Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas chauras «linguisticas» or da la muntanera dals pleds – u cun auters pleds: mias «top tschintg» locuziuns cun chauras. Bavradas da la funtauna dal DRG.

1. tuppa chaura
Èsi insumma adequat da duvrar «ti tuppa chaura» per descriver ina persuna (per ordinari ina femna) main dotada cun intelligenza? Ils Engiadinais (refurmads) han almain l’opziun dad «esser scorts sco la chavra dal ravarenda», cura ch’els èn effectivamain scorts. Ma sche la tradiziun populara (panrumantscha) sa serva da la chaura per caracterisaziuns main scharmantas, sto bain esser insatge londervi. Èn chauras propi tuppas? Tut tenor mettain bain. Èn umans tups? Tut tenor … Mintgacas: tenor nossas locuziuns han persunas che crain da savair tut meglier, ma che na chapeschan gnanc in pip da la chaussa, «in spiert sco ina chaura» u ch’ellas èn «scortas sco la chavra dal vicari» – u sco quels da Medel din: «Quel sa tudestg sco las tgauras digl uestg.» Pia insumma betg.

2. bitschar ina chaura tranter las cornas
Co va quai: Bitschar ina chaura tranter las cornas? Para ch’ils Engiadinais san far quai, però be, sch’els èn maghers avunda – almain vi dal chau. A Zernez è perfin l’entir corp dad ina u l’auter uschè «meger ch’el gess tras las cornas d’üna chevra». Ma tenor mai: sch’in è abel da bitschar ina chaura tranter las cornas, lura n’è quel betg mo magher setg ed in zic gagliard, ma simplamain betg dal tut tschient.

3. far sco las chauras per il sal
Co dir, sch’insatgi è scharfira – p.ex. sin dultscharias? «Quella fa per ils grassins sco las chauras per il sal!» Quai po sa chapescha era vegnir extendì sin auters geners da garegiaments, sco quai che nus chattain p.ex. en in attest per Trun: «Quel fa per femnas sco las cauras pil sal.» E che regls e desideris na chalan betg cun la fin da la giuventetgna, mussa er ina locuziun da Dalin: «Las tgoras viglias letgan è bugen sal.» (Pli explicita ed explicativa che en il DRG è qua la remartga tar ils collegas da l’Idiotikon: die alten Geissen schlecken auch noch gern Salz – gemeint sind geile, alte Weiber.)

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


4. las chauras en ils seghels
Allusiuns maldeschentas sco sura fissan qua ed uss, al cumenzament dad in onn nov e net, in pau «sco las chauras che van per ils seghels», pia al fauss lieu. «Tü hast las chavras chi van pels sejels» vegn (u vegniva?) ditg en Engiadina Bassa als uffants che han la mutschigna en il fauss lieu, qvd. culond giu dal nas. Però: il maletg da las chauras en il seghel po bain esser bel, ma ozendi è’l probabel empè dad ina locuziun duvrabla plitost in lign.

5. ir sin chauras alvas
Qua e là guard’ins sin chauras alvas, p.ex. fixond palpiris alvs durant scriver (u betg scriver). Dentant, insacura èsi dad agir! E tuttenina ans dat x ina luna lura quel stumpel da simplamain far, senza grond plan e senza pasar las schanzas dad avair success – e lura giain nus sin chauras alvas. Per tschertins n’è quai – empruvar a bun gartetg – nagin chaprizi, mabain in motto, sco quai che l’exempel da Mustér ans mussa: «Jeu mun sin tgauras alvas, aber ampruar amprov’jeu.» Il parairi «quel va schon sin chauras alvas» po era vegnir duvrà per commentar stentas amurusas, numnadamain cura ch’in giuvenot va sin visita tar ina matta, malgrà che tut ils auters san gia ordavant ch’i na dat nagut ordlonder. Il pauper schani sa senta lura forsa sin la sava sco las chauras en ils seghels … Ma almain ha’l empruvà.

Fotografia: Chauras a Sufers, 1915 (O. Kunz / Fototeca dal DRG).

Suonda LATABLA!


Viver

Da Michela Sutter (GiuRu) - Vais vus già üna vouta stüdgio che cha viver voul dir? Que es ün pled cha minchün cugnouscha e tuots craian da savair che cha que es. 

Ma dschè üna vouta a qualchün ch’el dess explicher viver e vus badaregias svelt, cha que nun es uschè simpel. Üngün viva listess scu l’oter e minchün ho sia egna istorgia. 

La vita es qualchosa complex. Nos cour batta daspö la terza eivna aint il vainter da nossa mamma. Ma es que già viver? U es que pür viver da quel mumaint davent cha nus ans essans consciaints da la vita? E che es il sen da la vita?

Sün quista dumanda ho minchün ün’otra resposta.

Mia resposta es, viver.

Scha mia vita glivra vuless eau avair amihs dapertuot sül muond. Eau am vuless algorder da bels mumaints, e da trists. Eau vuless savair cha eau d’he fat qualchosa our da mia vita. Ed impustüt cha eau la d’he passanto cun glieud cha eau d’he gugent, e cha ho gugent a me. 

Eir scha la vita es be ün stedi traunter la naschentscha e la mort es que l’unic stedi cha nus pudainsa influenzer.

Fè qualchosa our da vossa vita, cumanzè! 

 

Text e fotografia: M. Sutter

Suonda LATABLA!


