Print this page

«Plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva» - 15 minuts cul translatur rumantsch Walter Rosselli

«Plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva» - 15 minuts cul translatur rumantsch Walter Rosselli

Da Corina Gustin – Walter Rosselli, uriund tessinais, ha stübgià lingua e litteratura rumantscha a Friburg ed a Turich e translatescha cudeschs da gronds auturs rumantschs sco per exaimpel Dumenic Andry, Göri Klainguti, Oscar Peer e Leo Tuor. Dal 2014 ha el retschevü il Premi Terra Nova da la Fundaziun Schiller Svizra per sia translaziun francesa dal roman «La Chasa veglia» dad Oscar Peer. D'incuort ha el publichà seis prüm agen cudesch rumantsch cul titel «Cuntradas Imaginarias». In noss' intervista quinta el sur dal cudesch, sur da viadis reals e surreals e che ch'el pensa dal rumantsch.


T'algordast da teis cudesch predilet d'uffanzia?

Eu legiaiva enorm jent ils cudeschs da lectüra cha no surgnivan in scoula obligatorica, pitschnas antologias chi gnivan sü da l’Italia e chi d’eiran per mai vairas minas d’or, cun poesias, istorgias cuortas, tocs da romans, ingiavineras, proverbis. Vaiv’eu ün predilet? Eu nu craj. Eu legiaiva lura eir jent fablas e cudeschs d’aventüras. Il preferì da quels d’eira forsa l’Isla dal tresor, da R. L. Stevenson.

 

Chenün es hoz teis cudesch predilet e perche?

Uossa sco avant nu riv eu d’avair be ün cudesch predilet. Eu leg jent da tuot, tanter l’antica, il medieval ed il contemporan, svizzer ed ester. La seguonda part dal Quijote am fascinescha tant sco las fablas dad Esop ed ils raquints arctics da Jørn Riel.

 

Cura hast cumanzà a scriver novellas (da libra voluntà)?

Fich tard, pür davo ils quarant’ons e plütost darar. Eu scriv daplü cronicas (cun quellas n’haja cumenzà avant) o poesia co novellas da ficziun.

 

Tü discuorrast diversas linguas. Che es unic vi dal rumantsch e perche es el usche prezius?

Sco mincha lingua es il rumantsch unic e prezius sco tal, pel simpel fat dad esser üna lingua.

 

Perche hast tü imprais rumantsch?

Il prüm be pel buonder, lura per approfundir. E plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva, plü ch’eu scuvriva robas nouvas ed interessantas per imprender.

 

Che fan ils Rumantschs güst cun lur lingua? E che fan els fos?

Güst fana da tilla mantgnair e da scriver e leger litteratura per rumantsch. La creatività litterara mantegna la lingua viva, armonica e dinamica.

Fos, per part forsa d’as dar fadia cun ün purissem excessiv chi nu reflectescha adüna la realtà da la lingua. E forsa da dar oura dicziunaris richissims ma cun pleds chi nu vegnan dovrats e chi fan cha no oters esters vain lura ün linguach chi savura da dicziunari.

 

Che text o passascha dad ün cudesch rumantsch at ha fat la plü gronda impreschiun ?

Bleras passaschas our da La müdada, da Cla Biert, ed eu dschess eir il cudesch inter (chi m’ha occupà dürant blers ons), m’impreschiunan adüna darcheu per blers aspects.

 

T‘algordast da teis sentimaints cur cha tü hast let quellas la prüma giada?

Sentimaints variabels, in evoluziun constanta. N’ha sgüra stuvü tillas leger plüssas jadas per tillas cleger, incleger e savurar inandret.



Tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original.

 

Tü hast d’incuort publichà teis prüm agen cudesch rumantsch - davo avair translattà numerusas ouvras dad auturs rumantschs in diversas otras linguas. Hast gnü dubis da publichar quel?

Dubis n’haja lönch gnü pustüt scha publichar u na l’original talian. Cur ch’eu n’ha lura decis da til publichar, ed eir da publichar üna versun rumantscha, temp dad avair dubis nun haja plü gnü – tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original, chi vain oura pür quist utuon.

 

Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?

