auto vers la coluonna. Tuot ils homenins fan la cupicha. La coluonna crouda e crouda. L’uffant piglia la mità dals homenins, tils metta sül auto e bruummm – ün paiver aint per la paraid ch’els svoulan a dretta ed a schnestra e’s plachan per quai via. El piglia tschella mità e tils metta sül auto. L’auto fa ün gir intuorn stanza, be planet e cun precauziun. El dà üna ramanada dindetta e tuot ils homenins sun per terra.

Davo üna pezza parca l’uffant seis auto sper la paraid. El ramassa ils homenins da lain e tils metta in pè dasper l’auto. Duos cotschens, duos jelgs, duos blaus, duos verds, duos violets.



Il cudesch cuosta CHF 26.–; da retrar illas librarias o suot www.chasaeditura.ch

Rut Plouda
Verd s-chür (Dunkelgrün)
Prosa curta, Rum.vallader
105 pg./Seiten; CHF 26.00
ISBN 978-3-03845-073-3
Chasa Editura Rumantscha 2020


Vernissascha da cudesch: 
Il cudesch vegn preschentà venderdi, ils 26-6-2020 en la Chasa communala Ardez, a las 17h15.
Ina prelecziun da Rut Plouda, moderà da Flurina Badel cun musica e maisa da cudeschs
Entrada libra, cun aperitiv

 
Ruth Plouda portraitRut Plouda Rut Plouda, naschida 1948 a Tarasp, scriva poesias e prosa cuorta. Ses emprim cudesch Föglias aint il vent (poesias) è cumparì 1986. L’onn 2000 è Sco scha nüglia nu füss vegnì publitgà. I suondan translaziuns da quell’ovra en tudestg, franzos, rumen e ladin. Actualmain è ina translaziun per talian sin via. Rut Plouda publitgescha regularmain en divers magazins e periodicas e scriva contribuziuns per l’emissiun Impuls da RadioTelevisiun Rumantscha. L’autura viva a Ftan. Rut Plouda ha retschet il Premi da promoziun dal Chantun Grischun, il Premi da l’UBS, il Premi da la Fundaziun Milly Enderlin ed il Premi Schiller svizzer.

 

 

 

Text e fotografia: Chasa Editura Rumantscha

Suonda LATABLA!


Da Corina Gustin - 
Arno Camenisch quinta da seis cudesch "Die Launen des Tages" e perche ch'el ha adüna oura las antennas.  

In teis nouv cudesch "Die Launen des Tages" quintast istorgias cuortas our da tia vita internaziunala. Scha tü vessast da tscherner üna da quellas per implir ün roman inter, chenüna füss quai?
El cudisch „Die Launen des Tages“ mein nus cun ina figura tras differentas historias, en tut 22 historias, empau sc’in roman d’episoda. La figura va d’ina bredouille ella proxima, e naturalmein vai adina era per l’amur. Tgei ch’interessescha mei en particular ei il mument d’inscunter. Sch’jeu stuess eleger ina episoda preferida fuss ei forsa quella „An der Tankstelle“.


Daja ün' istorgia in quist cudesch chi ha fuormà tia vita particularmaing?
Quei ein situaziuns e muments che capetan a nus tuts. Ei schabegia savens ch’enzatgi di a mi, quei ei era schabegiau a mi. Interessant eis ei lu, cu las lecturas ed ils lecturs anflan sesez en in cudisch. Quellas historias ein buca ligiadas vid in temps, quellas duein aunc en trenta onns esser actualas. In carstgaun entaupa in auter, quei mument semida buca, emporta buca tgei gadgets che nus havein en entgins decennis.


La furtüna, la vita, la mort, tuot capita cur cha no spettain al main da tuot?
Nus vivin en in temps particular, entras ils mieds tecnologics cun smartphones, twitter etc., ei la controlla in tema fetg grond. Quels mieds dattan a nus la sensaziun dad adina haver tut sut controlla. Quei para ina biala illusiun. Ils muments interessants ein quels che nus savein buca controllar.


Crajast cha la vita digitala dad hozindi ans impedischa minchatant da passentar aventüras spontanas sco cha tü tillas descrivast?
Lein dir ei aschia, la veta para pli interessanta, sch’ins sa buca tut. Interessant ei quei ch’ins sa buca, il misteri.