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81

♥ sustegnair LATABLA

 


 

Belvédère - An Surmecr

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

“Ma hallo Juliette!”, givla Larissa e l’ambratscha, schi spert tg’ella è zappada or digl auto. Ella mossa en reir lartg e las sias vestas èn cotschnas dall’agitaziun. Er Curdin sorta digl auto e zappa ve tar Larissa per la salidar. Cun en grond gest moss’la sen la tigia da lenn davos ella. “Seias bagnnias ainten la mia hetta!” Curdin sfrigna: “La tia hetta?” Larissa mossa segl VW. “Ed a tgi totga chel auto?”, zacchign’la anavos. La tigia schea sen en mot cun ena stupenta vista sen la val. Sen la pitschna terrassa arda gio igl fi per la grillada e treis giuvenils tschaintan ve dalla meisa da lenn. “Scu cattez? Ò prest schi ena bela vista scu’gl Belvédère, ni?”, dumonda Larissa scu sen guglias. “Igl è magnifique”, catta Juliette surriend. “Che paradiso...”, murmura Curdin contemplond la bela val Surses.

“Ist neida se bagn da Friburg?” Juliette dat digl tgea. “Flot che jau hai pudì vegnir cun tai davent da Casti, Curdin. Grazia fitg.” – “Da navot”, sbarbgliotta’l curtamaintg. Davent tgi Andi ò menziuno tgi la sia relaziun cun Davide seia an ena fasa delicata, so’l betg, scu tg’el duess sa depurtar anvers ella. Aint igl auto onigl bagn ruschano da chegl e da tschegl, ma naturalmaintg ò’l betg risco da dumandar ad ella tge tgi marscha igl mument. El peglia igls laschers or digl auto digls sies genitours ed igl sera cun la clav. Cun la bagascha sen givi suondigl a Larissa sen terrassa. “Dastga preschentar: Chegl è Juliette da Friburg, e Curdin cunaschez gio.” Las dus giovnas ed igl gioven igls saleidan. Larissa igls mossa la hetta ed els posan lour laschers ainten la stanza cun las madratschas. Sessour sa tschaintigl sper igls oters sen terrassa e gioldan igl suglegl dalla seira. Larissa procura tgi tots on ensatge da bever e cloma: “Sen las nossas vacanzas! Uu bel tgi ischas rivos!”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Els fon viva e baterleschan en mument ansemen. La giovna tgi tschainta da mang sanester da Juliette la dumonda: “E, plaigl se cò an Surmecr?” – “Bain, igl è grondius si qua.” La giovna dei: “Ia sung per cass Tiziana.” – “Fa plaschair. Tge fas ti uschia?” – “Ia lavur an furnareia. Perchegl vaia er dad ecr oz ad ouras.” – “Tge stos far?”, dumonda Juliette perplexa. Curdin tgi tschainta da mang dretg da Juliette sa storscha anavant per la vurdar surriend an fatscha. “Ella ò dad eir ad ouras. Sast, ella è ena dretga Sursettra e baita da chegl decr.”

“DeCR?”

“Uscheia deir, ferm...”, daclera Curdin. “Ah, dir? E pertge na discurras ti betg uschia?” – “Perchegl tg’el raschunga da chegl lommet da Casti”, rasponda Tiziana per Curdin. “Digl reminent igl pi bel dialect digl Surmeir. Chel è er igl pi manevel agl lungatg da scritgira surmiran!”, excloma Curdin. “Chel tgi exista bagnspert betg ple, perveia digl rumantsch grischun”, igl tainta Tiziana. “Perchegl sunga er cunter chel rumantsch grischun da...!” Juliette igl interrompa: “Ma jau chat quai bler pli simpel, che vus avais introducì il rumantsch grischun almain sco lingua da scrittira. Igl auter è gea in caos cun quels dialects ed idioms...” – “Ea per tè ègl simpel deir, damai tgi te ast pir amprandia igl lungatg gl’onn passo”, antscheva Curdin. “Ma per nocs vogl per grondas emoztgungs!!”, cuntinuescha Tiziana. “Ossa, ossa!”, fò Larissa tgi porta notiers cuppas cun differentas salatas. “Vous vez da vaseir tot er dalla vart practica...” – “E vez oss da magler e taschecr!”, cloma igl gioven tgi vign no cun las ampremas liongias. “Chegl è gio da nar, schi spert tg’ins tschainta cun en pêr students ve da meisa dattigl discussiuns nundetgas...”, commentescha l’otra giovna sfrignend.

Igls giovens meidan bagnspert lour raschienis an temas pi locs e gioldan la buna tschagna muntagnarda. Er cura tg’igl suglegl è gio dadei darandia restigl mievel oravant. Curdin giolda la cumpagneia da Juliette e da l’observar da taimp an taimp. Ella ò en’expressiun tot calma e beligna. Cura tgi Tiziana peglia cumgea dalla cumpagneia e tgi Larissa è profundada an en discurs cugls oters giovens, peglia Curdin anc en fons got dalla sia biera e risca finalmaintg da dumandar Juliette fitg da bass: “E... Scu ast te cugl ties... amei?” Igl pled flup igl para ossa mengia salop. La fatscha da Juliette davainta tot eira. Ella gioia en mument cun la servietta davant ella e tradescha alla finala: “Nus n’essan betg pli ensemen...” Er schi ena vousch ainten Curdin sa legra da chella nova, resta’l commuento dalla sia igleida. Ella para betg anc d’aveir maguno la separaziun. “Chegl am displai”, scutigna’l ed igls pleds sa saintan sincers. Juliette dat digl tgea ed ad ella gartegigl da surreir. “Quai fa immens bain a mai da vegnir si qua ed emblidar per in mument l’entir’istorgia.” – “Glez creia”, replitgescha Curdin e so, tgi tanscha per oz cun las dumondas.

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:


La pelissa

Da Romana Ganzoni - A la Freiestrasse 208 es üna plitscheria chi exista daspö decennis. Avant s’vaiva svachada in möd glamurus e be lungurellas üna fich cuntschainta stylista illas stanzas i’l parterre chi sun uossa plain mantels, jaccas, plümatschs, tas-chas, chatpütschas e cuvertas per metter sün cotschas, e para haja Andi Warhol himself fat üna visita a quista stylista ch’eu m’imaginesch cun stivals albs (sco quels da Diana Rigg chi giovaiva ad Emma Peel) ed in üna jacca da leopard oversize,  l’ögliada da princessa orientala immez Turich – sco per antizipar la plitscheria, per tilla dar la lizenza d’eleganza absoluta dals ons 70.