Clà Riatsch m’ha lönch fat curaschi per publichar quels texts sco cudesch (oriundamaing tils vaiv’eu scrits sco texts independents per üna revista). „Fa ün cudeschet“, am dschaiva’l adüna darcheu, ed eu: „Tü sbattast!“

 

Tü vast jent a spass cul tren?

Fich jent. Eu viag adüna cul tren, na plü mincha di per la lavur (eu lavur a chasa), ma regularmaing per ir a spass o per visitar la famiglia. Eu nun ha auto e nu vögl avair.

 

Tü citeschast suvent auturs rumantschs aint il cudesch - che autur rumantsch es teis predilet e perche?

Eir culla litteratura rumantscha es quai difficil per mai da chattar oura ün’autura o ün autur predilet. Quels chi vegnan menziunats direct o indirectamaing aint il cudesch sun aint il ravuogl da meis predilets, ma blers mancan in quell’ouvra, sco Rut Plouda, Leta Semadeni, Dominique Dosch, Dumenic Andry e Göri Klainguti, per exaimpel.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Cun che persuna cuntschainta gessast tü il plü jent sün viadi e cun chenüna pigliessast cun tai sün ün‘isla solitaria ed isolada?

Eu vegn uossa sün viadi be plü cun la persuna chi cumparta meis minchadi – id es lura tuot bler plü simpel. Ma per cha l’insla resta solitaria ed isolada füss quai ideal dad ir sulet…

 

Tocca viagiar pro tia hygiena psichica?

In ün tschert sen forsa bain. Cur ch’eu d’eira plü giuven d’eira il viagiar sco realisar sömmis da plü bod. Uossa viag eu damain e lasch eir al sömmi si’aigna vita.

 

Quant suvent vast sün viadis imaginars?

Forsa mincha di ün païn…

 

Che viadi imaginar es teis predilet e perche?

Las chaminadas tras la champogna e la muntogna da meis cumün, ingio ch’eu giaiva a chaminar sco uffant e giuvnot, e lura l’Islanda dals novanta o dal cumanzamaint da quist tschientiner. I d’eira tuot bler plü insolit co hoz, sco our da raquints. Ed ils algords sun uossa vegls avuonda per as masdar culla fantasia.


Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic


Che viadi real o che destinaziun at ha plaschü il meglder e perche?

Meis prüm viadi in Islanda, dal 95. I d’eira apunta tuot bler plü simpel ed insolit co hoz, magic. Bleras bellas cuntradas, citads e cumüns pitschens e modests, glieud na cumplichada e minchatant perfin predschs radschunaivels. Vias da terra e crappa ruotta, catram be illas citads. Be pacs autos, pustüt ladas e volvos, fich vegls. Pacs turists – adüna agreabel cur chi’s es svess turist… Uossa s’ha il pajais standardisà, banalisà per blers aspects.

 

Tü est ün grond observatur. Es quai üna schmaladicziun o üna benedicziun?

Üna benedicziun. Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic. Ed eu nu sforz mia memoria plaina fouras da retgnair tuot quai ch’eu vez.

 

Che es tia filosofia da vita?

Viver. E laschar viver e scriver. E minchatant scriver.

 

Che t'occupa pel mumaint?

Tscherchar l’equiliber tanter tradüer e scriver e profitar dal temp liber.

 

Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?

Spassegiar, chaminar

 

Che nu sa la glieud da tai?

Quai chi nu’s sto dar inavant.

 

In tschinch ons…

Chi sa ?

 

Il rumantsch es per mai…

Üna bella lingua

 


Cudesch:
Cuntradas imaginarias
Rumantsch vallader, 102 paginas
CHF 18.00
ISBN: 978-3-03845-062-7

Biografia:

Nat dal 1965 a Preonzo (Ti) e viva a Montreux. Stüdi da lingua e litteratura rumantscha, iberica e scandinava a Fribourg e Turich. El es translatur liber per catalan, frances, rumantsch, spagnöl e talian.


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Claudia Cadruvi


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:


Dar ina nota a questa contribuziun
(1 vuschs)
Corina Gustin

Fundatura ed autura - creschüda sü a Tschlin in Engiadina Bassa. Davo la finischiun da la HTF a Cuoira ha'la lavurà 6 ons i'l marketing pro ün'agentura da viadis. Daspö il 2007 ingaschada sco assistenta pro üna banca.

Sumegliaint: