Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. E ritga cun opziuns per sa mover è era la stad – ch’i saja ballape, tennis u tuttas spartas dals gieus olimpics (e ch’i saja lura active u tuttina be passiv). Perquai ans deditgain nus quest mais al pled «sport». Ma damai che l’artitgel SPORT n’è anc betg scrit en il DRG (nus essan a mesa pista tar il M), dain nus simplamain in pitschen cuc en il material criv dal DRG, guardond co la litteratura rumantscha ha commentà il sport.


1. sport vs. cultura

Igl è in classicher: Ston ins sa decider tranter sport u cultura? «Nossa giuventetgna, preoccupada digl avegnir, ha savens breigia de capir las ovras classicas de Muoth, ed ella para de s’interessar pli fetg per damondas de sport e d’existenza», deplorescha il linguist e scolast Ramun Vieli l’onn 1941 en «Nossa ierta e nies duer», cumparì en Igl Ischi. Ma bain, vi da quest foss dad interess n’è betg sa midà bler, er 80 onns pli tard betg. Ins sa schon deplorar ch’il sport haja dapli prestige ed amaturs che la litteratura, però pretender che perfin dumondas d’existenza duajan sa suttametter a la litteratura? Quai eran anc ideals …


2. il clerus cun buna cundiziun

En la cultura purila da pli baud cun lavur corporala à gogo era far sport obsolet. Quai sa mussa er en il roman «Caumsura» da Toni Halter (1967): Marco da Turitg è asmaticher e va perquai per sis mais a star tar ses barba Geli e sia onda Mengia che fan ils purs en in lieu sper Glion. In di dastga Marco ir a dar ballape cun ils uffants dal vitg. In’iniziativa dal prer, quai che procura per discussiuns a chasa: «Oz eisi mo sport, perfin ils prers che fan sport», marmugna Geli. Sia dunna sper la platta fa buca fei. Marco che ha adina mo udiu ch’il sport seigi sanadeivels e necessaris capescha buca igl aug. «El marcau, sch’ei dess buc ils stadions, fussen tut ils giuvenils mo ellas bars», di el francamein. «Cheu per las treuflas», secundescha sia onda. «Nus savevan buca novas da bal a pei e da sports ed essan era vegni gronds», insista Geli. […] Pervia dil sport e pervia digl augsegner che muossa alla buobanaglia da far sport ein els bia secattinai, el ed ella.

Gea, dispitas n’avessi forsa betg dà, sch’els avessan da quel temp gia gì sco exempel episcopal in «Bischof mit Bizeps» (citat da la Rundschau). L’uvestg Bonnemain mussa ses musculs trenads, demonstrond che era serviturs da Dieu pon (e ston?) far sport per mantegnair la mens sana en il corpore sano.

3. far sport sin u suenter la pizza?

Vi da tge pensais vus, sche vus legiais la suandanta frasa valladra, senza avair il connex? «La chatscha da chamuotschs, ch’el executaiva … sco sport per giodair la bellezza da la pizza.» Forsa era ch’in tip fetschia chatscha sco sport per cumpensar las calorias da la pizza? Gea … la «pizza» ladina e surmirana ha gia procurà per diversas malchapientschas interidiomaticas. In sguard en la funtauna dal citat, las Annalas da la Societad Retorumantscha 1942, ans maina tar il necrolog per il reverenda ed autur ladin Schimun Vonmoos (1868–1940). Quel gieva numnadamain gugent a chatscha, però betg «culla schmaina da far sang», mabain considerava quai apunta sco sport per rinforzar la sanadad, giudend las muntognas, pia la pizza. Quai èn bain motivs pli nobels ed estetics che quel da sa sadular cun fastfood.

 

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


4. l’accident da sport sportiv

Sportistas e sportists èn – per definiziun – sportivs. Quai na munta dentant betg che lur accidents sajan era quai. U co as imaginais vus l’accident, legend ina frasa sco en ina brev da lecturs en La Quotidiana il 2019: «Muort in accident sportiv […] ha il sutsignau deplorablamein buca saviu separticipar all’inauguraziun.» Gea, qua pon ins be admirar la prestaziun da l’accident sportiv, vul dir atleticamain ambizius, svelt e spectacular, che pretenda fitness e forza … e forsa – per finir – anc in hospital flip suren? Insumma: accidents sportivs pretendan abilitads sportivas. Però blers accidents da sport capitan gist pervi da la mancanza da quellas.


5. il daletg franco-englais

Gea, e danunder insumma deriva il pled «sport»? Da l’englais, scriva gia Gion Cahannes il 1924 en sia «Grammatica Romontscha per Surselva e Sutselva», e ch’ins dastgia schon duvrar il pled, nua ch’i fetschia da basegns. Però atgnamain deriva il sport englais dal franzos vegl «deporter» signifitgond «se divertir, s’amuser» (quasi en il senn da «purtar davent l’attenziun»). L’englais l’ha lura importà, «to disport», sco er il substantiv «disport» en il senn da «passatemp, divertiment, sulaz» … e lura – voilà – è’l qua: il sport. Quai è la versiun curta, però vus vesais: il divertiment (sportiv) ha fatg il parcours davent dal franzos sur l’englais e viaden en il rumantsch, probabel sur il detur tudestg. Sur questa lunga via na fai betg smirvegliar che la muntada dal plaschair è ida magari in pau a perder.

Ma apropos daletg sportiv: il «disport» franzos muntava per part er in «plaisir amoureux». Tgi sa, sche era quella disciplina daventa olimpica in di …?