Du nicht töten!

Schi’s aintra per ir sü aint illas abitaziuns chi sun situadas sur l’affar as passa daspö decennis sper rests da pelissas vi, pelissas da vuolp, da müstailas americanas, da chinchilla, da cunigl, da castor, dimena da tuotta sort roba pelusa, i’s vezza eir la cua dad ün ocelot, forsa il rest d’ün mantel lung lungischem cha la Tudais-cha Hannelore M., la duonna da Dr. M. (cunquai vaiva ella automaticamaing eir ün titel: Frau Dr. M.) portaiva a Scuol ed a Vulpera cur ch’eu d’eira ün uffant e clamaiv davo a quista immensa duonna: Du nicht töten! che chi faiva rier a la Venus im Pelz da mez predsch our da la vendita a Düsseldorf West. Riand dundagiav’la sco üna coluonna corinta, ün’immensa ondulaziun blonda süsom, chi’s pensaiva vi da Rumpelstilzchen chi varà fat or our da strom eir per ella. O vaiva ella be tut a fit la pelissa d’ocelot (e’l prossem on da „Baby-Löwe“) per blagar sü in Svizra, pustüt scha Frau Dr. M. e Herr Dr. M., ils vegls Nazis culla frisura e la glüna d’or, faivan ün viadi cun Mercedes verd tigl sü San Murezzan?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Il frigo plain Calanda Bräu

Schi’s aintra as chamina sper la cua dad ocelot via, i’s passa sper rests da pelissas da vuolp ed oter - ün mix tanter gronda aura sensuala, lomezza e lusso chi fa cuvaida da tocker e savurar landervi, e listess mumaint üna sensaziun dal morbid, da cadaver ed ingüstia, da sufrentscha da la creatüra sainza vusch e lingua – cha la bellezza dal material nöbel para da güstifichar ed eir l’istorgia umana e la natüra umana, l’uman, quista creatüra tanter mamalin prus e char chi’t licha il man e bes-cha rapazza, aggressiv, cun fom naira, inguord, sainza morala, chi coppa minchatant perche cha’l coppar es eir ün gö, sco per ün giat, tanter anghel e diavel, üna creatüra chi coppa ad otras creatüras, tillas spletscha, tira giò la pel per tilla büttar intuorn l’agena spadla, per svessa esser ferm e svelt, per mangiar ellas o büttar davent la charn, per esser cuntaint cun seis far o apunta per as svarguognar e’s sentir cuolpabel. Passar sper pelissas vi: ün bogn chod e fraid, ideal per gnir aint illa buna oscillaziun e vibraziun per scriver üna pruna differenta roba cul güst potenzial ambivalent.

L’abitaziun illa Freiestrasse 208, seguond plan, cha meis hom ed eu vaivan tut a fit dal 2015 d’eira pensada per nos figl, predestinada per üna cumünanza d’abitar da students e studentas. Eu vezzaiv fingià il frigo plain Calanda Bräu. Ma avant cha quella WG gniss a funcziunar, pudaiv eu trar a nüz ils locals per scriver. Ses eivnas. Ses eivnas sur la plitscheria. Eu tschantaiv mincha di cull’odur da las pelissas aint il nas vi da la maisa da chadafö. Il cafè gustaiva tuot oter, e tuot gustaiva oter, plü intensiv co a chasa, ma eir bler plü amar.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: pexels.com

Emprima publicaziun: October 2017


Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin è excepziunalmaintg ena mes’oura avant aint igl Belvédère. El ò betg pudia varteir ple las sias atgnas quatter pareis aint igl bloc treid sainza balcungs, dantant tg’igl suglegl ò targlischia schi cuntaint sur igl martgea Friburg. Cò sen terrassa fon igls radis bagn ad el, ma promovan betg propi la sia concentraziun per amprender. Els igl fon talmaintg dormulent, tg’el rabeglia simplamaintg betg an testa igl model psicofisiologic da Morin. Curdin sa dumonda, schi ena terapia da suglegl fiss betg ena schliaziun per chels pover schanis cun disturbis insomnics...

El scassa la testa ed amprova da sa focussar puspe segl Teufelskreismodell der Insomnie. Teufelskreis... Cres diabolic? Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. El stò reir dad ot. Igl Pledari Grond propona tschertgel vizious. Chegl è gio en viz...

“Ueila Curdin!”, igl steira ena vousch ancunaschainta or digls partratgs. El varda se e vei Andi tgi targleischa scu en maranghin. “Ma tgau Andi! Va tè anc mai via cò aint igl Belvédère...”, igl saleida Curdin e fò en totgamang cun el. “Ea, sung sto cò cun en pêr collegas a bever ensatge. Ma chels von gio puspe a tga per amprender. Igl è da nar durant chel taimp avant igls examens!” Andi sa tschainta visavi da Curdin e la sia igleida stat pandeida segl sies telefonign. “Ia vei te vignst betg gist anavant cun amprender...”, sfrigna’l. Spert dosta Curdin sies telefonign. “Ah tge! Va angal stuia liger siva ensatge.” El dosta er igls sies figls da psicologia. Oss tgi Andi è cò so’l amblidar d’amprender anfignen tgi las otras vignan. “Te ast betg examens?” Igl reir dad Andi è bler mengia lartg per chel taimp da horror. “Na, va angal da screiver en pêr lavours anfignen fegn zarcladour. Chellas saia parteir aint mez.” – “Schöcheler...”, broncla Curdin.

