Dils 30 da matg tochen ils 15 da zercladur ha liug a Sontga Gada, Mustér il teater el liber 'La stria da Dentervals' da Hubert Giger, inscenaus da René Schnoz. Cun musica d'Ursina Giger, l'actura Marina Blumenthal ed igl actur David Flepp e rodund 30 giugaduras e giugadurs ord la regiun. Raquintau vegn la historia dall'Onna Pintga, che vegn emprem suspectada d'esser ina stria e la finala sentenziada alla mort.

Nus regalain 2 bigliets per la producziun dals 02.06.2019 allas 12:00. Registrar sutvart e gudagnar


Tgi era quei, ina stria?

Quei ei la damonda principala, ed il drama emprova da rispunder quella damonda. Ina stria (ella realitad dils process encunter strias) ei buca quella persuna che nus enconuschin dallas praulas e detgas : ina femna cun cavels sburritschi, egls cotschens, nas git e dus dents marschs davontier. Na, ina stria (ni in striun) eran persunas sco ti ed jeu. Ei saveva tuccar mintgin, vul dir : Ei duvrava pauc ni nuot e la dertgira criminala dad in cumin instradava in process.

Ils biars process encunter strias ha ei dau da ca. 1650 - 1700 el Grischun (Treis Ligias). Probabel han varga 500 persunas stuiu murir, e quei schibein en regiuns catolicas sco reformadas. En Surselva ein ca. 100 persunas vegnidas truadas alla mort. La giuvna, Barbla Christ Waulser da Vuorz, veva 13 onns ed ha stuiu murir sco stria igl october 1652. A Val ein 15 affons denter 7 e 12 onns vegni surdai alla inquisiziun a Milaun per ch’els vegnien instrui en la ducrina catolica.


Il temps dallas strias ei buca vargaus.

Ozilidi vegnan aunc adina persunas persequitadas e mazzadas surtut en tiaras dall’Africa e dall’Asia, perquei ch’ei vegn pretendiu ch’ellas seigien strias e ch’ellas fetschien donn a carstgauns.

Il drama « La stria sto murir » sebasa sin fatgs reals ch’ein capitai 1675 el cumin dalla Cadi. En ina notizia el Kopialbuch da Breil scriva il mistral Ludivic de Latour che 28 persunas seigien mortas cu el e siu fegl eran mistrals igl onn 1675.

 

Il toc da teater muossa co ina persuna vegn suspectada e truada alla mort.

Ella vegn perfin torturada, per che la « verdad vegni alla glisch », sco ei stat scret els protocols da process encunter strias. Las autoritads, «  igl oberkeit », vulevan « ragischar ora il mal e plantar il bien » (era quei ei citats ord tals protocols). La glieud era orientada sur da dils process, perquei ch’il plogn e la sentenzia encunter ils accusai vegnevan prelegi publicamein.

Deplorablamein ein ils protocols da process encunter strias el cumin dalla Cadi buca pli avon maun. Mo perquei che quels process ein identics els cumins (Gerichtsgemeinden) dallas Treis Ligias savein nus presentar els en in drama.


Dapli informaziuns sin www.dentervals.gr

Registrar e gudagnar:

 

  
Joomla forms builder by JoomlaShine

 


 
Fotografia: (c) www.dentervals.gr

Cundiziuns: Registraziun per la newsletter da LATABLA. Nus regalain 2 bigliets per la producziun dals 02.06.2019 (12:00). Mintga persuna registrada a partir da 16 onns è legitimada da's participar. La concurrenza vegn administrada unicamain da www.latabla.ch. Participaziun finala fin ils 29.05.2019 a las 22:00. Il num dal victur u da la victura po vegnir publitgà sin facebook e/u sin www.latabla.ch. In barat u il pajament dal premi n'è betg pussaivel. Tut ils dretgs èn resalvats.

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Dad Annetta Zini (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas ed era da sias sveltezzas. Quest mais preschentain nus persunas spertas ed activitads sveltas chattadas en il DRG e quai en tutta calma e prendond peda.


1. spert/svelt sco …

… ina massa chaussas: «sco il chametg, sco in egl, sco la frizza, sco in giat, sco la pulvra, sco in stgilat, sco in utschè u sco il vent». Quai èn mo in pèr exempels per exprimer persunas spertas. Fitg simpel: ina persuna po esser svelta sco tut las chaussas ch'èn sezzas gia spertas. Ma enconuschais vus era l'expressiun «esser svelt sco ün utschè da plom» documentada per l'Engiadina e la Val Müstair? Il legher è ch'ins di quai d'ina persuna fitg plauna, pia d'ina lindorna. Pauper utschè che stuess sgular cun plum, cler ch'el n'è betg bun da sgular uschè spert sco in'evla.


2. far a la svelta

«Ti has fatg mo alla sperta» pudess ins reproschar ad in da la Surselva che ha fatg sia lavur senza sa dar fadia, gebain forsa perfin in pau memia spert e pia betg da maniera precisa e correcta. Sch'ins pensa al proverbi «svelt e bain, darar ch'i vegn», èsi forsa insumma meglier dad esser in utschè da plum e da prender peda cun lavurar. E betg emblidar in ulteriur proverbi: «tgi che va plaun, va saun» – sveltezza n'è betg adina la meglra soluziun. Dal rest, en rumantsch grischun po «a la svelta» era signifitgar insatge tut auter: «dad oz sin damaun».