 

Text e fotografia: Silvana Derungs, DRG
Fotografia: In cedel dal DRG ord da las Ovras dal Sutsilvan Curo Mani. Maletgs dals cedels cun ils citats qua sura datti sin il chanal dad instagram dal DRG (drg_dicziunari).



Forsa er insatge per vus:

Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel. 

Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.

Savida che sa mantegna durant tschentaners

Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


In unicorn sco animal da chasa

Pir il possess d’animals ha possibilità a l’uman d‘extrar or da ses esser nomadic e da daventar chasans. Senza las restanzas organicas d’animals na fissi mai stà pussaivel da cumenzar a cultivar plantas ed erbas. Bainspert suenter la domesticaziun dals emprims lufs han ils umans cumenzà a tscherchar animals da meglier niz. Uschia è la tratga da biestga naschida cun la domesticaziun dals bovs selvadis en il territori da l’odierna Arabia. Anc pli adattada che la vacha per domesticar fiss stada l’antilopa d’oryx; in animal cun atgnadads admirablas. Il clima preferì da l’antilopa d’oryx è chaud e sitg, ses basegn da baiver sumaglia a quel dad in camel. Cun sia grondezza e cunzunt cun ses corns impressiunants cumbatta ella cun success liuns, tant ch’ins vess pudì tegnair daplirs dels. L’antilopa d’oryx è dentant enfin oz restada ina creatira che na s’ha mai laschà domesticar. Ella è pronta, perfin en perschunadad umana, da desister sin mintga emprova da rumper sia veglia. Ella è pronta da murir da la said per sia libertad. Perquai è‘la libra.

Imaginaziun dultscha versus realità crudela

Che contrast cun chans e giats e chavals. U giaglinas. Vachas domestitgadas perencunter èn sa sviluppadas per nos grond profit. Nus (ed auters) las avain tratgas ad animals d’auta prestaziun. Las vachas las pli profitablas sa rechattan ironicamain en l’Arabia saudita. Quellas vachas na vesan en lur vita mai ina pastgira e vegnan pavladas unicamain cun pavel concentrà. Er en Svizra vegnan vachas nezegiadas a moda intensiva per la producziun da charn e latg.

Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.


Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira
Emprima publicaziun: 2016

 

FA PART! Commentescha sutvart!

+++
Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Da Michela Sutter (GiuRu) -  Que es ils 25 meg. Auncha trais dis fin cha la scoula cumainza darcho. Plaunet tuornan tuots darcho da las vacanzas. Bgers sun stos in pajais esters, dalöntsch davent: in Indonesia, sün Bali u ill’America. Oters sun stos in Italia, Frauntscha, Spagnia e Germania. Bod üngün ho passanto trais eivnas a chesa. Il motiv per ir davent es suvenz l`ora, que saja memma fraid cò ill`Engiadina. Ed insomma, scha tuot ils oters sun davent, perche dess eau alura rester cò suletta? A vegnan paquettedas las valischs: «Chau Svizra!».

Cò tar nus a Samedan es que ün pô oter. Illa prüm`eivna da meg ho que nom per bgers iffaunts davent da la terza classa: «Chau mamma, chau bap!», ma na «chau Svizra». Ad esdarcho temp per il KiLa. Daspö bundant 30 ans ho quist champ da meg lö in differentas regiuns da la Svizra. Pudair giuver insembel aint il god, fer cuorsas sün plazzas da sport u schoglier ingiuvineras düraunt sairedas da quiz, que es be üna pitschna part da quelo cha dapü cu 50 iffaunts paun passanter.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Ün highlight es adüna la terza saira da quist`eivna. Alura cuschinainsa svess nossa tschaina sün ün fö. Sainza cha’ls mneders stöglian dir bger, surpiglia minch`iffaunt üna lezcha. Qualchün fo il fö, l`oter vo per ova, ün terz taglia la verdüra, oters vaun per laina ed ils ultims tscherchan bastuns adattos per fer a la fin il paun da serp.

Scu eir ils iffaunts ho mincha mneder sia lezcha: saja que dad organiser ün program per il di, ün gö, üna cuorsa, ün`istorgia u saja que d’esser pront cun ün implaster, scha qualchün es darcho crudo in gnif.

In quists bgers ans cha`l champ ho lö, s`ho müdo bger. Ma qualchosa restaregia adüna listess. Üna vouta cha s’ho participo, s’es infecto d’ün virus chi nu svanescha pü uschè svelt. Uschè daregia que eir l’an chi vain darcho iffaunts chi dscharegian: «Na mamma, illa prüm`eivna nu pudainsa nus aunch`ir in Italia, alura vegn eau aint il KiLa!»

Text: Michela Sutter (GiuRu)
Emprima publicaziun: 06.06.2018
Fotografia: www.pexels.com


Suonda LATABLA!


 

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Anc adina, era stgars trais onns suenter l’emprima publicaziun da quest artitgel. Damai ch’il temp da vacanzas, il temp da (forsa) puspè pudair viagiar, s’avischina, faschain era nus in viadi tras il DRG, ans deditgond a tschintg bels pajais che han laschà enavos lur passidas en la lingua rumantscha.