“Peglias er ena biera?”, dumonda Andi dantant tg’el fò en segn alla serviainta. “Na, oz betg. Ed ia spetg unu, eeh soviso anc Larissa e Juliette. Chellas vignan an diesch minutas.” – “Ah, las tias fluppignas? Az antupez anc adegna mintg’emda?”, dumonda Andi interesso. “Ple u manc...”, manegia Curdin. El varda tot schalous cura tgi la serviainta porta ena bela biera stgimonta agl sies collega. “Viva! Segls ties examens!”, cloma Andi e beva dus gronds gots. “Ah, tge buntad...”, suspeira’l. Cò sa sbassa’l anavant e dumonda: “Te, chella Juliette, è chella anc adegna ansemen cugl Franzos?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!


Curdin è perplex da chella dumonda. “Davide? Ea, tant scu tg’ia sa, bagn. Pertge?” Andi manegia: “Ia va angal via lezza eneda cun chel tip an sorteida, ed ella vaseva betg gist or cuntainta. Ia crei, tg’ella è alla finala schizont eida a tga suletta...” Curdin è tot stupia. “Propi? Cura è chegl sto?” – “Ma... Gievgia avant dus emdas...” Curdin stebgia. Chegl è stada la gievgia avant tgi èn rastos cò la fegn d’emda ed on maglea cracligns... È’la perchegl stada schi curiousa lez de? “Basta... Forsa dovr’la er angal ple ensatgi tgi persvada ella da far fitto cun l’oter.” A Curdin plai ansomma betg chel tung. Vot Andi ampruar da surmanar ella...?! “Ella è schon ena dètga giatta, cattast betg?” – “An mintga cass”, dei Curdin sfurzadamaintg. “Faschessigl or a tè ensatge sch’ia restess er anc cò cura tgi las tias fluppignas vignan?” Oh, ea. Scu vign el angal puspe liber el? El è bagn en flot, ma igls antops cun Larissa e Juliette totgan a Curdin.

“Ma hallo ansemen!” La vousch cuntainta da Larissa resunga sur la terrassa. Mengia tard. Curdin schema sainza tung. “Andrin, tè vaia gio dadei betg ple via! Scu ast?” – “Tiptop, sa betg reclamar. E te?”, dumonda Andi. Larissa sa tschainta sper Curdin e manegia: “Er pulit. Ma ast via igl sms da Juliette? Ella so tuttegna betg neir oz...” Curdin è igl madem mument desillusiuno e surlivgia. El amprova da decifrar l’expressiun dad Andi, ma lez beva angal fitto la sia biera an en sitg e catta: “So, ia lasch vusoters... Fasche pulit.” – “Te er!”, dei Larissa surriend. Curdin dei curtamaintg: “Tgau!” Andi metta en tschincung ed ensatge sen meisa e s’allontanescha.

“Donn tgi Juliette so betg neir, ni?”, manegia Larissa. Curdin dat digl tgea. “Cattast betg, tg’ella è igl davos taimp ensacu... ah scu duessa deir...?” Larissa amprova da cattar igls dretgs pleds. “Ah, simplamaintg otra.” Alloura ò er Larissa s’accurschia ensatge... Ma Curdin pò igl mument betg rachintar chegl tg’el è nia a saveir dad Andi. Perchegl dei el angal: “Forsa ègl perveia digl taimp d’examens. Cò èn tots oter tgi schiglio...” – “Ea, dei navot!”, suspeira Larissa. Cò surrei’la: “Pigliagn egn da chels bungs sirups, chels dattan forza pigl sprint final!” Curdin painsa puspe agls figls aint igl sies lascher. El ò igls davos deis igl sentimaint, tg’el fò igl sies sprint aint igl cres... “U betg?” – “Bagn bagn, forsa am geida igl sirup or digl tschertgel vizious...” Larissa varda sainza tgapientscha “Tge tschertgel?” Ha, oss ò’l musso eneda alla linguista. Ma i fò betg tant spass sainza la Giulietta.

Pertge ò’la betg rachinto ensatge ad el?

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Da Romana Ganzoni - D’incuort n’haja let dad üna vernissascha a New York. Davant ün dals purtrets exposts as vaivan posiziunats umans gritantats per evitar cha oters possan contemplar il purtret, ün’ouvra da l’artista Dana Schutz. Ella as vaiva laschada inspirar dad üna fotografia (iconica) chi muossa ad ün giuven nair lintschà dal 1955. Il problem 2017: Il mat sülla fotografia d’eira nair, l’artista Schutz es alba. Quels chi staivan davant il purtret d’eiran da l’avis cha quai nu giaja. Duos artistas han dafatta propost da desdrüer l’ouvra da Schutz.

Quai svaglia noschas algordanzas. Las aderentas dal movimaint chi vezza critic l’esser alb (Critical Whiteness) e descriva l’act da’s referir in ün tschert möd sün’ün’otra cultura sco Cultural Appropriation (voul dir: invöl) dschessan: No lain proteger üna minorità, üna gruppa suotprivilegiada, supressa da la majorità chi fa abüs, pigliand davent ogets o simbols a las victimas.

„Check your privilege!“ es lur sbraj da battaglia per far attent a relaziuns da pussanza e discriminaziun. Cha illa appropriaziun chapitalista vegnan declerats ogets tradiziunals da differentas etnias sco roba e stratta our da lur context, dischna. Quai possa pertoccker musica o sot, simbols, ceremonias, vestits, clinöz, frisuras, ma eir il stil da lingua e cumport social.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Tschertas gruppas interpreteschan quistas invistas in möd excessiv, vezzan dapertuot ün „trigger“, ün impuls per üna re-traumatisaziun da minoritats o victimas, per exaimpel ils organisatuors d’ün concert da punk da la band „Feine Sahne Fischfilet“ a Bielefeld. Il percussionist ha trat oura sül palc seis t-shirt – e’l concert es gnü interruot. Pervi cha’l muossar il corp sura masculin saja ün act da violenza patriarcala e cunter l’uorden da chasa. O la reuniun chi ha appellà cun ün scrit pro l’entrada cha albs cun uschèdits „Dreadlocks“ o „Rastas“ nu sajan bainvis. Exagiarà, o? Da l’otra vart: Fingià avant ons n’haja pensà, cha ün Maori as sto agitar a mort, sch’el vezza ils „tribal tatoos“ da sia cultura süls bratschs da quels da Bümpliz, Barcelona e Berlin. Microggressiun sün pel. E pro no? Esa Cultural Appropriation, esa microaggressiv, esa ün trigger, scha üna turista as cumpra morins chi stan per l’emigraziun engiadinaisa e metta sü quels, voul dafatta cumplimaints da mai? O scha inchün da lingua tudais-cha chi nun ha ingüna relaziun cul rumantsch am bombardescha adüna culs pleds: Che bels mumaints! O eir uschè ün elemaint verbal da culissa movibla: Pachific. Forsa eir: Allegra. Pleds chi vegnan strats our dal context da lingua e cultura rumantscha per dar culur o per far reclama. Abüs?

O co esa cun quist’architectura neoengiadinaisa da kitsch, conglomerats, immens chasamaints cun schmachà aint abitaziuns sainza fin, e sülla fatschada sgrafits e proverbis rumantschs? O quist nouv proget: Ün impressari sainza ragischs svizras chi voul s-chaffir ün costüm engiadinais per las camarieras aint ils hotels, uschè cha quellas nu portan plü Dirndels (sic!), ma alch plü „autentic“? Am das-cha agitar?

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: D. Gustin, Tschlin
Prüma publicaziun: Lügl 2017

Suonda LATABLA!

Da Romana Ganzoni - La mima cha Nina admiraiva daspö adüna vaiva regalà ad ella quella broscha da corallas stupenda. Avant blers ons. Üna broscha chi cumbatta l'ögliada maligna, ha dit la mima, l'ögliada chi porta il nosch. "Nosch", quai vain da "nocere", far don.

In Talian daja il proverbi „non tutto il male viene per nuocere“. Na tuot il mal vain per far don. Quai vulaiva Nina (chi vaiva bleras temmas diffusas) gugent crajer. Ma cunquai chi nu's sà ouravant, chenün destin o che persuna chi vain per teis ütil e chenün o chi per teis don, esa meglder da far attenziun. Far attenziun cun ün bel clinöz nun es üna catastrofa. Ha pensà Nina (chi’s travestiva e decoraiva gugent).

La broscha d’eira ün bös-chin da coralla ferm e tais da la Sardegna, quella coralla cotschen sang, la coralla mediterrana. La mima vaiva dit, cha quai saja l'unica culla forza vuglüda per cumbatter il "malocchio". Uschè ha nom l'ögliada chi porta il mal e la sufrentscha.

A Nina nu d'eira cler, co cha la vess da funcziunar, quista protecziun. Es quist bös-chin cun sias manzinas per glieud noscha uschè complex che'l attira tuot l'attenziun, tschüch’oura la forza our da lur ossa e lur spiert? L'ögliada dal malfattur in spe palpa a dretta ed a schnestra, sü e giò pels romins, e’s perda? Tenor quista teoria füss la glieud chi giavüscha dal mal ad oters totla. Bel füssa!

Puchadamaing nun sta la malvulientscha in relaziun cun ün potenzial cognitiv  o intellectual, ma cun otras forzas cha Nina nu vulaiva perscrutinar uschè precis, i tilla bastaiva plainamaing dad observar che chi vain tut a man sün quist muond, che cha tscherts umans fan cun oters. Il motiv per quists crimens nu d’eira seis pisser, pustüt na sch'ella füss statta la victima. Sch'inchün vess decis da büttar sün ella quist'ögliada trida füssa oramai stat massa tard, lura nu vess güdà neir la psicologia moderna chi disch, cha l’aggressur es svessa la plü gronda victima.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Nina portaiva la broscha di per di sün seis pet, sper seis cour.

Ella nu vulaiva pardunar ad ingün chi giavüschaiva ch'ella rumpa chomma o perda sia buorsa – o ch’ella moura. Ella vess giavüschà al aggressur ch'el rumpa chomma o ch'el perda sia buorsa (la mort, quai nu giavüschaiv’la ad ingün, quai porta disfurtüna). E quai füss tantüna eir statta la funcziun chi's pudaiva sperar ch’ün bös-chin da coralla sper il cour haja: ch'el bütta inavo e refletta il giavüsch da l'oter. Cha'l funcziuna sco'l spejel da Perseus per Medusa, e cha la persuna culs impissamaints negativs stetta là – stutta, petrifichada, missa a püt.

E che füss, as dumandet Nina davo ün inscunter ed ün telefon zuond curius cun sia mima, scha la duonna ch’eu admir daspö adüna füss la persuna chi’m vuless metter in malura, sch’ella vess mis aint tuot seis ödi in mia „protecziun“, la mima cull’aura da signura, dal incuntschaint, dal muond, chi’d es statta e  restada meis idol sur ons. Che füss alura?

Nina as faiva pissers, charezzand la broscha, rivind e serrand la guogla veglia dad argient (o d’alch oter material, forsa tambac) milli voutas -  fin ch'ella ün bel di d’eira ruotta giò. Füss uossa stat il bun mumaint da tour serius il pitschen dubi cha quist mobel chi pussibiltescha ch'ella metta sü la broscha sülla blusa, sül pet, sper il cour, es il mecanissem per rivir il chavagl trojan chi invadescha ad ella cun noschs impissamaints e disfurtüna?

Ma na. Che fantasias! Nina ha laschà metter sü be aposta pro l'orais üna guoglia reschnouva ed ün guaffen per franchir da spür or, 18 carats, per 450 francs. Ella ha dimena investi abundantamaing i'l mobel. Nina vaiva, imbellind il clinöz, acconsenti ch'ella porta ün regal ambivalent.

Ün bel di, i d’eira stà, es la broscha tuot in üna jada crodada giò per terra e Nina es zappada lasura per sbagl, il clinöz es ruot in tanta tocs. Il prüm mumaint d'eira Nina tristischma, davo pacas secundas però s’ha fat viv ün sentimaint da cuntantezza, ella d’eira schligerida e nu savaiva perche.

Nina ha clet sü mincha tockin cotschen, l’ha mis davent, in ün bel sachin da valü, pensand da laschar cummodar bainbod la bella memorabilia. Ma quai nun ha’la mai fat. Ella ha invlidà il bös-chin da corallas, ella ha invlidà, ingio ch’ella vaiva miss il sachin e nun ha mai plü pensà vi dal concept dal „malocchio“.

Text e fotografia: R. Ganzoni, Schlarigna

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin, Juliette e Larissa tschaintan puspe eneda sen la terassa digl Belvédère. Curdin ò monto igls sies spievels da suglegl e posa cumadevlamaintg igl sies bratsch sen la soptga dasperas. Larissa e Juliette tschaintan visavi e stattan mal tg’ellas on amblido lour igliers. Tuttegna giolda Larissa la bela vista suglialeiva, dantant tgi Juliette para d’esser en po absainta.

“Ah, tge belezza d’en de!”, suspeira Curdin cuntaint. “Ma bagn spezial da rastar cò eneda la fegn d’emda...” Larissa catta: “Aint igl Grischun mantgantainsa chest’eda navot. Scu para ègl treid’ora.” Curdin sa drezza se immediat. “Ha! Oss ègl taimp da dar botta per stetga! Ia tarmet gist fotis agls genitours...” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. “Ni no cò aint igl suglegl.” Ellas stattan a garnogl sper Curdin ed el stenda igl sies bratsch schi gliunsch scu tg’el pò. “Caschiiiiel!” Juliette stò reir. “Perfetg!” – “Pertge dis ti chaschiel?” Larissa antscheva: “Ansasez schainsa...” – “Per far reir Giulietta, tg’è oz schi quieta”, l’interrompa Curdin. Larissa struba igls îgls: “Lascha star las tias remas.” Ellas sa tschaintan puspe cugl dies cunter igl suglegl. “Ma el ò raschung, te ist propa quieta oz. Ègl ensatge?” Juliette dei perplexa: “Na, na. Tut en urden.” Curdin crei da santeir ainten la sia vousch tg’ella è betg digl tot sincera. Larissa cuntinuescha: “Alloura rachinta ensatge!” Juliette stebgia en mument. “Ah, jau hai emprendì in nov pled rumantsch...” Larissa targleischa gio. “Ah ea? Tgenegn?” – “Craclin!” Silenzi.

Curdin e Larissa vardan l’egn se per l’oter. “Tge è chegl?” Juliette è stupeida. “Na savais betg? Quai è in bretzel”, dei’la alla franzosa. Curdin e Larissa fon îgls gronds. “Propi? Chegl stòia gist verifitgier...”, cloma Curdin e peglia igl sies telefonign ainta mang. Per en’eda ò Larissa marveglias dallas sias retschertgas. “Ha, daveiras! Craclign! Tge gnoc. Ma...” El sa mova ainten la reit virtuala. “Mianc igls Franzos, Engles e Taliangs on en agen pled! Tots deian Bretzel!” Larissa surrei dad en’ureglia a l’otra. “Ed igls Ollandes?” – “Pertge diavel vot ossa saveir ollandes?” – “Te sast tg’ia va paraints ollandes. E chels on magari anc leghers pleds.” Curdin murmura: “Betg angal magari...” El seleclichescha igl nederlands. Cò varda’l sursto. “Hei, chels on en pled sumigliaint scu nous: krakeling! Tge divertent!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


Els on franc sa laschea inspirar da nous Rumantschs!” Larissa rei: “Ma glez creia pitost betg... I tunga pero scu en Krake... En bretzel ò fors schon paralellas tar en octopus cun chels bratschs.” Curdin dei casche: “Ed aint igl vocabulari surmiran dattigl schizont ena tala versiun: bratschadel...” – “Guarda ina giada en il vocabulari sursilvan”, propona Juliette. Curdin varda sainza tgapientscha. “Pertge vessa da vurdar aint igl vocabulari sursilvan!?” Cò vign andamaint ad el ensatge ed el sa drezza vers Larissa. “Scu vogl ansomma alla Medelina?” Larissa rasponda planget: “Pulit.......” Ella igl dat e en’igleida tgi dei tot. “Sas, en il vocabulari sursilvan inditgeschan els era la derivanza d’in pled”, declera Juliette. “Aha. Alloura vurdainsa eneda... C-r-a-c-l-i-g-n... 0 resultats.” – “Ti stos dar en cracLIN, betg cracliGN”, intunescha Juliette. “A tè faschess en studi da rumantsch er eneda bagn...”, catta Larissa. Curdin l’ignorescha ed amprova anc eneda. El varda desillusiuno. “Craclin. Neol., nach frz. craquelin....

Mann, igls Sursilvans ruignan tot! Ossa vainsa bagn betg surpiglia chegl digls Franzos!” El varda spert sen Juliette: “Navot cunter tè, Giulietta.” Juliette rapla igl front. “Jau na sun er betg ina Franzosa!” Oss è Curdin perplex. El la vei per l’amprema geda indigneida. Perchegl tg’el so en mument betg tge deir, sa derasa en silenzi malampernevel.