3. chaminar spert

Avais vus gia ina giada empruvà da «chaminar cha'ls tachs toccan il chül» u da «correr tg'ins perda igls calzers»? Omadus funcziunan mo, sch'ins chamina propi spert e cun gronds moviments. Jau persunalmain n'hai anc mai perdì mes chalzers cun currer e vus? Insumma, a mai plascha questa expressiun sursilvana per exprimer ch'ins chamina sveltischem: «cuorer ch'il giavel ha da rir». Tgi sa, sch'il diavel ri tar tuts u mo tar persunas che curran senza chalzers u che dattan cun il tac vi dal tgil? In'autra varianta per exprimer la cursa sperta è in pau paradoxa. En il sursilvan «ir tut alla sturna» sa zuppa er il chaminar plain stortas dals sturns.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


4. milli

A Guarda enconusch'ins questa expressiun: «ir als milli galops» per persunas che curran spert sco in chaval. A Ftan din ins percunter «svantar in milla malura» per persunas che taglian la corda spertischem. Forsa fiss quai ina nova varianta per svanir a la franzosa or da discussiuns betg simpaticas? L'expressiun da quels da Lavin «tü vast in tanta malura» na vul betg dir ch'insatgi giaja en paglia, mabain propi era ch'ins è en prescha. Quest spruh procura forsa per ina u l'autra confusiun ed offaisas, tgi vul gia udir ch'el giaja en malura cura ch'el è spert?!?


5. ora u giu dal fatg?

«Vignoir or d'in faz» din quels dad Alvagni e «vignir giu dal fatg» ils Tuatschins cura ch'ina persuna vegn vinavant spert e bain cun sia lavur. Er il cuntrari exista sch'ins lavura plaun a Scharans: «que e ign plaun panaglia ca vegn betg or d'in fatg». In'expressiun pli moderna datti a Sagogn: «ti vegns mai giu dil fleck cun tia lavur» per persunas che restan adina sin il medem flatg e na vegnan betg vinavant. E cura ch'ins ha terminà la lavur, schev'ins pli baud en l'Engiadina: «esser giò dals fats» – tuttina sche la lavur era alura vegnida fatga a la svelta u en tutta calma.

Text: Annetta Zini
Fotografia: Quest chaval na va betg a galop, ma forsa observa el insatgi che perda ses chalzers currind spert? (Walram Derichsweiler / Fototeca dal DRG)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Forsa er insatge per Vus:

Da Flavia Hobi - Carschida si a Turitg, discuora ella cun ses affons romontsch – quei ei il cas tier Natalia Knuchel. Sco scolasta da yoga cun experientscha da plirs onns instruescha ella cun success classas e persunas privatas en differents studios a Turitg. En connex cul yoga organisescha la oriunda scolasta da primara adina puspei retreats e workshops. Sche Natalia ei inagada buc occupada cun yoga ed il tenercasa gauda ella la stad in segl ella Limmat ni el lag da Turitg, ina sera el teater ni el kino sco era ina buna tscheina cun ina amitga ni cun siu um en ina ustria preferida.


L’entschatta era ella gnanc perschuadida da dar vinavon il lungatg romontsch ch’ella discurreva culla mumma, cul bab eri numnadamein il tudestg. Cunquei che Natalia era buc carschida si el Grischun ha ella giu il sentiment che siu romontsch seigi buc perfects avunda. „Per cletg hai jeu giu amitgs entuorn mei  - era glieud romontscha - che ha encuraschau mei. In grond sustegn era naturalmein miu um.“ Cun daventar mumma hagi ella lu finalmein sentiu il desideri da communicar cun ils affons il lungatg che vegn dil cor „e quei ei en miu cass semplamein il romontsch.“

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


La valur dil romontsch ei denton semidada ualti fetg duront sia veta. Natalia ha giu il sentiment ch’els seigien empau specials cun lur lungatg a Turitg, quei eri buc adina mo stau emperneivel. Ella seigi mintgaton forsa perfin seturpegiada sche amitgas eran tier ella a casa e la mumma discurreva romontsch, raquenta Natalia. „Pér el gimnasi hai jeu lu realisau che jeu emprendel pli tgunsch auters lungatgs e che la particularitad da saver romontsch sa esser interessanta per auters.“

Da vegnir ella Lumnezia era per ella l’entira veta in sentiment da turnar a casa. Natalia descriva Lumbrein sco liug nua ch’ella senta sias ragischs e ses antenats sin ina maniera fetg profunda. Ella ha piars sia mumma avon bunamein 5 onns e dapi lura ei il romontsch vegnius aunc pli impurtonts per ella. „Cun praticar il romontsch mintga di stun jeu enzaco en relaziun cun mia mumma era sch’ella ei buc pli denter nus.“

Yoga ei ina senda che sa daventar in viadi da transformaziun atras l’entira veta

Oz ei Natalia Knuchel fetg engrazieivla dad haver dau vinavon siu lungatg ed ei segira che ses affons „survegnan cul lungatg era ina mentalitad ni ina certa identificaziun ch’els havessen schiglioc buc.“ Aunc adina passentan els bia temps ella Lumnezia e gaudan leu la natira, las muntognas ed il ruaus lunsch naven dil marcau.

Silla damonda tgei che fascineschi ella vid lur pissiun, il yoga, menziunescha Natalia las biaras pusseivladads da semover e da saver trenar il tgierp. Yoga cumbinescha il moviment ed il trer flad intenziunau. Vinavon datti la schanza da baghegiar si ina cunscienzia per il mument, la caschun da s’unir cun sesez mo era dad esser en quei mument aviarts per il contuorn.  

„Cun praticar yoga savein nus entscheiver a viver cun attenziun, reflectar nies cumportament, la custeivladad dil misteri da la veta. Yoga schabegia buc mo sin ina matta - yoga ei ina maniera, ina senda che sa daventar in viadi da transformaziun atras l’entira veta.

Aunc suenter biars onns pratica ei Natalia fetg ventireivla dad haver empriu d’enconuscher las differenctas fassettas dil yoga ed ei plein marveglias da suandar vinavon quei viadi fascinont.

 

Biaras canzuns da Pascal Gamboni transporteschen ina profunditad che jeu hai fetg bugen.