1. il Tirol

Per cumenzar giain nus be ina giada sur il cunfin grischun: or en il Tirol. Per tschertins po quai gia esser in lung, in fitg lung viadi. Perquai enconuschan il Grischun Central e la Surselva la locuziun «ir or dal mund ed en il Tirol» betg mo per ir fin sur cunfin, mabain en general cura ch’i va lunsch davent. Er a Ftan sani nua ch’il mund chala e cumenza, numnadamain «giò Martina, ingio chi glivra il muond e cumainz’il Tirol».
Gea, per tschertins po il Tirol propi esser quasi in auter planet. Ma per quels da Müstair èn ils Tirolais mintgatant pli dastrusch che quels da la Val «inaint»: els han numnadamain la varianta «ir or dal mond ed aint a Valchava».


2. la Cappadozia en Tirchia

Sch’i fan bancrutta en Val Müstair, lura vani però lunsch lunsch sur il Tirol or, fin en Tirchia, en la regiun Cappadozia. «Ir in capadozis» vegn duvrà per ir concurs ed er insumma, sch’insatge va a la malura. Ma betg mo cun la malura materiala van ins a capadozis, er ils umans en lur sgurdin corporal fan quai: «Nu gnin vegls e planet jaraini in capadozias.»
Ed a la fin dals quints n’èn las duas regiuns gnanc uschè differentas: omaduas, tant la bella Cappadozia sco la bella Val Müstair cun sia claustra da Son Jon, fan part dal patrimoni mundial da l’UNESCO.…»

3. Calcutta en India

Entant ch’ils Jauers van a frusta en Tirchia, fan ils Sursilvans il medem en India, a Calcutta. Per exempel dini a Trun, sch’ina vatga è ida a la malura: «La vacca ei ida alla calicula.»
Normalmain vegn Calcutta duvrà per trametter (u almain per giavischar) lunsch davent in conuman mulestader. Quel vegn lura tramess vers ost cun ils pleds: «Va alla calicutta!»; a Sumvitg vegnani tramess «a cantalicut», a Lavin «a calticuc», a Sent smaladeschani «cha’l ia in carlicuc!» ed a Schlarigna «vo impo in canicut!». Mintgatant vai però er en la direcziun cuntraria, vers vest: «Va toch en California!» Starmentus e detestabel stoi er esser là.

 

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


4. la Croazia

Entant che auters idioms balbegian, sbarbuttan u han simplamain la lieunga grossa, crabottan ils Valladers. In crabot ladin n’è lura nagut auter che in balbegiader. Er in uffant pitschen po esser in crabot. A Tarasp vegnan era numnads crabots ils peschs pitschnins, quels sut mesira. Quels na valan nagut. Perquai èn a Tarasp ils valanaguts era gist anc crabots. Ed il pir: in crabot n’è nagut auter che in Croat (derivant dal pled tirolais krawot, krawat per in Sloven) … Ed ussa pudais lignar, danunder che la cravatta vegn!»


5. l’Engalterra

Sco i para – almain tenor funtaunas lumnezianas – eran ils Englais ina naziun exposta a situaziuns dischagreablas. A Vignogn pudevi tunar suandantamain, sch’ina persuna n’era betg mo en embarass, mabain propi en ferma miseria: «Quel vegn aunc en fatalitads englesas, sch’ei fa aschia vinavon.»
Si Tujetsch clamavani percunter: «Als englenders vegnan!» Quai n’era lura nagina chavallaria che vegniva sur l’Alpsu. Na, uschia commentavan ils Tuatschins, sch’ils pors eran scappads da l’alp e vegnivan a chasa. En Engiadina ed a Scharans èn ils englais (la razza da portgs, bainchapì!) caracterisads uschia: «Ils anglenders: curts, gross, cugl grugn ansei.»

 

Text e fotografia: Silvana Derungs, DRG
Fotografia: Fotografia: Gist dus pajais lontans sin ina pagina dal DRG. Cliccai sin ils nums per arrivar sin ils artitgels da la Capadozia u da la California.



Forsa er insatge per vus:

Rodas che roclan e rollan

Da Benedetto Vigne – Avant in pèr emnas è cumparì il primalbum da las Rodas, il trio actual da Corin Curschellas.

Ins pudess bunamain dir che cun las Rodas haja Corin Curschellas chattà sia gruppa optimala, in trio reducì a l’accordeon da Patricia Draeger, al cello da Barbara Gisler ed a sia atgna vusch nunconfundibla – magari er la combo minimala adattada per quests dis pandemics. Ina formaziun che suggerescha intimitad e calma, che projectescha la structura d’ina fina manidla kammermusik. Ma uschè finas n’èn las Rodas betg!

L’accordeon tira endament la musica populara alpina, ma igl è evident che la gruppa na vul betg esser messa en truclets stilistics, e perquai cumenza ses emprim album, cumparì questa primavaira, gist cun ina skizza che oszillescha vagamain tranter jazz e tango. Igl è in fresco musical cun il titel «Zuckerbäcker»: Corin Curschellas propona qua in protestsong elvetic, confrontond regords ad in agen passà precar alpin cun la miseria ch’ans cuntanscha ozendi d’ordaifer sin bartgas naufragiantas, ma er cun il sfarlattim actual da nossas ritgezzas natiralas. Igl è in pamflet detg prosaic – Corin n’è qua betg la gronda poetessa, ma en la epoca «rappunza» dastg’ins senz’auter er esser placativa.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch

I dat en l’album anc ulteriuras chanzuns dialectalas tudestgas, pulitamain pli poeticas, duas scrittas da la chantautura gia avant onns per vuschs collegas e reprendidas uss en tunalitad «rodaica»: In purtret detg melanconic da la staziun principala da Turitg ed ina sgarschurusa ballada da strias cun trantertuns da Brecht e Weill. La vart tudestga vegn cumplettada d’ina spezia dad «alpsegen» onomatopaic e d’ina veglia chanzun gualsera che citescha las famusas lingias popularas svizras da «muschkchaatä» e «nägeli». Polyglotta sco adina preschenta la Curschellas er ina melodia detg flurusa ch’ella ha cumponì sin in text dal poet englais William Wordsworth, datond dal 1800.