Larissa amprova da spindrar la situaziun: “Chegl è bagn interessant scu tg’igl ò do chel contact linguistic tranter igl franzos, ollandes e rumantsch. Ed igls Franzos paran mianc da duvrar chel pled per bretzel, schiglio vessigl bagn inditgia chegl ansant.” Igls oters dus restan pero quiets. Juliette è irritada perveia da Curdin e Curdin è irrito perchegl tgi Juliette è irritada. Larissa beva fitto la sia Gazosa. “Ni, ia sa noua tgi giagn oss.” – “Noua?”, dumonda Curdin. “Tigl Rètg digls Cracligns!” Cò stonigl reir. “Ma a Friburg dattigl creia nign Rètg da Cracligns...” – “Alloura giainsa a Berna! Ni, igl è fegn d’emda e chel bel pled vainsa da festivar.” Curdin e Juliette targignan betg ple e treis quart d’ouras pi tard è igl mond puspe an urden. Igls treis students poseschan sen la plazza federala cun treis differents cracligns ainta mang. Curdin stenda igl bratsch cugl telefonign e cloma: “Cracliiiiiign!”

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Il viadi

Da Romana Ganzoni -

1. di: Duos staziuns culla metro. Là suna. Milla persunas. O daplü. Mammas lavan als uffants cun aua minerala, l’ora da prümavaira nu sustegna adüna il bogn sün via, ils uffants sbrajan. Eu nu dod ils sbrais. Eu stun suot ün bös-chin dad orandschas e dod a l’hom sper mai a discuorrer aint in seis telefonin dad or. Las vuschs dals uffants nu rivan da far ün viadi uschè lung. Duos staziuns da la metro, quai po esser dalöntsch davent. Las nüvlas fuorman utschels, ün giat, sbrinzlas d’ün grond fö. Las nüvlas passan e’s disfan.


2. di: Hoz hana puli la via dals fügitivs, e quai cun savun. Ma eu nu savur la via, e neir il savun, eu stun suot il bös-chin combel dad orandschas, i paran be cullas da Nadal. Bainbod as drivan las flurs dal bös-ch. Neroli. Il parfüm as derasarà dapertuot. Id es ün’odur chi fa gnir cuntaint. Almain là, ingio chi flurischa, almain per ün mumaint. Almain a l‘ün e l’otra.

3. di: Murdieus, eir duonnas ed uffants. Drogats, povers, glieud chi sta meglder co quai chi fan stravair, da tuotta sort glieud, la vista as müda sch’ün vegn per dumandar raps, blers sun da qua, ma eir dad oters pajais. I spettan o fan musica e ramassam lura  munaida. Eu nu sà, schi’m guardan aint ils ögls, perche ch’eu nu guard aint ils ögls, eu dun ün euro e püf giò per terra.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


4. di: Id han dit chi haja dat üna demonstraziun avant duos o trais eivnas. Para sun gnüts millis advocats e güdischs illa chapitala, i nu gudognan bod nüglia. Para suna gnüts in lur vesti d‘uffizi, para hana pendü lur cravattas vi d‘ün bös-ch. Quel fa uossa concurrenza als bös-chins dad orandschas chi decoreschan las vias, id es üna pumpa, ma i nu’s stess mangiar ils früts, hana dit, para suna da tössi. Forsa dals autos. I passan blers autos, Mini-Coopers da tuot las culuors, la glieud chi nun es povra nu ris-cha plü dad ir intuorn cun autos gronds. Eu n’ha eir ün Mini-Cooper a chasa, ün blau cul têt alb.

5. di: Quia as baiva l’espresso fraid. Il camarier maisda il cafè cun glatsch e  squassa tuot in ün shaker, fin chi dà üna bella s-chima alba, lura implischa’l ün magöl da vaider e serva. Che bavronda! Eu sez sülla terrazza dal museum da l’Acropolis e guard sün quell’isla culs taimpels immez cità. Mia vita es ün’unica dumengia a mezdi. Eu pigl ün süerv da l’espresso fraid e pens vi da la fatscha da l’Aphrodite ch’eu n‘ha güsta vis. Id ha dat ün‘oxidaziun singulara sül marmel, uschè chi para cha la dessa crida larmas nairas. Aint il gift-shop cumpra la cartolina cun sü ad Aphrodite. Ella nu d’eira mia dessa prediletta fin hoz, eu admiraiva adüna ad Athene chi’d es siglida our dal cheu da seis bap, ma hoz am sainta fich daspera ad Aphrodite.

6. di: Eu tuorn a chasa.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: C. Gustin

Suonda LATABLA!

For nothing?

Da Romana Ganzoni - L’on passà n’haja spettà il bus, il nomer 31, pro’l Hegibachplatz a Turich. I d’eira bunura, temp per üna marenda, i d’eira november, ün tipic di da november o co chi s’imaginescha ün tipic di da november. Tschiera, ümidità, la glieud chi guarda süllas aignas s-charpas o püffa aint pel iPhone.

Tuots taschan. Perche nu tschübla ingün? Nun ha lönch plü dudi a tschüblar ad inchün. Quai am manca. Dess eu tschüblar? Frère Jacques? Tscherts van vi e nan, ün mat ha fat ün siglin, üna duonna veglia tschainta sül banc e’s tegna vi da seis sach da la Migros. Ils automobilists chi nu ferman gugent davant las striblas gelguas sün via per laschar passar ils peduns. »Blumenhaus Hegibach« cun plü paca schelta aint illa vaidrina co uschigliö. Rösas albas, papavers, stailas da Nadal. Implü ün cudesch malcuntaint, ün ch’eu vess da leger per scriver üna recensiun e n’ha miss perquai in mia tas-china, i’m para ch’el detta pajadas e’s lamainta.