Da temps a temps hosp en ils retreats e workshops da Natalia ei il musicist Pascal Gamboni. Certas canzuns ni tocs instrumentals da Pascal gidian per menar la glieud en in stadi da detensiun. „Biaras canzuns da Pascal transporteschen ina profunditad che jeu hai fetg bugen. Auters tocs ein puspei pli levs, mo ses texts illustreschan bunamein adina ina cuorta historia e savens sesanfli enzatgei legher en sia musica.“ Suenter in concert ha Natalia raquintau a Pascal ch’ella drovi sia musica en lur classas aschia che quei fuss prima dad haver el persunalmein el studio.

Far yoga cun musica che vegn sunada live ei secapescha ina biala experientscha, menziuna ella. „Pascal era aviarts per mia idea ed aschia havein nus planisau nossa emprema collaboraziun. Tochen ussa havein nus giu fetg bunas reacziuns – era da participontas e participonts che capeschen buca romontsch. Musica ei in lungatg universal“, puntuescha Natalia. La cumbinaziun yoga e romontsch vul ella era mantener egl avegnir: „Jeu lavurel fetg bugen ord miu cor – el „lungatg“ dil moviment dil tgierp ed el romontsch sesentel jeu dacasa ed aschia sai jeu schon metter avon da luvrar pli savens en omisdus lungatgs.“

Las proximas caschuns da far enconuschientscha cun yoga da Natalia e musica da Pascal ein ina fin d’jamna el settember 2019 el Berghotel Wanna ed in workshop el december 2019 a Turitg.

In grond engraziament Natalia per dar in’investa en tia veta e tia lavur!

Tgi che vul saver dapli davart la purschida da yoga da Natalia anfla las informaziuns sut www.yoga-mit-natalia.com


Text: Flavia Hobi
Fotografia: Tres Camenzind


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Chasa Editura Rumantscha - 

Walter Rosselli descriva eveniments da viadis ord la regurdientscha e l’imaginaziun. El mussa differents lieus e localitads. Vitiers tradescha el a nus daco che l’agen iert è uschè intim e tuttina tant universal. Ensemen cun fotografias ord la rimnada da l’artist Kurt Caviezel prenda quest cudesch nus sin in viadi enritgint ed inspirant.

Litteratura da viadi rapporta da terras e culturas estras e sveglia la mirveglia a quels ch’èn restads a chasa. Quest gener vul divertir, dentant era instruir ed appartegna a las veglias furmas da litteratura, ch’ins chatta en tuttas culturas ed diversas furmas.

La litteratura mussa quai ch’ins ha survesì u ch’ins n’ha forsa mai vesì.

Viagiar viagian ins cun ils pes, cun ils egls e cun il cor, ins admira quai ch’ins vesa, ins inscuntra gliaud, ins scuvra manieras da viver ed istorgias. Cuntradas contemplan ins or da la fanestra dal tren u dal bus, or da la punt da la nav u lung la via u la senda, u simplamain or da la fanestra da chasa u a l’ur da l’iert, en la litteratura, en revistas u en il kino. Ins regorda lura lieus e figuras ch’ins ha vesì, ins imaginescha quai ch’ins ha survesì u ch’ins n’ha forsa mai vesì.

Tut quai fa precis Walter Rosselli entras quests texts curts – ina furma da laschar prender part, dentant era da sez pudair far viadis. Las fotografias nuninscenadas van perfetg a prà cun quests texts. Kurt Caviezel, oriund da Cuira, rimna dapi decennis fotografias da cameras da web e publicas e lascha plidar quels muments senza commentar.

Walter Rosselli portraitWalter Rosselli, il multi-talent linguistic

Walter Rosselli è naschì l’onn 1965 a Preonzo e viva uss en Svizra franzosa.
El ha studegià lingua e litteratura rumantscha,iberica e scandinava e scriva e discurra plirs idioms rumantschs.El lavura sco translatur ed autur, enfin ussa ha el publitgà ‹Questione di memoria› e ‹Babilonia sui generis›.
Per la versiun franzosa da ‹La chasa veglia› dad Oscar Peer ha Walter Rosselli retschavì in premi da la Fundaziun Schiller Svizra.

Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha

Dapli: https://chasaeditura.ch/ 

 

 

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

Dad Asa Hendry - Il seminari da pastgas dalla YEN (Youth of European Nationalities) ha giu liug quest onn a Sfântu Gheorghe ella Rumenia. Era ina delegaziun dalla GiuRu ei stada dalla partida. Leta Arpagaus, Angelica Augustin ed jeu havein passentau in’entira jamna cun curonta auters giuvenils da differentas minoritads dall’entira Europa en in pign hotel ella Transilvania. Vampirs havein nus buca entupau, persuenter havein nus scuvretg la minoritad ungaresa ella Rumenia.


Ils workshops dalla jamna ein cunzun stai edicai alla protecziun dils dretgs da minoritads e la participaziun dalla giuventetgna en decisiuns politicas. Nus havein empriu d’enconuscher la scala da paticipaziun cun quella ch’ins sa mesirar con fetg che giuvenils vegnan cumpiglai en decisiuns politicas. Sil scalem il pli bass anflan ins la manipulaziun dalla giuventetgna ed il maldiever da duvrar ella sco decoraziun per per exempel campagnas d’elecziun.

Votaziun e decisiun davart commembradi tier la YEN

Sil scalem il pli ault sesanfla la participaziun directa a decisiuns politicas senza animaziun da carschi. La YEN funcziuna tenor quei principi sco nus havein saviu endriescher alla radunonza generala il davos di dalla jamna. Las delegaziuns dallas differentas organisaziuns da giuventetgna dallas minoritads europeicas han saviu vuschar e decider davart organisaziuns che han candidau per in commembradi tier la YEN. Vinavon havein nus era saviu proponer ed eleger candidats e candidatas per ils posts libers ella suprastonza dalla YEN. La radunonza generala ha cuzzau igl entir di. In di stentus denton era fetg interessant damai che nus havein survegniu in’investa co che talas organsaziuns funcziunan.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!