Ma igl èn surtut ils chants rumantschs ch’ans interessan qua. E tge surpraisa frecha ans porscha il primalbum da las Rodas: Corin, la chantadura cun background sursilvan e dimora actuala a Rueun preschenta en tut nov chanzuns exclusivamain engiadinaisas! Ina casualitad. Tranter quellas il chant da balenas «Al mar», tenor ina poesia da Clo Duri Bezzola barmier, la represa d’ina da las pli bellas melodias da Corin Curschellas, cumparida oriund sin l’album «Valdun» dal 1997. E lura spiras autras chanzuns popularas ladinas, veglias e novas, da sautunzas, filunzas, lavunzas. Concret: «Donna donna vè a cha», «Saira per saira», «Laschiva gronda sü’l bügl». Ed uschè vinavant.

Grondius sco las Rodas vegnan da dar a mintga toc in’atgna tempra, in’atgna colur: quai tuna ina giada sco imni d’encreschadetgna, ina giada sco bella tarantella, ina giada vegn la melodia circumdada da musique concrète, ina giada ornada da ghirlandas creolas. E quella varietad gartegia a la gruppa grazia al chant chaud e baintemperà da Corin, al violoncello tentalus da la turgoviana Barbara Gisler, cumprovà tant en musica classica sco en quella populara. Ma surtut al talent arranschader da la zugaisa Patricia Draeger, in’instrumentalista universala ch’ha studegià classica moderna e jazz, ch’ha gia sunà ses accordeon per tut il mund enturn e che vala sco ina da las pli valerusas musicistas svizras da quests dis. Las Rodas - in ensemble che rocla e rolla bain!

->Rodas (r-tunes)

Text: Benedetto Vigne, text cumparì ils 3 da matg 2021 en La Quotidiana)
Fotografias: (c) Sava Hlavacek

 


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Da Flavia Hobi – Nicolas Pernet, naschì 1979 a Sent, è dapi il schaner 2021 directur da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR). Per il mument viva el cun sia famiglia en il chantun Turitg, planisescha dentant la midada en il Grischun. Durant mia visita en chasa RTR m’ha Nicolas Pernet raquintà a moda simpatica ed averta davart las finamiras tar RTR, pertge ch’el fa gugent paun u a tgi ch’el ha fatg ses davos cumpliment.


Nicolas Pernet, co ta plascha l’incumbensa sco directur da RTR resp. cun tge aspectativas has ti cumenzà quest post?

I ma plascha fitg bain. RTR ha ina grondezza survesaivla ed i è fitg familiar. Quai pussibiletscha da reagir spert e dad esser flexibels. Las vias èn curtas e las ierarchias èn bassas.

 

Co descrivessas ti tes stil da manar?

I è in stil fitg liber. Jau crai vida l’autoresponsabladad e che la persuna po pir sviluppar ed utilisar ses potenzial sch’ella ha la libertad. I dat gea culturas da tema cun controllar – tar mai è quai il cuntrari. Jau vi dar las libertads a las collavuraturas ed als collavuraturs da decider sez.


Vus essas ina fitg giuvna direcziun – co sa mussa quai en il mintgadi?

Dad ina vart sa mussa quai en la communicaziun – quella è fitg directa. Quai ha forsa era da far che nus essan uschè pitschens. L’autra chaussa è la moda e maniera co nus decidain robas. Nus pudain spert decider e realisar da maniera pragmatica. Questa dinamica ha segir era da far cun il fact che nus vulain muventar projects. In da quests projects actual è « Speech to text ».

 


Project “Speech to text”

RTR 1RTR lavura actualmain vid il project “Speech to text”, ina transcripziun automatica e per part era immediata da la lingua discurrida en furma da text. Quai vul dir il computer duess emprender a scriver e chapir rumantsch per facilitar la chapientscha ed il diever. Fin oz ha il computer gia emprendì rumantsch grischun, sursilvan e vallader. Fin questa stad suonda il puter, l’onn 2022 terminescha RTR il project cun il sutsilvan. “Speech to text” è pia la basa tecnologica per digitalisar il rumantsch.

Bernard Bearth, responsabel per datas ed archiv, manegia pia che quai na po betg mo levgiar la lavur redacziunala a las schurnalistas ed als schurnalists cun la transcripziun dad emissiuns, mabain ch’ins pudess pli tard era integrar “Speech to text” p.ex. en la furmaziun. En il futur èsi pia era pussaivel da laschar transcriver radunanzas commualas ubain debattas dal Cussegl grond.


 

 Nicolas Pernet, tge vuls ti uschiglio anc muventar tar RTR?

Sfidas avain nus las medemas sco las autras chasas da medias. In tema è adina era da chattar novas gruppas en mira – tgi vulain nus cuntanscher ? Quai èn persunas giuvnas ma era da quellas che na dovran anc betg regularmain nossas plattafurmas. In auter punct è dad augmentar la digitalisaziun e la purschida. Ultra da quai vi jau era esser ina sort « ambassadur dal rumantsch » e mussar nossa lingua en autras culturas.