La Forchbahn chi passa – da la fosa vart. Insü, vers il sunteri da Rehalp. Ün bel sunteri, sco ün parc. Là es sepulida Barbara, l’amia culs duos chanins. Agathe e Joy vaivna nom. Ella staiva al Hegibachplatz quella jada ch’eu staiva eir al Hegibachplatz, avant passa 18 ons. Cun meis hom ed il prüm uffant, ün figlin. Noss‘abitaziun guardaiva vers il Neumünsterpark, ün lö idillic cun ün da quels bös-chs da mammut chi’d es rivà in Europa a listess mumaint (la fin dal 19avel tschientiner) sco quel chi crescha a Maivilla pro’l Sprecherhaus o quels duos a Soglio, davo il Palazzo Salis, i’l üert da baroc, ma, para ha inchün laschà üna cigaretta sper ün da quels duos bös-chs da bellezza, ün dals schemblins saja uossa per murir.

Sch’eu pens vi da Soglio, pensa a Charlotte von Salis chi’d es morta d’incuort, la mamma da Katharina von Salis, la duonna da las scienzas natüralas chi sta in Engiadin’Ota. Charlotte am vaiva fat grond‘impreschiun quella vouta (avant 25 ons) ch’eu vaiva indatà tuot las datas da la biblioteca dal Sprecherhaus i’l computer. Charlotte es gnüda a Maiavilla per perscrutar il bös-ch da mammut ed insomma per s‘infuormar davart ils üerts in Grischun. Da quel temp vivaiva eir amo Helena von Sprecher, eir ella, sco Charlotte, üna grande dame – e fingià ida daspö lönch a megldra vita. Che duonnas! Che caracters. Inschmanchablas persunalitats.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Sül Hegibachplatz pens eu a Barbara, eu pens suvent ad ella, cur ch’eu cuschin per exaimpel, ella d’eira üna cuschinunza be trics, ma eir cur ch’eu vess dabsögn d’üna resposta chi s-chatscha ad ün aggressur in möd liger, cun sveltezza e scharm. Ün’Austriaca emigrada in Brasilia d’eira Barbara, lura plachada a Bülach, perche cha seis hom – ün Brasilian - d’eira quella jada pilot (captain) pro la Swissair. L’hom da Barbara d’eira fich dominant, il divorzi ün desaster. Davo s’ha seis figl plü giuven tut la vita in üna clinica psichiatrica. Ma Barbara nu s’ha mai rasegnada. Che temperamaint! Umur. Cour. Spiert. Eir sch’ella vaiva pissers finanzials ed oters, scha l’ora d’eira ün’ora tipica da november, sch’ella vaiva doluors, dschaiv’la: Was für ein wunderbarer Tag!

Dürant la predgia da cumgià per ella, illa chapella dal sunteri, as vaiva plachà ün spler sülla paraid, sias alas vaivan il cotschen dals chavels da Barbara, il spler as vaiva plachà sün ün flach sulai e staiva salda. Eu n’ha pensà: Barbara, est tü quai? Nun es quai ün pa massa clischè, ün pa pac bun stil da cumparair sco spler in üna chapella, Barbara? E lura n’haja dudi a rier ad ella, dad ot, quel rier bass e sonor, ed eu stuvaiva pensar vi dal fat cha Barbara vulaiva gnir sepulida cun duos cigarettas impizzadas tanter las piclas, marca »Marlboro«. Ella vulaiva ün vaschè massiv e star laint sco la diva ch’ella d’eira. Am dumond amo hoz, perche chi han stoppà ad ella in üna da quellas miserablas urnas. Barbara ria eir da quai. Ella squassa il cheu e’m disch: Das ist doch piepegal.

La Forchbahn es passada in direczun sunteri e Zollikerberg. Il temp tacha. Quant lönch spettaraja uossa fingià sün quist banadi Hegibachplatz? Bod üna mezz’ura? Haja dat ün accidaint? Normalmaing infuorma la VBZ. Es ruot eir il megafon? Tschertadüns sun fingià partits a pè in direcziun Stadelhofen. Per furtüna nu daja in cità culs bus e trams »Personenunfälle«, voul dir suicids, sco süls tragets da la SBB, eir sün quel tanter Cuoira e Turich n’haja fingià fat mias experienzas cun talas catastrofas. Almain cun quai nu stöglia far quint quia. Eu stun sülla pizza dals peis. Barbara m’ha fat vöglia da‘m mouver ün pa.

Füss plü scort chaminada giò‘l Kreuzplatz, i nu fess don da mouver las chommas, sun dvantada ün vaira couchpatato, passaint meis dis sezzond davant il laptop, spettond a la cassa dal Coop o il bus nomer 31 cun tuot ils oters, eu guard sülla pizza da meis peis, sün mias s-charpas nairas, quellas grobas cun tach, la pel davantvart ha tschüf via ün pa, la tschaira da s-charpas nu sa plü zoppar, i d’eiran bunmarchadas, cumprà pro Dosenbach, 69 francs e 90, ün vaira plunder in fuond, ma a mai plaschna il meglder da tuot mias s-charpas, eu nu di ad ingün, ma eu tillas met sü il plü suvent. Barbara disch: Billig heisst nicht schlecht.

Il bus nun es amo qua. I’l mumaint ch’eu n’ha decis da chaminar in direcziun Kreuzplatz, cumainza a discuorrer üna duonna blonda sper mai aint in seis telefonin: This will take 45 minuts of my life, for nothing! Barbara fa ögliuns. Eu eir. For nothing? Spettar es dimena for nothing? Na, quai nu craja.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: C. Gustin

Suonda LATABLA!

Pagina 4 da 5

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Cun il schlantsch frivol da la citad mundana

03 da schaner 2018

Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in...

«Cu igl orchester ha sunau per l’emprema ga mias cumposiziuns hai jeu buca saviu retener las larmas»

19 da november 2017

Da Corina Gustin - Per Mario Pacchioli as ha accumpli ün grand sömmi - la fin d'october es cumpari seis nouv disc cumpact cun 18 poesias rumantschas missas in musica cun ün orchester...

15 minuts cun: Romana Ganzoni

01 d'avrigl 2018

Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun...

Go to top