Sesidas da dialogs cun stakeholders dalla politica

In auter di havein nus denton era inscuntrau ils scalems pli bass dalla scala da participaziun da giuventetgna. Alla fin dils workshops ha ei dau sesidas da dialogs cun stakeholders dalla politica. Nus havein giu la pusseivladad da discuorer cun els davart tematicas da minoritads. In dils politichers ha nezzegiau la caschun ed ha priu cun ses fotografs. Suenter siu plaid dad introducziun, nua ch’igl ei vegniu fatg husliamein fotografias, ha el pachetau ensemen sias caussas ed ei svanius avon che l’emprema runda da dialog ha insuma entschiet. Els discuors havein nus era scuvretg las differentas vestas ch’ils politchers han davart la giuventetgna e la tematica da minoritads.

Dus da quater politichers han insuma gnanc priu serius nossas damondas, mobein semplamein raquintau dad els sez. Tier la damonda co els lavurien ensemen cun las 18 autras minoritads dalla Rumenia han els scurlau il tgau e manegiau, ch’ei rendi buca da sustener tut quellas. Nus havein denton era fatg ina fetg buna experientscha cun Frédéric Piccavet. El ha tedlau tier a nus activamein ed ha rispundiu nossas damondas a moda constructiva. Cunzun ha el era sustegniu ed encuraschau nus da daventar politicamein activs. La fin finala eran nus denton tuts dil meini ch’ils dialogs ein stai ina fetg buna experientscha.

Empriu havein nus en mintga cass ina massa.

Suenter ina jamna pleina ed intensiva havein nus priu il tren da notg per viagiar anavos ella Svizra. Avon che ir a casa havein duas da nus treis denton aunc fatg ina viseta a Bucarest. In marcau dad ault cun in traffic selvadi en midada constanta. Staunclas essan nus caminadas atras las vias. Il vargau sozialistic dalla Rumenia ei aunc clar vesibles.

Plastic ei in problem, per reciclar maunca l’infrastructura

Il proxim di el tren havein nus denton era giu peda igl entir suentermiezdi tochen ch’igl ei vegniu stgir da mirar giuadora e contemplar las cuntradas. Plastic e rumien ei in ver problem, per reciclar maunca l’infrastructura. Perquei vesan ins muntaneras da nuorsas cun lur pasturs che pasculeschan sin las pastiras tschuffas e ston beiber ord dutgs e flums ch’ein medamein pertuccai dalla polluziun. Nus havein denton era traversau cuntradas vastas nua ch’ins ha mo viu cheu e leu in vitget nua ch’il fem sesalzava ruasseivlamein ord ils tgamins e gaglinas els curtgins gronds. Il tren ha duvrau scheniv uras entochen che nus essan finalmein arrivai a Vienna nua che nus havein aunc inagada midau tren per las proximas siat uras entochen Sargans.

Cu che nus havein viu il Calanda ed essan arrivai a Cuera havein nus buca pli saviu co seser ed essan ballontschai levgiadas cun in sacados plein novas experienzas ed ina munconza a sien da pliras notgs ora ell’aria frestga dil Grischun.

Text: Asa Hendry, GiuRu
Fotografia: Asa Hendry, GiuRu


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in rumauntsch grischun sun cult. Mincha uffant rumantsch cugnuoscha la famiglia chi viva in üna chasa violetta e nun ha mai lungurus. Yvonne Gienal, illustratura da Glion, ha dat la vista a las istorgias da Flurina Plouda ed a las figüras sco per exaimpel Luisa e Nic, Brutus e Lupo. Ün'intervista da 15 minuts.


Co as vegna artista ed ilustratura da cudeschs?

Cun il plaschair vi da dissegnar e malegiar.


Che laivast dvantar dad uffant?

Designra da moda. Interessantamain è mia vita sco artista ed illustratura fitg datiers da quest giavisch professiunal.


Che cudeschs legiaivast sco uffant e chenün d'eira teis predilet?

Guardar e leger cudeschs illustrads è gia baud stà in passatemp da mai. Sco uffant amava jau sa chapescha Donald Duck, pli tard alura ‘Asterix und Obelix’ – fin oz. Era Lucky Luke e Calvin and Hobbes tutgavan tar mes favurits. Pli tard è vegnì la fascinaziun per comics per creschids, sco Black stories, Mad etc.


Ils Babulins sun gnüds sviluppads sco üna part dal program da famiglia da la Lia Rumantscha. Intant sun els cult. Perche han els usche ün grond success?

kidsfits 2Ils uffants èn l’avegnir da la societad e da la cultura rumantscha. Perquai èsi impurtant da promover la lingua gist tar els. Ina gronda influenza sin il diever da la lingua han ils geniturs, ma era pedagogas e pedagogs ed ulteriuras persunas impurtantas per ils uffants.

La Lia Rumantscha sustegna questa promoziun cun differentas materialias sco cudeschets, portatuns e gieus e cun infurmaziuns e support areguard la lingua ed ils uffants. Ella organisescha inscunters cun persunas d’instrucziun e pussibilitescha da barattar ideas, d’exprimer giavischs e da dar impuls. La pagina-web dat ina survista davart las activitads. Ella vegn actualisada e cumplettada regularmain. Il mument stat en il center la lavur cun uffants da vegliadetgna prescolara.

 

Gia ils pitschens enconouschan las figuras Luisa, Nic, Claudia, Arno, il giat Brutus ed il chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch

Las figuras da la famiglia Babulin – mattatscha Luisa, mat Nic, mamma Claudia, bab Arno, giat Brutus e chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch. Gia ils pli pitschens enconuschan els. Quai è insatge unic en la Rumantschia. Finalmain avain era nus figuras illustradas sulettamain rumantschas.


Sco illustratura è il public en mira il pli impurtant: per tge persunas illustresch jau in cudesch. Uffants reageschan fitg bain sin colurs frestgas e sin conturas cleras. Quai è stà per mai il punct da partenza. Las figuras èn tegnidas simplas, il resti n’ha betg faudas, la pel n’ha betg sumbrivas – jau vi adina surfatschas claras. In grond punct èn ils egls surdimensiunads – ils egls èn la porta tar il sentiments e perquai era da grond impurtanza tar mias illustraziuns.

