La pelissa

Da Romana Ganzoni - A la Freiestrasse 208 es üna plitscheria chi exista daspö decennis. Avant s’vaiva svachada in möd glamurus e be lungurellas üna fich cuntschainta stylista illas stanzas i’l parterre chi sun uossa plain mantels, jaccas, plümatschs, tas-chas, chatpütschas e cuvertas per metter sün cotschas, e para haja Andi Warhol himself fat üna visita a quista stylista ch’eu m’imaginesch cun stivals albs (sco quels da Diana Rigg chi giovaiva ad Emma Peel) ed in üna jacca da leopard oversize,  l’ögliada da princessa orientala immez Turich – sco per antizipar la plitscheria, per tilla dar la lizenza d’eleganza absoluta dals ons 70.


Du nicht töten!

Schi’s aintra per ir sü aint illas abitaziuns chi sun situadas sur l’affar as passa daspö decennis sper rests da pelissas vi, pelissas da vuolp, da müstailas americanas, da chinchilla, da cunigl, da castor, dimena da tuotta sort roba pelusa, i’s vezza eir la cua dad ün ocelot, forsa il rest d’ün mantel lung lungischem cha la Tudais-cha Hannelore M., la duonna da Dr. M. (cunquai vaiva ella automaticamaing eir ün titel: Frau Dr. M.) portaiva a Scuol ed a Vulpera cur ch’eu d’eira ün uffant e clamaiv davo a quista immensa duonna: Du nicht töten! che chi faiva rier a la Venus im Pelz da mez predsch our da la vendita a Düsseldorf West. Riand dundagiav’la sco üna coluonna corinta, ün’immensa ondulaziun blonda süsom, chi’s pensaiva vi da Rumpelstilzchen chi varà fat or our da strom eir per ella. O vaiva ella be tut a fit la pelissa d’ocelot (e’l prossem on da „Baby-Löwe“) per blagar sü in Svizra, pustüt scha Frau Dr. M. e Herr Dr. M., ils vegls Nazis culla frisura e la glüna d’or, faivan ün viadi cun Mercedes verd tigl sü San Murezzan?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Il frigo plain Calanda Bräu

Schi’s aintra as chamina sper la cua dad ocelot via, i’s passa sper rests da pelissas da vuolp ed oter - ün mix tanter gronda aura sensuala, lomezza e lusso chi fa cuvaida da tocker e savurar landervi, e listess mumaint üna sensaziun dal morbid, da cadaver ed ingüstia, da sufrentscha da la creatüra sainza vusch e lingua – cha la bellezza dal material nöbel para da güstifichar ed eir l’istorgia umana e la natüra umana, l’uman, quista creatüra tanter mamalin prus e char chi’t licha il man e bes-cha rapazza, aggressiv, cun fom naira, inguord, sainza morala, chi coppa minchatant perche cha’l coppar es eir ün gö, sco per ün giat, tanter anghel e diavel, üna creatüra chi coppa ad otras creatüras, tillas spletscha, tira giò la pel per tilla büttar intuorn l’agena spadla, per svessa esser ferm e svelt, per mangiar ellas o büttar davent la charn, per esser cuntaint cun seis far o apunta per as svarguognar e’s sentir cuolpabel. Passar sper pelissas vi: ün bogn chod e fraid, ideal per gnir aint illa buna oscillaziun e vibraziun per scriver üna pruna differenta roba cul güst potenzial ambivalent.

L’abitaziun illa Freiestrasse 208, seguond plan, cha meis hom ed eu vaivan tut a fit dal 2015 d’eira pensada per nos figl, predestinada per üna cumünanza d’abitar da students e studentas. Eu vezzaiv fingià il frigo plain Calanda Bräu. Ma avant cha quella WG gniss a funcziunar, pudaiv eu trar a nüz ils locals per scriver. Ses eivnas. Ses eivnas sur la plitscheria. Eu tschantaiv mincha di cull’odur da las pelissas aint il nas vi da la maisa da chadafö. Il cafè gustaiva tuot oter, e tuot gustaiva oter, plü intensiv co a chasa, ma eir bler plü amar.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: pexels.com

Emprima publicaziun: October 2017


Suonda LATABLA!

Da Fadrina Hofmann - No Rumantschs vain ün grond avantag: Cun quai cha no eschan be pacs, ans inclegian eir be pacs. Quista lingua secreta po esser ün instrumaint rafinà....

Dürant la seguonda guerra mundiala ha l’Engiadinais Reto Caratsch lavurà a Berlin sco correspundent da la gazetta NZZ. Per dar inavant infuormaziuns delicatas comunichaiva’l per rumantsch culla centrala a Turich. Eir dürant la querra fraida gniva dovrà rumantsch sco lingua secreta. I’ls ons 1980 lavuraivan Rumantschs ill’ambaschada a Moscau ed els comunichaivan per rumantsch culla centrala in Svizra. Id es para i fich lönch fin cha’ls servezzans secrets han savü identifichar quista lingua. Quai eir pervi dals trics cha’ls Rumantschs dovraivan. Tanter oter masdaivan els ils differents idioms per irritar als agents. (funtana: Nouvo SRF)


Rumantsch – üna lingua secreta? Quella pussibiltà es consciainta fingià als uffants in Rumantschia. No vain in mincha cas fat adöver da maniera bod impertinenta da nos dun special. Ün insaj?

Piz gnif tort
Üna bunura d’inviern sül viadi vers il territori da skis Motta Naluns. Mi’amia ed eu sezzain cun ün hom ed üna duonna da la Bassa illa pendiculara e discurrin rumantsch. Ils turists sun inchantats e lessan savair scha no cugnuoschan eir ils noms da las muntognas in val. Natüralmaing. E lura cumainza la lecziun: piz gnif tort, piz fourachül, piz spüzzulent, piz tschücharöl... Ils turists as dan tuotta fadia da pronunzchar correctamaing nos pleds rumantschs. Che tun exotic, che bella lingua! Ils Zürigais sun be lods – e no mattas da var desch ons schloppain davopro bod dal rier.

Eir sün viadis sa esser il rumantsch ün agüd. No trais fradgliuns chattaivan adüna stupend cha ningün nun’s inclegia in pajais esters. Che cha no vain però constattà dürant ils ons es chi para da dar Rumantschs sün tuot il muond. E lura poja dvantar delicat culla lingua secreta. Amo ün insaj?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!