Tü parast dad esser ün rebel liber chi lascha capitar la vita sco ch'ella vegn, est spontan e nun hast gugent generalisaziuns; co descrivessast tü a tai svessa? E quant ferm at definescha tia lavur?
Jeu sundel in tip attent. La basa pil scriver ei d’esser attents ed aviarts enviers il concarstgaun. Ins ha adina ora las antennas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


Ütiliseschast tü Twitter, Instagram, Snapchat e. u. i? Che pensast dals mez digitals moderns?
Jeu haiel ina Web ed utiliseschel Facebook. Haiel era gia ponderau dad esser activs sin Twitter ed Instagram, haiel denton aunc buca fatg il pass, aber baul ni tard vi guess far in’emprova, ord marveglias.


Tü est immez üna turnea inter-europeana per preschantar teis cudesch e tuornarast inavo cun schurmas dad inspiraziuns; avuonda per implir ün oter cudesch? Forza ün per rumatsch?
Scriver ei empau sco pescar, il pèsch morda lu, cu ins spetga buca. Las bunas ideas vegnan tuttenina, en in mument ch’ins spetga buca, pia muments sco ellas historias da „Die Launen des Tages“. Il liug ei buca impurtonts, quei ein historias che savessen capitar dapertut. E naturalmein han mias historias era adina ina nota scurila ni absurda, ils muments absurds dalla veta interesseschan mei. E la summa dall’absurditad essan nus.


Sco artist da linguas scrivast tü per rumantsch ed eir per tudais-ch; che lingua scrivast plü facil?
Jeu scrivel pli stedi per tudestg, aber adina puspei era in text per romontsch. Quei fetschel, perquei ch’jeu haiel plascher. Il plascher ei il sulet motor ed era mia motivaziun. Il tudestg ei plitost miu lungatg da litteratura, il romontsch il lungatg dil cor. Aber la finfinala vai adina pil scriver e per las historias ch’jeu raquentel, quellas stattan el center, emporta ussa buca sche per tudestg ni per romontsch.


Sco rumantsch chi viva i'l «exil»; che manajast tü da l'opiniun cha'l rumantsch haja ün problem da prestisch?
Na.


Tü hast dit üna jada cha'l tudais-ch e l'inglais toccan sco il rumantsch eir pro las linguas chi pudessan svanir – da vardà?
Tgei ch’jeu vi dir cun quei ei ch’il lungatg semida. Lungatg ei enzatgei che viva, plaids svaneschan e novas expressiuns vegnan. Il lungatg ei lingiers, ei en moviment, ed in lungatg viva aschiditg ch’el vegn plidaus.

Che dumonda nun hast amo mai pudü respuonder o che dumonda fessast tü a tai svess?
Cheu dessi guess in sfrac. Aber a tuttas rispundel lu buca, gell : )


Che es il rumantsch per tai?
Jeu haiel semplamein fetg bugen il romontsch, j’adore!


Fotografia: (c) Janosch Abel


Proximas prelecziuns:

30.01. Cuoira/Cuira
Exposiziun "Live gibt es nur ein Mal"
Infos suondan

02.02. Zug
Prelecziun e musica da Julian Sartorius
Theater Casino, 20h - Tickets

04.02. Altdorf
Prelecziun Die Kur + Die Launen des Tages
Kellertheater, 20.15h - Tickets

09.02. San Murezzan
Prelecziun e musica da Roman Nowka
Kulturprogramm Ski WM, 16h + 17h

10.02. Willisau
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Rathausbühne, 20h

23.02. Sirnach
Prelecziun Die Launen des Tages
Infos suondan

24.02. Lavin
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Bistro Staziun, Infos suondan

26.02. Hamburg
Prelecziun Die Launen des Tages
Hotel Wedina, 17h - Tickets

27.02. Salzburg
Prelecziun Die Launen des Tages e musica da Roman Nowka
Literaturhaus, 19h

Daplü datas sün facebook o sün http://arnocamenisch.ch/


Forsa er insatge per Vus:

5 giadas ir ad in ir

5 giadas ir ad in ir

26 d'avust 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...