Era ch’ils animals da chasa – Lupo e Brutus – stattan sin 4 chommas e funcziunan sco vairs commembers da la famiglia – cun pled e gests - dat a las istorgias in element da surpraisa ed umoristic.

 

Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna


Chi o che d'eira l'inspiraziun per las figüras cha tü hast disegnà?

Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna. El miaulava adina da poveret ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è er il giat Brutus naschì.

Mes 2 uffants èn adina ina gronda inspiraziun per mai. Els èn savens era ils emprims che vesan las illustraziuns e dattan alura anc commentaris e cussegls tge ch’ins savess anc midar.

Jau hai fitg gugent moda e mia moda persunala è savens in pau pli speziala – jau am musters e fermas colurs. Quai vesan ins er tar mias illustraziuns.


Ha l'autura Flurina Plouda gnü influenza sül resultat?

L’incumbensa e l’idea da la famiglia Babulin è vegnida da Flurina Plouda ch’è manadra dal program da kidsfits da la Lia Rumantscha.

Nus avain collavurà e collavurain fitg stretg ensemen – Flurina ha in ferm egl per detagls e colurs.


Co guarda inse oura la collavuraziun cun l'autura?

Al cumenzament avain nus sviluppà en lavur sincrona las istorgias e las illustraziuns ed avain adina puspè tschertgà il numer communabel. Uschia avain sviluppà il mund dals Babulins.

Da preschent scriva Flurina las istorgias ed jau fatsch alura las illustraziuns latiers. 
 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Co daja our dad ün disegn ün video?

Sco Creative Director da quests filmins sun jau responsabla per las illustraziuns dals videos. Per mintga figura datti ina descripziun dal caracter e da la cumparsa. Quatter illustraturs da l’agentura Fry & Partner dissegnan alura las figuras animadas.

Per la app ‘La famiglia Babulin’ avain nus collavurà cun l’agentura 08eins da Cuira.

En l’ultim cudesch da Globi datti la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi


Cun che figüra t'identifichessast tü svessa?

Atgnamain cun naginas. Il tip da Nic è forsa il pli datiers da mai u da mes uffants. In lumpazi spiertus...


Quantas episodas animadas dals Babulins daja? Co guarda oura il futur?

Fin uss datti 8 istorgias animadas. I po bain esser ch’i vegn a dar dapliras en il futur.

Cool èsi er ch’i ha dà en l’ultim cudesch da Globi la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi.


Che es teis prossem project?

Illustraziuns: Da preschent essan nus vid crear in quartet da la famiglia Babulin. Per l’atun vegni a dar in set da maisa nov cun illustraziuns e pleds da basa rumantsch. Quels chattan ins alura en blers restaurants e hotels en l’entir Grischun.

Art: Intginas exposiziuns en la regiun ed en l’exteriur èn en la pipeline.

Jau hai grond gust da tut mias vias e sentupadas artisticas.


Che nu sa la glieud da tai?
..che jau legel cudeschs sin palpiri enstagl da cudeschs digitals. Che jau odiesch tut las cartas da cumprar en sco Supercard e Cumulus. Che jau n’hai insumma nagin flair per decoraziuns en chasa, che jau mord unglas e chamin gugent a pe blut.


In tschinch ons…

La via è la mira. Jau vi cuntinuadamain ma sviluppar persunalmain e professiunalmain. La vita en famiglia e buns contacts socials èn e restan la pitga principala per tut mes esser uman.


Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch è per mai enorm impurtant. Igl è mia lingua-mamma, jau discur cun mes uffants rumantsch, mes um è in Romontsch, noss uffants visitan la scola bilingua qua a Glion, ils blers da mes amis èn Rumantschs, jau hai studegià rumantsch a Friburg, jau hai emprendì rumantsch Grischun per amur dil rumantsch. Il rumantsch è en mia vita omnipreschent – en mia vita privata sco er en mia vita professiunala sco artista ed illustratura.

 

 


Bio Yvonne Gienal:

Yvonne Gienal es artista da professiun libra, naschüda da l'on 1976 a Disentis ed abita a Glion.
Scolaziun: Stüdis da lingua ed istorgia a Fribourg, davo perfecziunamaint d'art a Cuoira. Dal 2006 duos mais stüdis dad illustraziun pro'l shootingstar Chinais, Xie Nanjing, ün on davo prol's Zhou-Brothers, medemamaing Chinais.
Inspiraziun chatta ella pro seis uffants e dürant viadis

Ils Babulins:
Postaziuns dals cudeschs + CD via: http://www.liarumantscha.ch ubain illas butias da la regiun
Download app: Sün Apple App Store


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Yvonne Gienal

Dapli:
https://yvonne-gienal.ch/
http://www.liarumantscha.ch


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Dad Annetta Zini (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz giain nus en tschertga da l'animal che ha questa emna grond travasch, numnadamain la lieur. Ella n'arriva betg mo da Pasca, mabain è er enconuschenta en ina u l'autra expressiun rumantscha.


1. La lieur da Pasca

Dapi in pèr decennis maina la lieur da Pasca ils ovs a noss uffants. Ma pertge precis quest animalet e betg in auter? Na fissi betg pli logic che la giaglina manass ses agens ovs? Antruras manava sco ch'i para il cucu ils ovs en la Svizra – ina legra imaginaziun, navair? Cunquai che la lieur vala sco simbol da la vita e da la renaschientscha ha ella survegnì questa incumbensa pasciala. Mintga uffant sa legra da las buntads che la lieur maina. Surtut dapi la creaziun da la lieur da tschigulatta passentain nus Pasca cun lieurs. Pensai: en La müdada da Cla Biert custavan las «leivras grondas» mo quatter raps!