Traplas rumantschas
Ün viadi sün üna gronda barcha. Il böt es il Peloponnes in Grecia. Mia sourina ed eu eschan pro’l pool cur chi riva ün hom gigantesc. Bun, forsa nun è’l in vardà gnanca uschè grond, ma per no uffants es seis buttatschun enorm impreschiunant. „Guarda pro“, discha a mia sourina, „scha quista balena aintra, lura va sura il batschigl cun aua“. Mia sour tschüffa il scuffel. Inaquella as volva l’homun e respuonda in bel vallader: „Ta di balena ed oter, tü leua noscha“. Tant da la lingua secreta ch’ingün nun inclegia.

Davopro n’haja fat l’experienza cha’ls üns sun fascinats dal rumantsch, cha oters as saintan dafatta attrats dals pleds melodics. E lura daja da quels chi s’algordan impustüt da l’istorgina da buna not chi gniva plü bod üna jada l’eivna per rumantsch „...und dänn hämar nüüt verstanda und händs doof gfunde“. Para cha quist trauma es pro tscherts amo adüna avantman e cha dafatta la prosma generaziun til ha surtut. L’ultim insaj:

Lingua scumandada
Stà 2016: Meis figl va per ün’eivna ad ün chomp da Battasendas surregiunal i’l chantun Lucerna. Ouravant survgnina tuot las infuormaziuns necessarias dals manaders. Üna frasa am fa star stutta. Id es scrit cha’ls uffants dessan far il bain da discuorrer tudais-ch sül areal dal chomp per cha’ls uffants da la Bassa nu’s saintan exlus e’s lamaintan da la lingua secretta. Ha! Eu sun schmorta.

Per finir meis excuors i’l muond secret da la lingua rumantscha be tant: In fuond stuvessan no esser plü consciaints da la valur da nossa lingua minoritaria. No tilla stuvessan dovrar da maniera plü intelligiainta. E no stuvain propi – mo propi – esser plü superbis da far part d’üna elita linguistica chi d’eira perfin üna jada capabla dad irritar servezzans secrets tudais-chs e russ.

Text: F. Hofmann, Scuol

Fotogragia: Nouvo SRF

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin è excepziunalmaintg ena mes’oura avant aint igl Belvédère. El ò betg pudia varteir ple las sias atgnas quatter pareis aint igl bloc treid sainza balcungs, dantant tg’igl suglegl ò targlischia schi cuntaint sur igl martgea Friburg. Cò sen terrassa fon igls radis bagn ad el, ma promovan betg propi la sia concentraziun per amprender. Els igl fon talmaintg dormulent, tg’el rabeglia simplamaintg betg an testa igl model psicofisiologic da Morin. Curdin sa dumonda, schi ena terapia da suglegl fiss betg ena schliaziun per chels pover schanis cun disturbis insomnics...

El scassa la testa ed amprova da sa focussar puspe segl Teufelskreismodell der Insomnie. Teufelskreis... Cres diabolic? Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. El stò reir dad ot. Igl Pledari Grond propona tschertgel vizious. Chegl è gio en viz...

“Ueila Curdin!”, igl steira ena vousch ancunaschainta or digls partratgs. El varda se e vei Andi tgi targleischa scu en maranghin. “Ma tgau Andi! Va tè anc mai via cò aint igl Belvédère...”, igl saleida Curdin e fò en totgamang cun el. “Ea, sung sto cò cun en pêr collegas a bever ensatge. Ma chels von gio puspe a tga per amprender. Igl è da nar durant chel taimp avant igls examens!” Andi sa tschainta visavi da Curdin e la sia igleida stat pandeida segl sies telefonign. “Ia vei te vignst betg gist anavant cun amprender...”, sfrigna’l. Spert dosta Curdin sies telefonign. “Ah tge! Va angal stuia liger siva ensatge.” El dosta er igls sies figls da psicologia. Oss tgi Andi è cò so’l amblidar d’amprender anfignen tgi las otras vignan. “Te ast betg examens?” Igl reir dad Andi è bler mengia lartg per chel taimp da horror. “Na, va angal da screiver en pêr lavours anfignen fegn zarcladour. Chellas saia parteir aint mez.” – “Schöcheler...”, broncla Curdin.

“Peglias er ena biera?”, dumonda Andi dantant tg’el fò en segn alla serviainta. “Na, oz betg. Ed ia spetg unu, eeh soviso anc Larissa e Juliette. Chellas vignan an diesch minutas.” – “Ah, las tias fluppignas? Az antupez anc adegna mintg’emda?”, dumonda Andi interesso. “Ple u manc...”, manegia Curdin. El varda tot schalous cura tgi la serviainta porta ena bela biera stgimonta agl sies collega. “Viva! Segls ties examens!”, cloma Andi e beva dus gronds gots. “Ah, tge buntad...”, suspeira’l. Cò sa sbassa’l anavant e dumonda: “Te, chella Juliette, è chella anc adegna ansemen cugl Franzos?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Curdin è perplex da chella dumonda. “Davide? Ea, tant scu tg’ia sa, bagn. Pertge?” Andi manegia: “Ia va angal via lezza eneda cun chel tip an sorteida, ed ella vaseva betg gist or cuntainta. Ia crei, tg’ella è alla finala schizont eida a tga suletta...” Curdin è tot stupia. “Propi? Cura è chegl sto?” – “Ma... Gievgia avant dus emdas...” Curdin stebgia. Chegl è stada la gievgia avant tgi èn rastos cò la fegn d’emda ed on maglea cracligns... È’la perchegl stada schi curiousa lez de? “Basta... Forsa dovr’la er angal ple ensatgi tgi persvada ella da far fitto cun l’oter.” A Curdin plai ansomma betg chel tung. Vot Andi ampruar da surmanar ella...?! “Ella è schon ena dètga giatta, cattast betg?” – “An mintga cass”, dei Curdin sfurzadamaintg. “Faschessigl or a tè ensatge sch’ia restess er anc cò cura tgi las tias fluppignas vignan?” Oh, ea. Scu vign el angal puspe liber el? El è bagn en flot, ma igls antops cun Larissa e Juliette totgan a Curdin.