 

Discurris vus rumantsch en famiglia?

Na, cunquai che mia dunna è da Son Gagl è nossa lingua primara il tudestg. Ma jau sun ussa vidlonder dad integrar il rumantsch – p.ex. durant tschaina cun explitgar che quai è il latg, ils ovs, … Ils uffants na discurran anc betg rumantsch, ma nus avain la famiglia Babulin sin il iPad. L’iPad è atgnamain scumandà, ma la famiglia Babulin ha insatge educativ, uschia ch’ils uffants han là la lubientscha.

 

Ti es naschì a Sent. Quant fitg es ti anc collià cun l’Engiadina?

Fitg ferm. Jau sun partì cun 20 onns, ma nus faschain regularmain vacanzas en Engiadina. Mes bab viva là e jau crai che mia colliaziun cun quest lieu spezial na sa mida mai. Cunquai che mes geniturs eran oriundamain da Basilea, devi per mai adina duas linguas – il tudestg a chasa ed il rumantsch en scola. Tschertas chaussas che jau hai emprendì per rumantsch fatsch jau anc adina en questa lingua, p.ex. quintar.

 

Ti has studegià economia a Son Gagl, ma era fatg segiurns a l’ester sco a Michigan ed a Paris. Co eran questas experientschas?

Jau vuleva tschiffar il sentiment, co quai è da viver en in autra cultura e far questa experientscha. I m’ha gidà da betg avair pregiudizis ed dad inscuntrar avertamain a mintgin. Era viver en las citads – gist Paris cun ina energia speziala – m’ha correspundì fitg.

 

...Sco auters fan joga, fatsch jau gugent paun


Has ti mintgatant lungurus?

Na, quai n’hai jau mai. Ma ussa cun la famiglia guard jau dad avair quellas fanestras cun temp liber per els. Ina fanestra fixa p.ex. è la tschaina cun l’entira famiglia e senza telefonin. Jau crai quellas fanestras privatas e betg digitalas èn fitg impurtantas. Era sch’i na va betg adina uschè consequent sco jau avess gugent. Jau crai sch’ins lavura bler èsi impurtant dad era pudair sa focussar sin tut auter.

 

E quai pos ti far bain?

Gea, jau legel fitg gugent da tuttas sorts gener u fatsch sport sco currer ed ir cun skis. E sco auters fan joga, fatsch jau gugent paun. Jau sai propi ma deditgar cumplettamain al far paun e recrear durant far quai. Ma cun quai hai jau pir cumenzà durant il lockdown. Nus lavurain gea bler cun laptops, telefonins etc. uschia ch’i ma plascha da far tranteren insatge cun ils mauns.

 

Sas ti durant far nagut far nagut?

Na, en quai na sun jau betg bun. I dat persunas che pon seser sin ina sutga e guardar or uras a la lunga sin la mar senza far insatge. Jau stuess chaminar enturn, leger, … ma jau na pudess betg far nagut.

 

Per tge problem fissas ti ina buna soluziun?

Jau crai per problems cumplitgads cunquai che jau structuresch gugent. Jau part lura il problem en pitschens tocs ed uschia poss jau structurar el. E jau taidl gugent tge ch’ils carstgauns ma raquintan - pir sche ti chapeschas ils context pos ti era schliar problems.

 

T’interessa lura pli fitg la vart dal carstgaun ch’el ta mussa u quella ch’el na mussa betg ??

Quella ch’el na mussa è bler pli fascinanta. Ma là dovras in tschert sentiment. Sche ti lavuras cun insatge ensemen, sentas ti relativamain spert co la persuna funcziuna

 

Cura has ti fatg tes ultim cumpliment ad insatgi?

A mia dunna per las fluras sin maisa. Normalmain n’avain nus naginas fluras, ma quellas eran uschè bellas.

 

Ed anc per finir: Tge era tia ultima enconuschientscha da sasez?

Jau crai che jau hai mintgatant ina memia grond nervusitad ed avess gugent, sche las chaussas giessan in pau pli spert che quai ch’i van. Ma mintgatant vai eba simplamain uschè ditg sco quai ch’i va e quai vali dad acceptar. Dentant pli vegl che jau vegn e meglier ch’i va.

 
Nicolas Pernet, grazia fitg per quest bel discurs!

Intervista: Flavia Hobi
Fotografias: (c) RTR
Dapli: https://www.rtr.ch


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Era durant la primavaira en ils puzs, nua ch’i bricl’e buglia da larvas da raunas, rustgs e rustgets. Ed uschè diversa sco la vita en ils puzs èn er ils pleds per quests animalets. Tschintg (ed in pèr dapli) exempels chattads en il material dal DRG.


1. il rambot

Il pled «rambot» hai jau emprendì sco uffant scuvrind quest animalet brinaun, mez radund, glisch e svelt. Nus uffants eran rambots be brins da la merda, u ditg pli gnoc: nus eran rambottels. Rambot è il num cumbinà da la rauna latina «ranam» plus in’annexa che finescha sin «bott» – quai che munta tant sco gross e grasslut. Rambots èn damai bottas grassluttas, e nus uffants rambottels eran bottas cun chommas curtas, e gea … in pau rambos eran nus forsa er. Ma l’istorgia da Rambo (e ses num) è lura in’autr’istorgia.