2. Temus sco ina lieur

La lieur è enconuschenta sco animal temalier, perquai datti ina massa expressiuns cun la lieur per chajachautschas. Qua mo in pèr exempels: A Champfèr èn persunas «tmuossas scu üna legvra», a Savognin «tamalieras scu ina glioir», ed a Maton han ellas «tema sco liars». En Surselva datti ultra da quai «lieurs temeletgas». Geabain, la lieur sco pitschen animal ha avunda motivs dad esser temusa, uschia è ella attentiva e po mitschar a temp. La baselgia percunter na mitscha betg a Sevgein: «la baselgia ei buc ina lieur», ella resta pia en il vitg.

 


3. La lieur tuppa u talentada?

Ina persuna emblidusa ha ad Ardez in «tscharvè d'leivra» ed a Riom ina «testa d'leivra». A Flond è ina persuna stupida «ureidia sc'ina lieur». Hmmm, è la lieur propi uschè in animal tup?!? Na! En il Grischun Central po ella era daventar in'experta talentada cura ch'ella è ina «glioir viglia». En Surselva datti l'expressiun «tedlar sco lieurs» cura ch'ins fa quai attentivamain. E savais tge? Cunquai ch'i para che la lieur dormia cun egls averts, è ella er il simbol per l'alertezza. Ella è pia er in animal cun tscherts talents.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!


4. Il chaun e la lieur

Quest pèr chatt'ins adina puspè. Per exempel en il proverbi engiadinais «bod cuorra il chan e bod la leivra» che signifitga che in di vai bain cun ina persuna e l'auter di cun l'autra persuna. En la Lumnezia vesain nus puspè ch'i basta pauc per l'animalet temelitg: «cura ch'il tgaun uorla, fui la lieur». Ed en Surmeir vegn in gieu en furma da chatscha dal stgazi numnà «igls tgans e las liurs». En la chatscha daventa il chaun l'inimi da la lieur cura ch'el è l'accumpagnader cun il nas fin dal chatschader.


5. Las lieurs da Sent?

Datti propi las «levras da Sent»? Enconuschent sco surnum per ils Sentiners è in auter animal, numnadamain l'asen. Ina tscherta sumeglientscha datti tranter quests dus animals – almain tenor in giuven da Sent. El aveva l'impressiun dad avair schluppettà la «mamma da las levras», la pli gronda lieur. Mangiond il brassà ha el rut ora dus daints vi dal fier-chavagl che appartegnava ad in asen e betg ad ina lieur. Dapi lura datti ils «asens da Sent». Dal rest: ils da Trun vegnan per propi numnads las «liaurs da Trun».

Text: Annetta Zini
Fotografia: Tgi sa, sche la lieur maina quest onn ils ovs en questa maniera? Bella Pasca a tuts! (www.pixabay.com)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Dominique Dosch: 

 

 

En batterdigl.
Te ist en banchier superbi
Ena singula igleida tgi para d’eir tras pel ed ossa. 
Te ist ena viglietta confusa
En batterdigl, e tot è registro.
Te ist en pour malziplo. 

Las proporziuns digl corp, igls sies muvimaints, la sia posiziun aint igl mond. 
Te ist ena birolista lungurousa.
La pelischungsot igls radis digl suglegl, la tgira dalla fatscha, la purezza dalla pel.
Te ist ena fugiteiva malsagidevla.
La vistgadeira tgi l’anzoglia, igl urden. ed igl tagl, igl accord cugl ambiaint.
Te ist en disoccupo sainza perseveranza.
Lunghezza e calour digls tgavels, lour grassezza, lour libertad aint igl vent.
Te ist ena studenta naiva.

En batterdigl tgi brancla l’olma davos igls îgls esters.
Te ist en artist sentimental.
En batterdigl, treno dalla deisa digl conturn.
Te ist ena controlladra resoluta.
En batterdigl per carezza digl usito.
Te ist en simpel ballapedist.
En batterdigl ord mancanza da taimp.
Te ist ena carrierista freida.
En batterdigl confirmond patratgs existents.
Te ist en pugnieder privlous.

En batterdigl per stabilisar igl agen intern.
Te ist en vendader restranschia.
En batterdigl, en tign aint igl grond mond.
Te ist ena mamma surdumandada.
En batterdigl cunter la surcargeda dad impressiuns.
Te ist en unfant bagndiso.
En batterdigl per sa distanztger digl nunancunaschaint.
Te ist en turist egoistic.
En batterdigl per rinforzar igl liom tigls agens.
Te ist ena musicista selvadia.

En batterdigl, ed ia canosch tè.

Ma cò rebattigl.

Igl om an vistgia e cravatta corra digl mang, per tschiffer en satg da plastic aint igl vent. 
Rebatteida.
La donna da pellischung stgeira daclera alla sia ameia igl model da stress e diatesa.
Rebatteida.
Igl om da spatla largia consolescha ensatgi cun pleds precauts agl telefon.
Rebatteida.
La donna an blusa striflada tigna igl mang sen la bucca e rei da bargeir.
Rebatteida.
Igl om cun rentgs blos sot igls îgls aintra aint igl spital cantunal cun en matg flours ainta mang.
Rebatteida.
La giovna nomna argumaints fundos ainten la discussiun politica agl carschia visavi.
Rebatteida.
La donna an mondura cantigna la melodia digl pi nov hit tgi resunga or digl radio.
Rebatteida.
Igl om an tgameisch’oranscha compra la NZZ agl kiosk.
Rebatteida...

Rebatteidas tgi dervan igls îgls.
Battabatterdigls.

 

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch



Vocabulari:
malziplo/ grob
pelischung / calour dalla pel
urden / teila

 

Text: Dominique Dosch
Fotografia: pixabay.com


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:

Da Corina Gustin - Il pli nov project da cooperaziun tranter l’editur Gion Fry e Benedetto Vigne è la versiun rumantscha dal crimi da comic (graphic novel) «L'aimant/Der Magnet» da Lucas Harari, in cudesch ch’è vegnì vendì passa 21'000 giadas en la versiun originala. La calamita – quest vegl pled per il magnet, cun l’intunaziun sin l’i, stat sco titel da quest comic.