“Ma hallo ansemen!” La vousch cuntainta da Larissa resunga sur la terrassa. Mengia tard. Curdin schema sainza tung. “Andrin, tè vaia gio dadei betg ple via! Scu ast?” – “Tiptop, sa betg reclamar. E te?”, dumonda Andi. Larissa sa tschainta sper Curdin e manegia: “Er pulit. Ma ast via igl sms da Juliette? Ella so tuttegna betg neir oz...” Curdin è igl madem mument desillusiuno e surlivgia. El amprova da decifrar l’expressiun dad Andi, ma lez beva angal fitto la sia biera an en sitg e catta: “So, ia lasch vusoters... Fasche pulit.” – “Te er!”, dei Larissa surriend. Curdin dei curtamaintg: “Tgau!” Andi metta en tschincung ed ensatge sen meisa e s’allontanescha.

“Donn tgi Juliette so betg neir, ni?”, manegia Larissa. Curdin dat digl tgea. “Cattast betg, tg’ella è igl davos taimp ensacu... ah scu duessa deir...?” Larissa amprova da cattar igls dretgs pleds. “Ah, simplamaintg otra.” Alloura ò er Larissa s’accurschia ensatge... Ma Curdin pò igl mument betg rachintar chegl tg’el è nia a saveir dad Andi. Perchegl dei el angal: “Forsa ègl perveia digl taimp d’examens. Cò èn tots oter tgi schiglio...” – “Ea, dei navot!”, suspeira Larissa. Cò surrei’la: “Pigliagn egn da chels bungs sirups, chels dattan forza pigl sprint final!” Curdin painsa puspe agls figls aint igl sies lascher. El ò igls davos deis igl sentimaint, tg’el fò igl sies sprint aint igl cres... “U betg?” – “Bagn bagn, forsa am geida igl sirup or digl tschertgel vizious...” Larissa varda sainza tgapientscha “Tge tschertgel?” Ha, oss ò’l musso eneda alla linguista. Ma i fò betg tant spass sainza la Giulietta.

Pertge ò’la betg rachinto ensatge ad el?

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Chasa Editura Rumantscha - Ils 31 da matg preschenta la Chasa Editura Rumantscha (CER) ses proxim titel da la retscha da paraulas originalas rumantschas: “Lina e Linard”. I sa tracta d’ina veglia paraula rumantscha che cumpara uss en in vestgì nov.

Veglia paraula en vestgì nov
La paraula “Lina e Linard” è ina veglia paraula putera ch’è cumparida sut il titel “Abraham ed Abramessa” l’onn 1937 en ina rimnada da paraulas da Lina Liun (1875 – 1943, Schlarigna). Quest’ediziun è gia daditg exausta. La CER ha laschà raquintar quest’istorgia da nov il magister Roman Pünchera en ina bella lingua actuala. L’artista Marina Lutz ha dà ina fatscha a las figuras ed illustrà l’entira istorgia.

Paraula dal principi repetitiv
Quest’istorgia è ina paraula dal principi repetitiv che lascha crescher e daventar il problem adina pli grond, ma la finala po el tuttina vegnir schlià. In cudesch captivant da preleger e per ils uffants che legian gia sezs è la repetiziun in agid e divertiment spezial. Il cudesch cumpara en duas versiuns (puter e rumantsch grischun), cun bleras illustraziuns. El è adattà per uffants pitschens, per l’emprima lectura en scola, ma era per pli gronds.

L’istorgia
La mamma trametta Lina e Linard en il guaud a cleger izuns ed als di ch’els duajan esser a chasa avant ch’i vegnia stgir. Lina clegia ils izuns ed ha gia bainspert plain ses chanaster, ma Linard mangia dapli izuns che quai ch’el metta en il chanaster. Cura ch’igl è uras dad ir a chasa, na fa Linard betg vinavant. Lina dumonda il luf dad ir a morder Linard per che quel turnia a chasa. Ma il luf na vul betg far quai perquai che Linard è ses ami. Lina inscuntra anc diversas autras figuras che n’èn betg prontas da gidar. A la fin ha ella però tuttina fortuna e chatta insatgi che gida lura propi.

Vernissascha:  mesemna,  ils  31  da  matg,  a  las  10:30  en  il  Chesin  Manella  a  Schlarigna.  Cun preschientascha da Roman Pünchera e Marina Lutz. Il cudesch custa CHF 24.00 e po vegnir retratg en las librarias u sut www.chasaeditura.ch



Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!




Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha
Illustraziun: Marina Lutz


Suonda LATABLA!


Da Corina Gustin - Fingià da mat d'eira Roland fascinà da gronds musicists e sömgiaiva da dvantar eir el ün dad els. Intant viva el seis sömi. Sco part masculina dal duo me+marie es el sün granda turnea in tuot l'Europa. Quista stà tils chattaina sül line-up da festivals prominents sco il Great Escape Festival, Nova Rock, Haldern Pop, Blue Balls Festival o l'Open Air Lumnezia. Tanter concerts e la producziun da nouv material per il seguond album ha el gnü temp da tavellar cun no.

 
Chi es Roland Scandella?

Eu o, meis nom d'artist pro Me+Marie. Mia tatta d'eira üna Scandella uschè chi resta in famiglia. Id es intressant che cha quel nom chaschuna pro glieud chi'm cugnuoscha. La fin finala han blers artists (Sophie Hunger, Eddie Vedder, Tina Turner, Elton John) ün nom d'artist. Schico? Id es üna protecziun - e la fin as divra per mai ün nouv muond - eu sun Roland Scandella - eu sun artist e la musica am da la libertà dad esser chi e che ch'eu less. 


S'ha el müdà daspö la "fin" da las bands Nau ed Andarojo?

Eu craj cha "svilupà" es il dret pled. La vita es svilup, stagnaziun nu'm plascha. Quai nu voul dir ch'eu nu fetsch mai la posa o ch'eu less adüna daplü. Müdamaint es important. Andarojo d'eira üna band. No vain fat üna pruna ed ans vain svilupà. In t'üna jada, davò blers müdamaints, eschan gnüts a la conclusiun chi füss bun scha minchün jess l'aigna via. Uschè esa stat - insè esa sco pro üna relaziun tanter duas persunas - in t'üna jada nu s'haja plü bler da dir. E lura esa da decider co chi va inavant. La musica e las regordanzas restan. Our dad Andarojo vaina fundà NAU. E NAU daja amo adüna. No vain registrà ün nouv album chi cumpara quist on. No sunain als 5 avuost a las 20:15 al Open Air Malans.