2. la sitola

Pli tard, en scola, hai jau emprendì ch’ils rambots sajan atgnamain «sitolas», ed anc pli tard, en in museum, che rambots sajan ina sort da pèsch. In pèsch che sumeglia, eba, in pau ina sitola. Item. Las «sitolas» nodan en Surmeir, «sajattölas» e «siattölas» en Engiadina Bassa ed en quell’Ota «citoulas» – a Zuoz schizunt «zitoglas». Il «z» ed il «t» hani (s)barattà sporadicamain, p.ex. a Bravuogn, per dir «tizzolas».
Sitolas n’èn dal rest betg mo amfibis, mabain en Engiadina er persunas satiglias, magras e magari sveltas. Betg surprendent: la finala deriva il num «sitola» dal «paliet» latin, la «sagitta». Gea, sveltas sco la sajetta èn questas sajattölas davaira, e l’autur Reto Caratsch las transferescha en la «Renaschentscha dals Patagons» perfin sin in tip dad umans: «… ils reporters dal radio, quels sajattölas chi vöglian adün’esser ils prüms …»

3. il chau, il gnoc u la gutta cun cua

Anc pli tard hai jau legì Clà Biert «Oura pro’ls puozs», constatond che quel scriva da «cheu-e-cuas». Quai è cler e net: «chau e cua» è bain il num il pli transparent per descriver quest’existenza. Però er in num pauc bel. Anc main creativ è il num da «gnocs cun cua», duvrà p.ex. a Susch, per spir embarass (u èsi pragmatissem?) co denominar quest chau mez radund. Tenor l’artitgel «gnoc» dal DRG existan «gnocs cun cua» dentant surtut en furma culinarica sco ina sort da capuns. Betg propi gustus tuna il num «guttas cun cua» ubain las «guttas chavagl». In num adattà, perquai che las sitolas sumeglian las guttas dad enferrar ils chavals (il tudestg svizzer «Rossnagel» lascha salidar).

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


4. padellinas e paluottas

Nus avain vesì cun las «guttas»: purtrets palpabels èn clers. Mintgatant èn Rumantsch:as sa servid:as da l’inventari artisanal (enconuschent ed impurtant) per denominar quests animalets (main impurtants). Auters exempels chattain nus cun il num «paluotta» a Puntraschigna, entant che Schlarigna preferescha la «padellina», ed a Tujetsch sa nodan las «cazzalettas» en ils puzs. Qua na sa tracti betg exnum dals utensils da cuschinar, mabain i pon er esser las paluttas da miradur ubain ina sort padella – tut objects da furma radunda u triangulara (il corp) cun ina manetscha (la cua).


5. l’urschleta

Plitost enigmatic è lura la «urschleta» sutsilvana. I tuna bainin, però fin la fin da redacziun da quest text èn avant maun be supposiziuns davart la derivanza dal pled. Primo: U ch’il punct da partenza dal pled è la «rasulauna» ch’è sa deformada en «urschleta». Era dialects talians dal nord enconuschan cun «urzulana» ed «orscholana» pleds sumegliants. «Rasulauna» u «rischlauna» na munta betg mo la «Raupe» tudestga, mabain po era denominar vagamain «animalets da l’aua», probablamain las larvas da la mustga efemera.
U che – secundo – il simpel «rustg» u forsa ina «ruschleta» (be ina furma da fantasia charina) pudess avair manà sur ina metamorfosa a l’«urschleta»? U che – terzio – ... nus spetgain fin ch’il DRG arriva a la letra «U» per guardar la soluziun.

Gea, setgs e simpels ubain misterius e dubius poni esser, ils nums da las sitolas. Ozendi, cun main retegnientschas e dapli enconuschientschas biologicas, attribuissan nus als rambottels probabel sur tut ils idioms or il num da «spermottels». Perquai ch’i sumeglian, eba, …

 

Text e fotografia: Silvana Derungs, DRG
Fotografia: En l’artitgel GNOC I dal DRG pon ins chattar gnocs cun cua per mangiar.



Forsa er insatge per vus:

Da Benedetto Vigne – Fiona Fiasco alias Fiona Cavegn publitgescha ses emprim album «Forever Faking Memoirs» ubain «Regords trumpants per adina».

Avant in tempet hai jau menziunà en ina columna da LQ che a la musica da pop e rock rumantscha manchia in pau ina tscherta «modernitad», vul dir che noss chantauturs e nossas chantauturas zoppegian pelsolit davos ils trends dal temp, sa movan magari pulitamain dasper il zeitgeist. Ma i dat per cletg er excepziuns, pitschents hailaits en il detg grond microsmos chantautural da la Rumantschia. In da quels è la giuvna musicista Fiona Cavegn da Breil che delectescha dapi passa dus onns las tribunettas da Turitg e conturns cun sias chanzuns jazzusas bain ziseladas e ch’ha gia surprendì il mund «viral» cun ses videoclip feministic anti-bellet «Mona Lisa».

E quella chantautura e ghitarrista sursilvana ans surprenda uss cun ses emprim album polyglott «Forever Faking Memoirs». Gist davantor però las surpraisas relativas da l’ovra: Fiona na segna betg suletta l’album – ella vegn accumpognada d’in musicist che sa numna pumpusamain Melodiesinfonie. Rumantscha è tiers quai – sco il titel lascha sminar – mo ina unica da las otg chanzuns. E Fiona n’è betg pli Cavegn, ella ha tschernì per quest project il num d’art bunamain frivol Fiona Fiasco. «Quel tuna ualti cool e va era bein aprau, jeu parel magari da trer ils fiascos!» declera ella.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!