La Calamita 0.1Sco ina calamita attiran las famusas termas da Val, concepidas da l’architect Peter Zumthor, il giuven student parisian Pierre si en las muntognas grischunas. Pierre lascha perder studis e marusa e sa metta sin viadi vers Val nua ch’el inscuntra aventuras bizzaras e scuvra bainspert ils fastizs d’in misteri somber che lajegia davos las miraglias raffinadas dal bogn.

Benedetto Vigne è naschì en Italia (1951), creschì en Surses e viva dapi quarant’onns a Turitg. Blers onns ha el scrit recensiuns per la gasetta Tages-Anzeiger ed ha tgirà differentas emissiuns per RTR. Oz scriva el istorgias e chanzuns. Ses ultim roman «Ils ventganov da settember» è cumparì il 2018 tar l’Ediziun Apart.

Gion Fry
, cun ragischs a Mustér, viva e lavura sco designer da grafica a Turitg. Dapi ils onns novanta maina el l'Ediziun Apart. Quella è spezialisada sin la finanziaziun, realisaziun, producziun e distribuziun da litteratura rumantscha.

Nus faschain l’intervista cun els dus

 

Benedetto, la Calamita è vegnida translatada en englais, ollandais, tudestg, talian e chinais. Tge versiun has ti duvrà per tia translaziun rumantscha e pertge?

Jau hai duvrà surtut l’original franzos, e lura magari er in pau la versiun tudestga per controlla. Igl è interessant, il franzos è sco lingua neolatina pli datier dal rumantsch, e perquai er savens la schelta logica, ma tuttina dovrins magari er expressiuns or dal tudestg – qua ves’ins quanta influenza che lez linguatg ha sin il rumantsch.

 

In grond plaschair da translatar han fat expressiuns genuinas sco «merde!». Là til lascha dir «porca!»


Tge è stà impurtant tar questa translaziun?

Impurtant è stà da mantegnair l’atmosfera originala da l’istorgia. Quai funcziunescha surtut tras dar a las differentas figuras la verva adequata: il student s’exprima precaut e galant, il pur ha plitost ina tschantscha simpla e rurala, il professer è pretensius e retschertgà, la giuvna dals chavels cotschens dovra expressiuns modicas, anglizissems …


Quanta libertà has ti gì cun la translaziun da l’original?

Ensasez avev’jau tutta libertad artistica u poetica - ma il plot pretenda ch’ins restia fidaivel a l’original, qua na datti bler da discutar. L’unica restricziun propi concreta è però il spazi en las nivlettas, qua na datti insumma nagut pli da discutar: Sch’i nun ha nagin plaz pli, stos scursanir!


Bevi1Tge fa il pli grond plaschair da translatar?

Ils muments nua ch’ins po far diever d’expressiuns genuinas. In exempel: Las figuras laschan magari scappar in «merde!». Per il solit haja surpiglià quai quasi in ad in. Ma là nua che Pierre, il protagonist principal, chatta ina pistola en la chombra da ses adversari, al lascha dir «porca!» - quai ch’in rumantsch schess plitost en ina tala situaziun.

 

Tge nun as lascha translatar bain, respectivmain nua/cun tge has ti gì problems?

Ma gronds problems nun haja gì. Singulas frasas han magari chaschunà in rumpatesta. I dat per exempel il lieu, nua che la giuvna cotschna di als polizists: «Vous rigolez?». Il translatur tudestg ha tschernì: «Soll das ein Witz sein?». «Vus faschais sgnoccas» ma pareva in pau plump …

 

Pertutgant la dumonda sura; Co has ti schlià quels problems?

Tar quel exempel m’è vegnida endament ina frasa ch’ins duvrava al temp da mia giuventetgna sch’insatgi n’ans prendeva betg serius: «Vus faschais schund cun mai». Jau na sai sch’insatgi dovra oz anc quell’expressiun ch’è ensasez in germanissem.


Crajas ti en legendas? E crajast ti en la legenda da Val?

En la forza e vigur da la legenda crai jau schon – en il cuntegn però strusch.

 

Gion, Co es ti vegnì attent sin Lucas Harari e la novella e tge ha captivà tai spezialmain?

Jau hai vis l’emissiun «Kulturplatz» e sun stà fascinà immediat da quest’ovra. A Val sogn Pieder vegn bain discurrì tudestg, ma il lieu sa chatta enamez il territori da la Rumantschia. Ultra da quai è il graphic novel d’ina qualitad uschè geniala che jau hai retschertgà l’adressa da l’autur e contactà Lucas Harari per mail.


In tge maniera ha il layout stuì vegnir midà per la translaziun rumantscha e quanta libertad avais Vus gì?

Ils dissegns èn fix. Nus avain sulettamain savì midar tut quai ch’è nair en il cudesch. Vul dir, tut ils texts en ils nivelets e per part anc tscherts pleds onomatopeics sco p. ex. «Bang!» ni «Auuuu!». Nus avain lura savì encurir in’atgna scrittira per cumponer ils texts rumantschs en ils nivelets, il schinumnà «lettering».


Las nivlettas (Sprechblasen), chaschas da text e las illustraziuns limiteschan il spazi per text. Ha quai chaschunà problems?

Na, quai è betg stà in problem. Plitost ina premissa che ha dà ina rama clera al translatur ed al graficher.


  • La-Calamita-1.jpg
  • La-Calamita-2.jpg
  • La-Calamita-4.jpg
  • La-Calamita-3.jpg


Tge part dal crimi ha plaschì il meglier a Vus?

Benedetto Vigne: I na dat strusch ina part che ma plascha betg – gist l’enorma variaziun da lieus e la configuraziun relativa ma fa grond’impressiun: la scena da saut a Paris, il viadi cun la camiunetta dal pur vers Val, las diversas scenas en las termas da Zumthor, il raquint dal vegliurd Testis euv.