Pel mumaint esch tü sün turnea gronda in Europa cun "me+marie". Co quarda oura cun l’increschantüm?

Esser sün turnea ha üna magia fich aigna. Il prüm üna jada as stoja esser gugent per via. Quai es fich stantus. Per part esch simplamaing 9 uras aint il auto. E quai lura ün mais l'inlunga 100 concerts l'on, ün di l'eivna liber ed uschigliö aint il bus, arriv, fabrichar sü, soundcheck, mangiar, spettar chi cumainza, plaina concentraziun, concert, fini, vender albums, discuorrer culla glieud, fabrichar jo, e la fin a cuz in ün hotel. Düra lavur es quai. I nu resta bler temp da far festa, sco quai chi vegn adüna dit sur da bands. Il bel landervia es ch'eu poss far precis quai ch'eu leiv far fingià daspö ch'eu m'algord. E hai precis, increschantüm. Eu am lasch adüna increscher per l'Engiadina!


Che concert es stat il plü dischagreabel sün quista tour e perchè? Che es stat il plü grond mumaint per tai persunalmaing?

Mincha saira es importanta. No eschan cun noss prüm album sün nossa prüma turnea. No investin tuot nos temp e tuot noss raps in Me+Marie. I nun es uschè ch'eu gudogn pel mumaint raps cun quai ch'eu fetsch. Id es üna investiziun. Id es sco pro ün falegnam chi fabricha sü sia buda, il prüm ha'l be cuosts. Uschè es quai eir pro Me+Marie. Il bun es cha no pudain sunar uschè bler causa cha noss’ agentura craja vi da no e da «vollgas». Las premissas sun dattas, la glieud less verer e dodir a no. Uschè pudaina fabrichar inavant - sco'l falegnam. Ün mumaint propa magic d'eira a sunar l'on passà sco pregruppa da Herbert Grönemeyer a München sül Königsplatz davant 18'000 persunas. Quella algordanza nu'm po tour plü ingün...


Es l'esser davent da la patria inspirativ?

Mo, eu less dir cha il plü creativ suna a chasa in Engiadina. Id es bel da verer differents pajais ed imprender a cugnuoscher glieud. Uschè possa implir mia buscha cun bleras impreschiuns chi inrichischan mia vita e mia musica. Inspiraziun capita, i nu's sa mai cura.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Plü bod vaivast ün job da büro, d'eirast redactur da musica. At manca minchatant la rutina dal minchadi?


Na! Eu nu leiv mai alch oter sco esser cun üna band sün turnea e viver da la musica. Eu sun fich grat per quai ch'eu n'ha e dal rest vegn la rutina eir sün turnea.


Co esa gnü a quista combinaziun cun Maria?

Eu n'ha lavurà pro'l Radio Rumantsch sco redactur da musica. Maria es gnüda cun sia band Ganes dasperavia per promover lur nouv album. A mai ha plaschü che ch'ellas fan. Ün temp plü tard ans vaina darcheu inscuntrà al Chapella Open Air, ingio ch'ellas han sunà ün concert. Da quel temp scrivaiv'eu chanzuns per meis project da solo Cha da Fö. Eu n'ha lura simplamaing dumandà a Maria sch'ella nu vess interess da chantar sün quel album. Uschè s'ha dat tuot pass a pass. 


Vos album "one-eyed-love" es rivà sülla plaza 82 dals charts svizers avant ca. ün on. Vain bainbod ün hit per la prüma plazza?


Sch'eu taidl che musica ch'id es aint il charts, o musica chi va aint il radio, schi'm vegnan bod las larmas. Eu vegn grit! Cun quella musica nu possa cumanzar nüglia. La clav per no es da sunar e sunar e sunar ed uschè ragiundscher noss auditurs. Vi da la blera musica chi splacha aint ils charts nu s'algorda davo ün on ingün plü. Schi stess esser uschè cha no splatain nan ün bel di ün hit schi lura dess quel esser "nossa" musica e nà alch construi pels charts.


La single "one-eyed-love" as tratta dad ün'amur persa…crajast vi da la forza da l'amur? Che as pudessa far per na rivar i'lla situaziun descritta in questa chanzun, hast ün'idea?

Amur es il plü important. One Eyed Love es insè fich politic. I nu basta scha be ün dà amur e tschel nà. I sto gnir da tuottas duas varts lura pudaina crear alch chi ha dürada.


Forsa er insatge per Vus:


Tü hast üna jada dit cha'l rumantsch saja l'unica lingua cha tü saintast. Cun la band "me+marie" chantast tü inglais…

Schi quai es uschè, quai es mia lingua da la mamma. Chantar inglais es però plü simpel, id es per mai la lingua da la musica da blues, pop e rock. I tuna svelt plü bain o dit cun oters pleds i tuna plü cuntschaint. Eu chant fich jent per inglais però badair bada rumantsch amo bler plü profuond, e quai nun es "be" simpel! La lingua es co ün instrumaint e minchatant vola simplamaing ün oter instrumaint.


Tü vivast a München, dalöntsch davent dal rumantsch?

Schi,  a München e S-charl. In cità suna be per lavurar, sch'eu n'ha liber svanischa be subit e vegn a chasa in Engiadina. La cità nun es meis lö predilet. Eu douvr la quietezza, las muntognas, mia famiglia ed aua forta ;)


Che bands taidlast tü svessa? Hast tips per nus?

Eu taidl pac musica, e scha lura consciaint. Eu nu poss jo quist speraprò, per quai am vaglia la musica massa bler. Eu cumpr per gronda part LP's e jod il tadlar musica. Eu sun creschü sü uschè. Eu jod musica uschè sco cha oters jodan vacanzas. Pel mumaint taidla la nouva platta da Feist. Eu taidl jent LOW. Ün artist ch'eu predsch fich es Bon Iver o Noel Gallagher. Ed eu taidl jent vegl blues da Muddy Waters. E vairamaing n'haja üna fasa ch'eu taidl bler Rolling Stones, il lustig es cha quella "fasa" tegna fingià var 3 ons.


Che fast scha tü nu fast musica?