Anc ina resalva: «Up to date» èn il senn pli stretg è l’album be en sia tunalitad generala, stilisticamain sa mova il duo en las auas d’in jazz d’apero atemporal, masdiglià cun zinslas da bossanova e tifs da chantinella scutinada franzosa, gea, perfin ina scappada en il beat da tecno tempriv aud’ins en la rimnada. E propi da vairas chanzuns na san ins betg discurrer; ils tocs èn plitost ina spezia da texturas repetitivas, per part electronicas, per part analogas, sur las qualas ils dus spondan vuschs e figuras, cun in daletg e stimul nunditg.

E quai davent da l’emprim trac cun il bel titel «Brangelina Fanfiction»: Sur in loop da diversas tastadiras perlantas palaisa Fiona cun in sprechgesang lasciv-letargic che «plastic trees and yoga retreats mean nothing if you don’t love yourself». Vul dir che tut las ritgezzas e vanitads da quest mund na valan nagut sche ti n’has betg gugent tatez(za). E quell’aria autoconscienta feministica gira tras l’entir album. Il pli explicit en lez titel che stat sur ina skizza tropicalica cun trantertuns da blues: «Boys Suck» – per rumantsch schess’ins «buobs fan la chagia».

Danor natiralmain il buob Kevin Wettstein – l’um davos la «Melodiesinfonie» – che cumplettescha cun ses maun jazzus il spiert liber da Fiona. El, ch’ha gia publitgà diversas lavurs sco solist, surpiglia l’unic toc chantà gnugnond per dialect turitgais (cun ina strofa rumantscha da Fiona): «Ich hätt so gärn ich wär wo andersch». Tut insanua auter sa chatta er la chanzun finala «Pazienzia ei clav»: Qua tuna digital be pli la leva battaria, e qua lascha Fiona crudar daltut sias tempras frivolas, chantond en ina moda fitg pura, emoziunala – sco sche rumantsch na fiss betg fatg per la decadenza. Ina musicista cun bleras fatschettas, gea, cun in flair da «star» vegnent; en in lieu confessa ella schizunt: «My name is melody mistery».

A propos da up to date: Moderna è er la publicaziun da l’album «Forever Faking Memoirs» – el cumpara be sco «vegl» disc da vinyl (reciclà!) ubain sco uschenumnà download digital (giu da la renumada plattafurma musicala «bandcamp»), pertge che discs cumpacts èn oramai totalmain ord moda. Ed er betg «sexy», tenor Fiona. Sin youtube entaup’ins dal reminent dus clips dal duo che illustreschan cun bler gust l’atmosfera da sia musica («Brangelina Fanfiction», «Je suis avec toi»).

Fiona Fiasco & Melodiesinfonie: «Forever Faking Memoirs» (Radicalis/Bandcamp)

Text: Benedetto Vigne, cumparì ils 7 d’avrigl 2021 en La Quotidiana
Fotografias: (c) Fiona Cavegn, Paco Alborghetti

 


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Ediziun Apart – Ils davos onns han las auturas Sibylle Mani, Tania Zanetti e l’autur Lars Haefner sviluppà in guid da viandar biling cun 21 turas, inspiradas da 30 ditgas localas da la part sura da la Surselva.

Il cudesch maina atras ils pli bels lieus da la Surselva rumantscha, da la tgina dal Rain enfin Breil, sur la planira auta da la Greina e la Val Lumnezia. Las propostas da las rutas cumpiglian differents grads da difficultad e sa drizzan ad in lartg public da viandants.

Il guid cuntegna ina carta cun ina survista da tut las turas sco era ina descripziun curta cun il caracter e las particularitads, start e punct en mira, lunghezza, autezza e durada.

Ultra da quai dat igl ina descripziun detagliada cun bleras fotografias attractivas, infurmaziuns fundadas tar la ruta ed il conturn, in profil d’autezza sco era la ditga per tudestg e sursilvan cun illustraziuns sviluppadas spezialmain per il guid. Ulteriurs highlights èn las cartas artisticas sco era l’occupaziun profundada cun l’istorgia da las ditgas.

L’ediziun d’in tal cudesch e mo realisabla cun l’agid finanzial da donaturs, per exempel per cuvrir ina part dals custs per il lectorat e correctorat, layout, squitsch e per la distribuziun dal cudesch. Ord quest motiv avain nus lantschà ina campagna da crowdfunding.

Sustegna uss il project sin lokalhelden.ch/wanderfuehrer ed obtegna perencunter il cudesch èd in bel product ni in’aventura en la regiun.

Natiralmain sas ti preempustar il cudesch gia uss.

 

Text e fotografia: Ediziun Apart, Sibylle Mani, Tania Zanetti, Lars Haefner 



Forsa er insatge per vus:

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga. Quai savain nus. E la Svizra è ritga dad aua (netta). E damai che l’aua (da baiver) è actualmain in politicum naziunal, dain nus in sguard en il DRG sin pleds e fatgs en connex cun auas ed auals.


1. Aua tschufragnada, banda criminala

Evidentamain ch’ina lescha per garantir aua netta presuma insanuas er aua tschufragnada – en il mender cas perfin tissientada. En il Codex criminal dal 1850, il cudesch penal per il chantun Grischun, statti che tgi che tissientia intenziunadamain funtaunas e chaschunia qua tras la mort u donns permanents ad umans, duai vegnir chastià cun la paina da mort. Sche la tissientada n’ha gì naginas consequenzas nuschaivlas, datti chasaforz da trais fin 20 onns. Bombom … Co era quai schon puspè cun l’iniziativa per concerns responsabels … p.ex. quels che tissientan ils flums?