Gion Fry: In bun graphic novel è uschè ritgs vi da detagls, ch’ins sto adina puspai leger e guardar el per savair scuvrir novs detagls fascinants. Il mument sun jau impressiunà da la tecnica da crear surfatschas e dissoluziuns da colur. Quellas han ina patina tut speciala e dattan al comic ina atmosfera unica.


Datti persunas en il cudesch che tiran endament ad insatgi real che Vus enconuschais?

Benedetto Vigne: Oh, en ina recensiun haja legì ch’il professer Valeret sumeglia – probabel aposta – a Peter Zumthor …

Gion Fry: Jau pens schon che Pierre è l’alter ego da Lucas Harari. E lura sin p. 85, il schuldà sumeglia fitg al malfatschent «Olrik» or da la seria da comics «Les Aventures de Blake et Mortimer» – jau pens ch’il bab da questa seria, Edgar P. Jacobs, ha segiramain influenzà l’autur.

 

La collisiun da l’atom surmiran cun l’atom sursilvan ha chaschunà gia pliras giadas explosiuns creativas

Bevi4
Essas Vus stads a bogn a Val suenter avair lavurà uschè intensivamain vi da quest project?

Benedetto Vigne: Jau sun stà ina giada avant circa 15 onns ina fin d’emna cun mia dunna ed amis. E lura haja vis il famus clip da la Liricas Analas che gioga er en las termas. Dad ir ussa a Val, suenter tut las istorgias capitadas enturn il nov proprietari, haja plitost pauc gust …

Gion Fry: Dapi ch’jau hai legì l’istorgia da Pierre e sai dal misteri da la terma, hai jau schon in zic starment dad ir a Val …


Co funcziuna vossa collavuraziun suenter tants projects cuminaivels?

Benedetto Vigne: Nus essan in team privlus: Mintga giada che nus ans entupain, avain nus ina nova idea! Ma per las bleras ans mancan ils raps …Gion Fry: Gea, la collisiun da l’atom surmiran cun l’atom sursilvan ha chaschunà gia pliras giadas explosiuns creativas. Tgi sa tge che ans spetga anc! …

 

Grazia fitg per Voss temp!


Intervista: Corina Gustin
Fotografias e prevista La Calamita: (c) Ediziun Apart
Dapli: https://www.ediziun-apart.ch


Prossems termins:

Ils 30 mai 2019
Prelecziun "Ils ventganov da settember" da Benedetto Vigne, ft. Benni & Gion
20.15 Hotel Ucliva, Waltensburg/Vuorz

Ils 31 mai 2019
Prelecziun "Ils ventganov da settember" da Benedetto Vigne, ft. Benni & Gion
20.15 Grotta da Cultura, Sent

 


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Da Ralf Beer (GiuRu) -

«Grüezi», salidain jau e mes collegas unisono l’um vegl che vegn encunter durant viandar.
«Tge grüezi? Nus schain buna saira!», respunda quel tut indignà.
«Oha, sorry, äh, perstgisai», faschain nus. «Buna saira, natiralmain.»
Il vegl para d’esser calmà e passa cun in surrir.

Atgnamain era questa situaziun sintomatica per il process da salidar en Rumantschia – ils pli blers dian quasi adina emprim «Grüezi». L’um vegl da noss inscunter aveva mettain era mo fatg a nus la reproscha, perquai ch’el aveva udì che nus discurrivan rumantsch ensemen. Uschiglio avess el forsa era ditg «Grüezi».

Insaco partan ils Rumantschs consequentamain da la premissa ch’els hajan esters avant els. Qua ina situaziun exemplarica: Rumantschs che dattan la bucca d’auters durant star en colonna en l’Europaparc en Germania. Quant penibel èsi, sche la persuna, a la quala ins ha gist attribuì ina curiusa furma da chau ed ina frisura tarladida, sa maina tuttenina e giavischa in bel di per rumantsch?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!


Sco sulettas occurrenzas nua ch’ins pudeva salidar in ester senza dubis en il linguatg matern ed esser segir ch’i dat ina resposta en il medem, valan anc oz – almain tar las generaziuns pli veglias – las Scuntradas Rumantschas che avevan lieu mintga trais onns davent dal 1985 fin l’onn 2000. Tant pli surstada ed intgantada reagescha ina persuna rumantscha lura sch’ins respunda sin in «Grüezi» cun «Bun di» u «Buna saira».



Ah, quai è in da qua...quel sto gea esser in flot!


Las fatschas seriusas e malsegiras daventan prest levgiadas ed allegradas. Sch’ins spassegia per exempel sco um tras in guaud ed entaupa ina dunna, para quella per il solit d’esser senza quitads uschespert ch’ella auda ils pleds salidants per rumantsch. «Ah, quai è in da qua...», pensa ella probabel, «...alura è gea tut en urden. Quel sto gea esser in flot!».

Uschia sa manifestescha la tema umana da l’ester en Rumantschia sur ina simpla floscla da salidar. Subconscientamain sa mussa qua era la persvasiun dals Rumantschs ch’ils Rumantschs sajan paschaivels, onests e senza putgads. En l’ideologia rumantscha n’existan nagins criminals, violents, terrorists ed amocaders rumantschs. Ma insaco constatti gea era.

U quants gronds delinquents rumantschs enconuschais vus? Nulla, in... u dus?

Ussa ch’il giubileum da 100 onns da la Lia Rumantscha s’avischina, èsi uschia mo da sperar ch’i dettia puspè in lieu nua ch’ins possia laschar star ils «Grüezis» envers esters.

Text: Ralf Beer, GiuRu
Fotografia: C. Gustin


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Pagina 3 da 15

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

La guida

14 da november 2017

Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...

Cars salids

29 d'avust 2017

Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...

Buc pli schi fitta ed empau anti

13 d'avrigl 2017

Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...

Concurrenza: 24 bieras per il dretg tip - Svizra cunter Brasilia

12 da zercladur 2018

La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...

La Cana...

24 d'avust 2016

Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 1

11 da favrer 2017

Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 2

14 da mars 2017

Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

Go to top