Lura suna vairamaing adüna dadourvart aint illa natüra. Istess ingio ch'eu sun, eu observesch gugent bes-chas. Quai sa esser ün corv in üna cità o ün tschiervi aint in S-charl. A mai fascinescha quai. Eu sun chatschader cun cour ed orma. Eu nu maing otra charn sco sulvaschina, exceptuà sch'eu vegn invidà aint. Cuschinar es eir alch ch'eu fetsch jent. Sezzer insembel cun buna glieud, mangiar alch bun e baiver alchet, schnorrar, quai es alch bel.


Es il far musica forsa eir üna distracziun da tuot ils "problems" chi'ns vegnan preschantats illas gazettas? Putin, Trump, fügia e guerras…

Na! Eu pretend ch'id es precis il viceversa. Tuot las emoziuns chi's bada da las robas chi capitan minchadi sül muond sun emoziuns chi splachan aint la musica. La musica es üna sort filter, ün centrum dad elavuraziun. Quai chi vegn oura es lura precis quai chi fa bain o üna resposta sün las dumondas cha la vita fa.


Hast temp da lavurar vi da nouvs progets ed hast plans da far alch solo? Blues e Ghittaras?

Nau ha registrà ün nouv album chi cumpara quist on. Eu n'ha scrit var 10 chanzuns per meis project solo Cha da Fö ma nun ha amo il desideri da registrar quai. Ma quai vegn ;) Pel mumaint suna vi dad üna collavuraziunina. Ma sur da quai nu lessa dir daplü. Tuot mi'energia va aint la musica da Me+Marie. Uschè chi'm resta pac temp da far amo daplü.   E sch'eu n'ha temp lessa imprender ad ir a sella. Chavagls am fascineschan.


Che es teis böt e sün che pudaina ans allegrar ils prossems ons?

Böts n'haja schi. Cuntantezza e sandà lura va tuot sco da sai. Lain verer ;)


Text: Corina Gustin / Roland Scandella
Fotografia: (c) Chris Gonz
Dapli: http://meandmarie.com/

Proxims concerts:

24.06.2017, Bad Ragaz
20.07.2017, Konstanz (GER)
21.07.2017, Val Lumnezia
28.07.2017, Lucerna
29.07.2017, Oberammergau (GER)
04.08.2017, Beerfelden (GER)
11.08.2017, Haldern (GER) 18.08.2017, Trier (GER)


Medias sozialas:

youtube
facebook


Tips:
One Eyed Love
You don't know
Where's your soul?


Suonda LATABLA! 



Da Fadrina Hofmann - L’Unterländer es adüna stressà ed adüna punctual. Il Romand nu lavura jent e fa mincha di apéro. Il Tessinais es daplü Talian co Svizzer, dimena dad ot e sa be talian. Ed il Rumantsch? Capuns e subvenziuns.

D’incuort suna statta da la partida a la concurrenza da linguas Linguissimo a Berna. Bod trenta giuvenils da tuot las parts linguisticas da la Svizra han tut part e trais collegas ed eu vain fuormà la giuria. Dal prüm mumaint davent d’eira cler: No eschan bainschi tuots Svizzers, ma las mentalitats sun tant differentas sco las linguas. Ün exaimpel? La manadra da quist proget ans ha declerà la lezcha: „Mincha giuvenil ha dad elavurar dürant la fin d’eivna ün text umoristic cun ün giuvenil d’ün’otra lingua. I’l text ston gnir avant tuottas duos linguas“. Trais giurors han exclamà al listess mumaint „cool“ ed ün ha manià: „schwierig“. Eu nun ha da declerar uossa dingionder cha quist signur derivaiva.

Vairamaing tant sco ün Tudais-ch

Lura la chosa cul umur. Ün Romand ria baincomal da tuot oters skerzs co ün da la Svizra tudais-cha. Gös cun pleds d’ün Tessinais nun inclegia la Rumantscha. Comedians sco Dieter Nuhr sun incuntschaints i’l vest ed i’l süd dal pajais. Pella paja nu savaivan no chi dà bod 700 comédiens sün comédiens.ch. Ils Romands ed ils Tessinais fan jent beffa dal trid „ch“ e „k“ chi vain avant uschè suvent in schwiizerdütsch. Ils Zürigais e Baselais fan schnöss dal laissez-faire da lur collegas francofons.

E che esa culs Rumantschs?

„Ah, vo eschat inamöd vi dal murir oura“, ha manià ün da meis collegas. Risada da tschels. „Capuns e subvenziuns“. Hahaha. „Dal rest nun inclegia perche cha vo gnivat festagiats talmaing sco minorità. No eschan plü minorità co vo“, ha cuntiunà il Tessinais. Aha. „Ma è vero, vo eschat tuots bilings, savaivat tant rumantsch sco tudais-ch, scha nö dafatta meglder tudais-ch“. Lura s’ha intermiss eir l’Unterländer. „Stimmt, scha vo nu savaivat güsta il pled per rumantsch vegn quel automaticamaing in tudais-ch“. Hm. „Chenün rumantsch es vairamaing il dret rumantsch?“, dumonda il Romand. Tuots.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Büttà raps our da fanestra

Dimena, lascha’m resümar. Il Rumantsch nu sa gnanca sia aigna lingua. Ils Rumantschs sun be pro forma üna minorità. Ils Rumantschs profitan da la noscha conscienza da Berna. Ed in fuond es quist sustegn immens pella quarta lingua („la dernière, hihihi“) büttà raps our da fanestra perquai cha’ls Rumantschs mouran inamöd oura. Hopla. Ed eu n’ha adüna cret cha’l rest da la Svizra saja superbi d’avair la quarta lingua federala. Bun, quistas argumentaziuns sun tuottas gnüdas dittas skerzond e schmachond l’ögl, ma nun ha mincha skerz eir ün minz vardà?

In mincha cas es l’Unterländer stat dürant tuot la fin d’eivna fich ingaschà (stressà) ed adüna punctual (dafatta massa bod). Il Romand ha fat jent stincals (nu lavura jent) e s’ha tanteraint inscuntrà cun amis (apéro). Il Tessinais invezza savaiva sper il talian eir amo bain frances ed inglais ed el d’eira fich discret. Definitivamaing ün exemplar atipic.