5 fritgs fauss

5 fritgs fauss

15 da fanadur 2020

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus...


Da Benedetto Vigne -
«La via dals miraculs» – uschia sa numna l’ultim roman da John Irving. Benedetto Vigne n’è betg daltut persvas dals miraculs.

L’autur nordamerican John Irving è in romancier ch’jau hai adina legì cun gronda passiun, in autur che sa mova en la litteratura fantastica-grotesca, sumegliant ad in Günter Grass u ils gronds fabulants sidamericans. Figuras stravagantas, relaziuns guerschas, vita da circus, lutgaders, lainaris ed animals selvadis, ursuns ed ursins – quai è uschia curt ditg il persunal abitual che populescha ils romans dad Irving. Jau vuless be zavrar or il famus Owen Meany, il protagonist principal e titular da ses setavel roman da l’onn 1989. In umet restà nanin e munì d’ina vusch sco ina figura da comic, evidentamain ina parafrasa dal Oskar Matzerath or da la Blechtrommel da Günter Grass.

Ina bomba terroristica sco final

Apart che Owen Meany sto percorrer aventuras nunditg scurrilas e spiertusas, sa resenta el bainbaud sco in esser tramess dal destin divin, previs per ina gronda acziun eroica. Leitmotiv da quel presentiment è ina manevra sportiva che Meany cultivescha cun agid da ses meglier ami: en il gieu da balla-chanaster vegn il nanin adina puspè auzà – cunter la reglas – ensemen cun la balla si vers il chanaster per uschia garantir la tutgada. En il final genial sa metamorfescha la manevra stereotipa en in act da salvament dad ina bomba terroristica, en il qual il Owen unfrescha sia vita, daventond propi l’erox da l’istorgia.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


En ses ultimischem roman «La via dals miraculs», cumparì la primavaira passada, suggerescha John Irving in sumegliant svilup, extrapolond aventuras d’uffanza vi en ina fasa da vegliadetgna avanzada. Juan Diego Guerrero, scriptur american arrivà e venerà, sa regorda da sia adolescenza passentada ensemen cun sia sora en las muschnas da rument da la citad mexicana Oaxaca, nua ch’el entupava jesuits, bandits e transvestits. Ils dus uffants èn, sco savens tar Irving, miraculus: Juan Diego, in fervent mangia-cudeschs, è aut-talentà, sia sora Lupe, balbegianta, sa leger ils patratgs dals cunumans – e cunanimals. Ils fradagliuns, oramai orfens, van a finir, «irvingamain», en il circus, nua che la Lupe vegn, malgrà sia capacitad stranaturala, sturnida mortalmain dad in liun.

Ina  decleraziun d’amur, amicizia e charezza?

La construcziun orala speziala dal plot – Juan Diego sto adina translatar quai che sia sora profeta balbegia – maina ad ina «geschwätzigkeit» immanenta dal roman, ina baterlusadad unfisanta. Ina baterlusadad che sa repeta en in tschert senn er en la part actuala, attempada dal protagonist scriptur: Sa chattond sin ina spezia da viadi pelegrinesc vers las inslas Filippinas, sa manevra Juan Diego Guerrero dad ina aventura erotica a l’autra, betg senza observar ils effects d’impotenza ch’ils betablockers oramai indispensabels causan e celebrar tant dapli las grazias dal Viagra.

Franc pon ins leger «La via dals miraculs» sco ina bella decleraziun d’amur, amicizia e charezza a la vita ed a l’umanitad, ma la solita spiertusadad macabra-scurrila, la projecziun geniala dad ina fatalitad inevitabla, quels elements tipics da John Irving mancan qua en quest roman tardiv, il 14avel da quest grond autur american da passa 70 onns. Jau sun propi stà in zic trumpà suenter la lectura.

John Irving: Strasse der Wunder (Diogenes)
Autur: Benedetto Vigne, Turitg

Illustraziun: pexels.com / Diogenes
Emprima publicaziun: November 2016

Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

 

Forsa er insatge per Vus:

ARTITGELS POPULARS:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

Il Project

30 da fanadur 2018

pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Go to top