2. Attenziun, laders da l’aur blau!

Là nua ch’i dat ritgezzas, datti era laders. Ed i na dat betg mo laders ch’engolan raps ed aur, mabain era tals ch’èn ora sin l’aur blau. Evidentamain là, nua che l’aua è stgarsa. Era nus avain regiuns sitgas che han stuì sviluppar lur sistems (da chanals) per sauar spundas e pradas. En Engiadina ordinava l’uschenumnà «cudesch da l’aua d’rouda», cura che mintga pur «aveva l’aua». Da l’ura fixada steva el sin ses sulom e manava l’aua or dal chanal principal en ils chanals laterals.
Però là, nua ch’i dat reglas, datti era surpassaments. I deva pia era laders dad aua. A Domat, sco quai ch’ina funtauna relata en il DRG, n’era il fraud dad aua para betg rar: «Qua vagnev’i angulau geu aua, jesses, jesses!»

3. Aua da baiver schubra … per las vatgas (sontgas)!

En noss vitgs da pli baud eran las vatgas reginas (almain cura ch’i gieva per l’aua). Tut stueva far plaz per la bavrada da la muaglia. N’emporta betg tgi, ch’i saja lura uffants cun chauns u las maschneras vi da lavar vaschella, laschiva u beglia da la meztga: sin las uras da bavrentar stueva il bigl esser emplenì cun aua schubra.
In dals vegls urdens da bigls rumantschs documentads è quel da Puntraschigna da l’onn 1601 che oblighescha «chia tuotta brayeda chi eis als bülgs per lauêr, subitamaing chia la muaglia s’aprosma per baiver detta loe», pia che tuts fetschian plazza, uschespert che la muaglia vegnia. Savens è il temp reglà, sco p.ex. a S-chanf (statuts dal 1787), nua che nagin na dastga turblar l’aua a bunura fin las nov ed a partir da las duas suentermezdi fin il zain da notg.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


4. Balenas en l’aual?

Avais era gia udì a discurrer da balenas en il Tirol? Spassegiond inscuntr’ins qua ils uschenumnads «Waale». Il Tirol (dal Sid) è sitg e plain da waals, auals da sauaziun che van tras pradas, guauds, vitgs e grips. Ozendi pon ins far lungas e bellas spassegiadas sin «waalwege», sendas graschlas che mainan sur kilometers per lung quests waals, semper accumpagnadas dal tschalattim da l’aua che cula tras ses letg, sur rodas, tras bischens e rempars.
Ma apunta: il num «Waal» n’ha da far nagut cun balenas, mabain – geabain! – ha il medem origin sco l’«aual» rumantsch, numnadamain il latin AQUALIS.


5. In aquaduct u in tup conduct?

Ch’ils Romans han laschà enavos in’ierta architectonica, quai è bain enconuschent, pensain be als aquaducts imposants p.ex. en Frantscha. Aquaducts linguistics avain nus en noss nums locals. Uschia datti si Tujetsch in «Idúts» che betg mo tuna sco il «Vaduz» principadial, mabain omadus èn originars aquaducts. Descendents ladins avain nus cun «Gaduottel» u «Vaduottel» a Lavin. Però en latin tuna AQUAEDUCTUS schon pli fin, pli cultivà, pli avantgardistic e sviluppà che in «Vaduottel» che para … lain dir … il num dad in tottel Roman (or dad in roman asterixian). Ma l’origin è il medem, era sch’ils aquaducts en terra retica n’èn nagins immens monuments, mabain al pli in simpel prà.

 

Text e fotografia: Silvana Derungs, DRG



Forsa er insatge per vus:

Pagina 1 da 23

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

Cars salids

29 d'avust 2017

Dad Annatina Nay - ... dalla Spagna, Italia, Grezia, dad Amsterdam ni New York! Cu has ti scret tia davosa carta postala, a maun, cun taccar si ina marca? Tgi...

La guida

14 da november 2017

Da Romana Ganzoni - La guida, Maria Rita, muossa a giasts seis cumün Sant'Angelo Muxara in Sicilia. Ella fa quai per raps, 60 euros la persuna. Uschigliö nu's rivessa pro...

Buc pli schi fitta ed empau anti

13 d'avrigl 2017

Dad Annatina Nay - Jeu sun uss anti-fitness e stoi conceder. Il center da fitness hai jeu gia daditg buca pli viu da dadens. Tschei di ha ina dil center perfin...

Concurrenza: 24 bieras per il dretg tip - Svizra cunter Brasilia

12 da zercladur 2018

La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica...

La Cana...

24 d'avust 2016

Da Bettina Vital - In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 1

11 da favrer 2017

Dad Annatina Nay - In onn niev cun massa novs propiests. Varga in dudischavel digl onn 2017 ei uss denton gia historia. Suandeis aunc adina vies plan? Buca fimar, beiber alcohol...

Fit, pli fitta, fitness! Nr. 2

14 da mars 2017

Dad Annatina Nay - Fitness ei aunc buc daventau miu niev hobi e probabel vegnin nus mai ad esser megliers amitgs – il fitness ed jeu. Mo jeu serebetschel uss regularmein...

Go to top