 

E la Rumantscha? Ha defais sia lingua e sia cultura cun mans e peis, ha mangià couscous invezza da capuns ed ha a la fin finala inchaschà precis tant sco seis trais collegas. Nüüt, rien, niente cun capuns e subvenziuns. Ha!

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - La prümavaira es rivada a la fin eir in Engiadina. Intant cha las temperaturas plü chodas implischan in oters lös darcheu las vias e zonas da peduns, as svödan quellas quia da maniera bod sula.

Ün di cumanzamaint d’avrigl a Schlarigna. Il parkegi da las Pendicularas Marguns es vöd. La stagiun da skis es finida. Prada brüna impè da pistas albas. Be ün pêr singuls flachs han fat resistenza cunter il sulai da prümavaira. La bar in vicinanza da la staziun da val es serrada. Davant il local as vezza stizis da la rumida: sopchas e maisas abandunadas, üna sadella vöda, ün magöl da biera invlidà. Sül prà daspera es ün impiegà da cumün fatschendà cun üna zanga: El picla sü palperis ed otra rüzcha cha’ls giasts han laschà inavo. Ün ventin frais-ch boffa e sduvla sü dal fuond puolvra. Ils sains i’l clucher battan las ündesch.

Atmosfera da western. Quel mumaint avant cha duos cowboys as duelleschan. La via es vöda, il vent sofla speravia üna balla da strom, ils üschöls sgrizchan. Musica dad orgelin da bocca.

In quist mumaint sül parkegi a Schlarigna am vegna propi avant sco ün da quels cowboys. Be l’impiegà da cumün es d’intuorn, inschnà para il cumün abandunà. Eu pudess descriver uossa quel singul corv chi’s placha cratschlond sül tet da la bar, ma quai füss forsa listess ün zich exagerà. Basta, fat es cha la stagiun morta ha cumanzà in Engiadina. In Engiadin’Ota es quella amo plü sula co in Engiadina Bassa. Las abitaziuns da vacanzas han serrà ils uschöls, hotels e restorants han pichà oura ils scrit cun sü „vacanzas da gestiun“. Eir la gronda part da las butias ha serrà. Güsta amo quellas chi vendan ils ogets da minchadi e las mangiativas fan inavant sco scha nüglia nu füss. Pan sejel frais-ch douvra l’Engiadinais adüna.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


Ils uffants han scoula. Pels lavuraints i’l sectur da construcziun cumainza uossa il temp intensiv: rumper sü vias, renovar hotels, fabrichar intuorn chasas per indigens. Eir las giardinarias han bler da far, adonta chi va amo bod ün mais fin chi’s po metter üert. Ils chanzlists han eir bler da far. Id es il temp da las radunanzas cumünalas. Il suveran decida davart credits, progets e permiss. Ed uschigliö? Tote Hose, dschess meis figl. Per üna schurnalista sun l’avrigl ed il mai in Engiadina üna sfida. Ok, lain esser sincers: la stagiun morta es ün chasti per no. Ingünas occurrenzas interessantas, bleras persunas nu sun ragiundschiblas, otras nun han nöa da dir. Gnanc’üna novità in patria.

Schi’s contaimpla uossa las gazettas localas daja in ögl cha temas banals vegnan zoflats sü, chi dà daplü portraits e main lingias grossas chi valan la paina da gnir nomnadas uschea. Ils schurnalists sun grats per mincha tema chi tuna almain ün païn interessant. Stagiun morta, mortischma. L’unic avantag: Id es pachifig da lavurar dürant quist temp in üna regiun da skis. I’s po as dedichar üna jada a persunas chi nu cloman scandal e’ls texts as poja per üna jada surlavurar jent amo üna jada perquai chi nu fa prescha da tils publichar güsta sül prossem di. I’s po ir a concerts, a referats, a baiver cafè. Grondius. Almain per ün pêr eivnas, lura dvainta our da grondius lungurus. E perquai giain no schurnalists engiadinais in mai in vacanzas. Insembel cul rest da la populaziun engiadinaisa. Scha pussibel però na i’l listess hotel sco tuot tschels...

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin, Juliette e Larissa tschaintan puspe eneda sen la terassa digl Belvédère. Curdin ò monto igls sies spievels da suglegl e posa cumadevlamaintg igl sies bratsch sen la soptga dasperas. Larissa e Juliette tschaintan visavi e stattan mal tg’ellas on amblido lour igliers. Tuttegna giolda Larissa la bela vista suglialeiva, dantant tgi Juliette para d’esser en po absainta.

“Ah, tge belezza d’en de!”, suspeira Curdin cuntaint. “Ma bagn spezial da rastar cò eneda la fegn d’emda...” Larissa catta: “Aint igl Grischun mantgantainsa chest’eda navot. Scu para ègl treid’ora.” Curdin sa drezza se immediat. “Ha! Oss ègl taimp da dar botta per stetga! Ia tarmet gist fotis agls genitours...” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. “Ni no cò aint igl suglegl.” Ellas stattan a garnogl sper Curdin ed el stenda igl sies bratsch schi gliunsch scu tg’el pò. “Caschiiiiel!” Juliette stò reir. “Perfetg!” – “Pertge dis ti chaschiel?” Larissa antscheva: “Ansasez schainsa...” – “Per far reir Giulietta, tg’è oz schi quieta”, l’interrompa Curdin. Larissa struba igls îgls: “Lascha star las tias remas.” Ellas sa tschaintan puspe cugl dies cunter igl suglegl. “Ma el ò raschung, te ist propa quieta oz. Ègl ensatge?” Juliette dei perplexa: “Na, na. Tut en urden.” Curdin crei da santeir ainten la sia vousch tg’ella è betg digl tot sincera. Larissa cuntinuescha: “Alloura rachinta ensatge!” Juliette stebgia en mument. “Ah, jau hai emprendì in nov pled rumantsch...” Larissa targleischa gio. “Ah ea? Tgenegn?” – “Craclin!” Silenzi.

Curdin e Larissa vardan l’egn se per l’oter. “Tge è chegl?” Juliette è stupeida. “Na savais betg? Quai è in bretzel”, dei’la alla franzosa. Curdin e Larissa fon îgls gronds. “Propi? Chegl stòia gist verifitgier...”, cloma Curdin e peglia igl sies telefonign ainta mang. Per en’eda ò Larissa marveglias dallas sias retschertgas. “Ha, daveiras! Craclign! Tge gnoc. Ma...” El sa mova ainten la reit virtuala. “Mianc igls Franzos, Engles e Taliangs on en agen pled! Tots deian Bretzel!” Larissa surrei dad en’ureglia a l’otra. “Ed igls Ollandes?” – “Pertge diavel vot ossa saveir ollandes?” – “Te sast tg’ia va paraints ollandes. E chels on magari anc leghers pleds.” Curdin murmura: “Betg angal magari...” El seleclichescha igl nederlands. Cò varda’l sursto. “Hei, chels on en pled sumigliaint scu nous: krakeling! Tge divertent!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Els on franc sa laschea inspirar da nous Rumantschs!” Larissa rei: “Ma glez creia pitost betg... I tunga pero scu en Krake... En bretzel ò fors schon paralellas tar en octopus cun chels bratschs.” Curdin dei casche: “Ed aint igl vocabulari surmiran dattigl schizont ena tala versiun: bratschadel...” – “Guarda ina giada en il vocabulari sursilvan”, propona Juliette. Curdin varda sainza tgapientscha. “Pertge vessa da vurdar aint igl vocabulari sursilvan!?” Cò vign andamaint ad el ensatge ed el sa drezza vers Larissa. “Scu vogl ansomma alla Medelina?” Larissa rasponda planget: “Pulit.......” Ella igl dat e en’igleida tgi dei tot. “Sas, en il vocabulari sursilvan inditgeschan els era la derivanza d’in pled”, declera Juliette. “Aha. Alloura vurdainsa eneda... C-r-a-c-l-i-g-n... 0 resultats.” – “Ti stos dar en cracLIN, betg cracliGN”, intunescha Juliette. “A tè faschess en studi da rumantsch er eneda bagn...”, catta Larissa. Curdin l’ignorescha ed amprova anc eneda. El varda desillusiuno. “Craclin. Neol., nach frz. craquelin....

Mann, igls Sursilvans ruignan tot! Ossa vainsa bagn betg surpiglia chegl digls Franzos!” El varda spert sen Juliette: “Navot cunter tè, Giulietta.” Juliette rapla igl front. “Jau na sun er betg ina Franzosa!” Oss è Curdin perplex. El la vei per l’amprema geda indigneida. Perchegl tg’el so en mument betg tge deir, sa derasa en silenzi malampernevel.

Larissa amprova da spindrar la situaziun: “Chegl è bagn interessant scu tg’igl ò do chel contact linguistic tranter igl franzos, ollandes e rumantsch. Ed igls Franzos paran mianc da duvrar chel pled per bretzel, schiglio vessigl bagn inditgia chegl ansant.” Igls oters dus restan pero quiets. Juliette è irritada perveia da Curdin e Curdin è irrito perchegl tgi Juliette è irritada. Larissa beva fitto la sia Gazosa. “Ni, ia sa noua tgi giagn oss.” – “Noua?”, dumonda Curdin. “Tigl Rètg digls Cracligns!” Cò stonigl reir. “Ma a Friburg dattigl creia nign Rètg da Cracligns...” – “Alloura giainsa a Berna! Ni, igl è fegn d’emda e chel bel pled vainsa da festivar.” Curdin e Juliette targignan betg ple e treis quart d’ouras pi tard è igl mond puspe an urden. Igls treis students poseschan sen la plazza federala cun treis differents cracligns ainta mang. Curdin stenda igl bratsch cugl telefonign e cloma: “Cracliiiiiign!”

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Sex, acts criminals e catastrofas - quai sun ils temas chi’s vendan statisticamaing il plü bain in gazetta. Schi’s lavura davent da l’Engiadina dvainta plü difficil cun simils temas.

Sex sells. Sex as venda adüna bain. Eir in gazetta. Ma schi’s viva in Engiadina e’s ha intenziun da restar amo ün pêr ons in val, lura esa meglder da laschar las piclas da quist tema. Eu sun persvasa ch’ün artichel picant sur d’ün’affera amo plü picanta dad üna persunalità grischuna füss IL tema da la gazetta. Mo lura, gnanca la redacziun a Cuoira nu’s po prestar da publichar alch simil. Nüglia chi mankess vi da las istorgias, na. Mo a la fin dals quints lain no schurnalists rapreschantar ün schurnalissem serius. E no dovrain ils inserents chi nu vessan plaschair da talas istorgias. E dal rest es il Grischun bler massa pitschen per scandals suot l’umbli.

Lura dimena acts criminals.

Hm. D’incuort ha ün pulizist sajettà ün tun giò per terra a Cuoira. Quai ha propi bastü per agitar a la glieud. E lura ha ün pêrin involà fanestras nouvas. Quai tunaiva fingià bod da Bonnie e Clyde, il pêrin da bandits legendari. Be cha fanestras nu sun güsta alch extraordinari. Minchatant daja delicts da cuntrabanda pro’l cunfin talian. 250 kils mangiativas aint il auto chi nu sun gnüts declerats – uuui. Na, in Grischun nu daja ni baruns da drogas, ni persecuziuns spectacularas, ni mordraretschs sgrischus. Forsa daja amo ün pêr mafius bain zoppats, ma da scuvrir a quels nu vain no da la gazetta quotidiana gnanca temp.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Restan be amo las catastrofas.

Là daja minchatant propi alch da scriver. Lavinas, boudas, contaminaziun da l’aua, ün uors gnü suot il tren. Üna jada d’eira parti ün bus giò da la costa, quai ha dat bellas lingias grossas – eir schi d’eira laint be il schofför.

I tuna bod cinic a leger da la mancanza dals temas chi interessan uschè ferm a las massas. L’uman es ün voyeur. Sülla pagina d’internet da la gazetta per la quala eu scriv as poja adüna verer chenün artichel chi ha generà ils plü blers clics. I sun adüna o ils accidaints o lura quels artichels chi han aint pleds sco „Zoff“ o „Eklat“. Che chi gira eir adüna bain sun ils affars ominus da tscherts signurs a Val.

Chi chi cugnuoscha meis artichels sa chenün’istorgia chi ha pisserà in Engiadina per la plü grond’attenziun dürant ils ultims ons. I d’eira l’istorgia davart manipulaziuns da notas e noscha qualità da scoula a l’Institut Otalpin Ftan. Quella e las consequenzas da l’artichel han manà a la fin finala ad ün müdamaint da la direcziun, a la serrada da la scoula ed a sia reavertüra cun nouvas testas al timun. Quell’istorgia ha pisserà per bleras nots sainza sön pro mai. As poja scriver d’ün tema talmaing brisant in üna val uschè pitschna? As poja publichar quai cha tuot quinta davovia ma nu ris-cha da dir dad ot? Quant vaglia l’interess public? Che rolla n’haja da surtour sco schurnalista? Eu n’ha stuvü dudir quella jada bleras jadas ch’eu saja üna schurnalista da boulevard - la plü gronda spermalaziun per inchün chi prouva adüna da retscherchar minuziusamaing e da laschar gnir a pled a tuot las partidas. La vardà ha a la fin listess amo salvà mia reputaziun. Uf.

Il plü jent scriva portraits dad umans o reportaschas. Nüglia cun s-chandels, nüglia cun sex, acts criminals o catastrofas. Eir quai legian meis lectuors fidels. Per furtüna.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Bettina Vital - Esa amo ün pa bod per discuorrer da la bos-cha in flur? Ün sibelin fraid ha boffà il mais schner tras cità, saja quai sper la Limmat o pro l’Aare. Impussibel dad ir our il liber sainza chapütscha e manetschas. Perquai am s-choda i’l tren tanter ün flüm e tschel i’l muond dals cudeschs. E quel am offra güsta tschireschers in flur, ün snack dutsch exotic e’m lascha dar ün sigl in pajais lontans chi savuran da prümavaira: I’l Giapun.

Sentaro, ün hom intuorn ils quaranta, fa ir ün bistro da dorayakis pac davent d’ün bel tschirescher fluraint inclur illa cità da Tokio. Ün „dorayaki“ es ün snack dutsch chi consista da duos pitschnas omlettas tgnüdas insembel d’üna pasta dutscha da faschöla cotschna. El guarda oura sco ün hamburger plat ed es üna sort berliner da l’ost.

Cliantella nun ha’l terribelmaing blera e sia motivaziun da lavurar es plütost mediocra. I’s pudess dir ch’el nun es quel tip d’uman chi s’allegra mincha bunura da viver la vita ch’el viva. Quai, fin ch’ün bel di sta Tokue suot il tschirescher e til observa. Co ch’el prepara la pasta per far omlettas, la buoglia cotschna per tillas implir e tandscha sur la maisa ils dorayakis a las pêr scolaras chi passan regularmaing davo scoula. Üna da quellas vain giovar üna rolla speciala in guist’istorgia. Girar gira pac e nüglia.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Tokue, üna duonnetta aint pels ottanta, ha ün’ögliada sabgiainta chi straglüscha drizzond seis ögl sül vendader da dorayakis. Ella sta cun tuots duos peis sün terra, eir sch’ün da seis ögls es plü ot co tschel e sia bocca ün pa torta. Ils mans zoppaint’la plü jent. Ün bel di as ris-ch’la via. Ch’ella vess gnü jent la plazza ch’el haja scrit oura, disch’la muossond sül fögl chi penda vi da la fanestra. Cun la reacziun stutta e retgnüda da Sentaro vaiv’la fingià fat quint. Che chi saja capità cun seis mans, dumonda Sentaro. Üna greiva malatia da giuvna.

„Fa El svess la pasta cotschna per Seis dorayakis“, dumonda Tokue.
„Perche, nun è’la buna?“
„Na güsta speciala... i manca la premura e quai as gusta“, respuonda sinceramaing la veglietta. „Gnanc’uschè simpel da rablar nan quai“.
„E co diavel voul Ella savair quai?“
„Eu tilla fetsch daspö 50 ons“.

Cun quists pleds e cun üna muostra da seis savair, ch’ella maina il prossem di per laschar insajar a Sentaro, es Tokue buna da til persvader. Da quinderinvia muossa Tokue co chi’s couscha la faschöla güst sül punct per ch’ella nu schloppa, co chi’d es da tilla zavrar e dovrar be la megldra qualità, co chi nun es mai rafüdar da masdar planin e cun premura e co chi’s taidla quai ch’ella ha da dir. Chi? La faschöla! Tokue taidla a tuot las chosas. Ella es persvasa cha tuot las chosas hajan lura aigna lingua, per exaimpel il vent o la glüna, e chi’s stopcha be tadlar bain avuonda per tillas incleger.

Sentaro inclegia intant alch oter. Cha tuot quai chi’s fa jent e cun premura, grataja meglder. E schi’s resta landervia e’s prouva da perfecziunar, vain il plaschair be da sai e cun quai il success. Seis bistro cumainza a girar vieplü bain, la pasta da faschöla da sia agüdonta es delizchusa. Tokue vain mincha bunura bodezzas a tilla preparar. Per ella es quai ün giodimaint chi dà variaziun in üna vita zuond monotona ed isolada d’ün sanatori. Quist duo inegual fa buna farina ed i crescha ün’amicizcha.

„Kirschblüten und rote Bohnen“ da Durian Sukegawa es scrit in ün tun fich fin. La lingua es d’üna simplicità poetica chi s-choda l’orma. L’autur giapunais Durian Sukegawa nu fa gronds discuors, el lascha il palc plainamaing a sias figüras chi han bler da quintar. Ün roman sentimental cun üna fin trista chi’d es uschè natürala sco’l crodar da las föglias dal tschirescher in utuon.

„Kirschblüten und rote Bohnen“ da Durian Sukegawa es ün dals duos romans chi vain preschantà i’l Tavulin litterar dad RTR ils 12 da favrer a las 9.00 cun Esther Krättli, Claudia Knapp e Bettina Vital.

Text e fotografia: B. Vital, Turitg


.:. Tips:
>Il Tavulin, Radio Rumantsch RTR

>„Haikulala (diari giapunais)“ cun haikus rumantschs da Benedetto Vigne

Suonda LATABLA


Pagina 15 da 18

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

La guida

14 da november 2017

Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...

Cars salids

29 d'avust 2017

Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...

Buc pli schi fitta ed empau anti

13 d'avrigl 2017

Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...

Concurrenza: 24 bieras per il dretg tip - Svizra cunter Brasilia

12 da zercladur 2018

La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...

La Cana...

24 d'avust 2016

Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 1

11 da favrer 2017

Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 2

14 da mars 2017

Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

Go to top