Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel.

Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.

Savida che sa mantegna durant tschentaners

Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


In unicorn sco animal da chasa

Pir il possess d’animals ha possibilità a l’uman d‘extrar or da ses esser nomadic e da daventar chasans. Senza las restanzas organicas d’animals na fissi mai stà pussaivel da cumenzar a cultivar plantas ed erbas. Bainspert suenter la domesticaziun dals emprims lufs han ils umans cumenzà a tscherchar animals da meglier niz. Uschia è la tratga da biestga naschida cun la domesticaziun dals bovs selvadis en il territori da l’odierna Arabia. Anc pli adattada che la vacha per domesticar fiss stada l’antilopa d’oryx; in animal cun atgnadads admirablas. Il clima preferì da l’antilopa d’oryx è chaud e sitg, ses basegn da baiver sumaglia a quel dad in camel. Cun sia grondezza e cunzunt cun ses corns impressiunants cumbatta ella cun success liuns, tant ch’ins vess pudì tegnair daplirs dels. L’antilopa d’oryx è dentant enfin oz restada ina creatira che na s’ha mai laschà domesticar. Ella è pronta, perfin en perschunadad umana, da desister sin mintga emprova da rumper sia veglia. Ella è pronta da murir da la said per sia libertad. Perquai è‘la libra.

Imaginaziun dultscha versus realità crudela

Che contrast cun chans e giats e chavals. U giaglinas. Vachas domestitgadas perencunter èn sa sviluppadas per nos grond profit. Nus (ed auters) las avain tratgas ad animals d’auta prestaziun. Las vachas las pli profitablas sa rechattan ironicamain en l’Arabia saudita. Quellas vachas na vesan en lur vita mai ina pastgira e vegnan pavladas unicamain cun pavel concentrà. Er en Svizra vegnan vachas nezegiadas a moda intensiva per la producziun da charn e latg.

Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.


Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira

 

FA PART! Commentescha sutvart!

+++
Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Da Annatina Nay - Ir en vacanzas e pachetar la valischa ei ina sfida. Tgei sto cun e tgei sa star a casa? Essas vus experts da pachetar? Veis vus tipps e trics? Pachetar duei esser bein ponderau – denton buca memia cumplicau, la fin finala duess ins semplamein saver guder las vacanzas!

Jeu  mon mintgaton sin viadi. Savens buca ditg e buca lunsch, mo ina dallas pli grondas sfidas per mei insumma ei da pachetar la valischa, ni vess jeu forsa tuttina duiu prender quella gada in saccados, ni ina tastga? Quei fuss forsa stau pli pratic. Ei gioga atgnamein negina rolla sch'jeu mon naven paucs dis ni pliras jamnas.

Prender cun mei vuless jeu naturalmein adina miu entir tener casa.

Il pli grond problem ei per mei numnadamein da pachetar tut quei ch'jeu drovel e decimar quei sin in pli pign spazi pusseivel. Savens prendel bia memia bia cun mei, per tuttas eventualitads, resti encunter la plievgia, differents calzers, minimum in lismer cauld, t-shirts en masse – ins gie sa mai tgeinin ch'ins ha gest gust da trer en! Cudischs, minimum treis, crema da sulegl e shampo, quei e tschei ... Jeu hai gia empruau ora differentas tecnicas da pachetar.  

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Per exempel varianta in: stiarner ora sil letg tut quei ch'jeu vuless bugen prender cun mei, sortir las caussas, lu encurir ora da tut quei hardumbel quellas ch'jeu drovel per propi ed alla fin aunc inagada decimar per la mesadad – volià.

Exact ton va en mia valischa.

Mintgaton sedecidel jeu era per varianta dus, la varianta spontana. Jeu entscheivel a pachetar e mettel tut quei ch'jeu anflel e tratgel da duvrar directamein ella valischa. Aschia calel da pachetar cura che la valischa ei pleina, mo deplorablamein piardel cheu savens la survesta. Jeu pacheteschel meinsvart puspei ora tut e e midel sin varianta in. Jeu hai era gia empruau da far gliestas e nudar minuziusamein ordavon quei ch'jeu drovel, mo lu sepiardel savens en detagls e piardel il plascher vid pachetar.

Aschia ch'ei dat aunc la varianta quater. E quella ei la varianta radicala.

Jeu hai temps mes'ura da pachetar e fetschel la segira ch'jeu hai segir e franc cun mei mia buorsa, miu telefonin e mias cartas da banca, siarel la valischa miez pleina ed arvel ella pér cura ch'jeu sun arrivada el liug da vacanzas. Ed enstagl da pachetar ora la valischa mon jeu gest a far shopping. Barschuns da dents e crema da sulegl datti quasi dapertut.

Fotografia: pixabay.com (CC0)
Text: A. Nay, Turitg
Emprima publicaziun sin latabla.ch: 4 d'avust 2016

 

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - 
Igl è ena notg mievla. En fi artifizial imposant fò onour alla festa naziunala digl 2016. Aspectatours ed aspectatouras stattan sen la terrassa davant la tgesa federala ed admeiran igl firmamaint an tot las calours. Dantant na fon els betg stem dalla gleisch tgi schluita dascousamaintg or dallas fanestras davos lour dies. La Sala digls pass pers è illuminada…

Davains ò li ena festa particulara. Ena cumpagneia da trenta dels vistgeida scu d’en’otra epoca è reparteida aint igl lung corridor e sa divertescha baterlond e bavond. Cunter las pareis èn pusadas armas scu schluppets, lantschas, spadas, en balester e scuts tgi preschaintan diversas vobas. En urs cun ena tschitta neira anturn culiez zappigna adretgse tranter igls giasts ed igls serva elegantamaintg buccadignas digl sies tablet. Ve d’ena meisa spir battungs davos aint igl cantung è s’installo en ulteriour urs cun tarmenta uregliers. El procura per musica tgi lascha filar igls sentimaints. “En viva sen donna Berna, tgi ò realiso scu mintg’onn ena tala festa grondiousa! E viva sen 725 onns Confederaziun!”, cloma Guglielm dulzond la sia maseira da biera plagna. “Viva!”, consaintan igls oters an chor.

Henri, tgi è pitost ancunaschaint scu signour Dunant, è sa pers ensacu tranter igls generals Guison e Dufour. Per cletg vign el delibero digl raschieni davart strategias militaras cura tgi general Guison ò finalmaintg igl curasch da dumandar Tigurina Virgo per en solt. Cun en surreir sot igl sies snuz peglia’l igl sies tschaco giu digl tgea e s’anclegna davant l’allegoria da Turitg. Dasperas baitan Pestalozzi e Piaget seriousamaintg dalla pedagogia dad ozande. “È chegl polpa?”, dumonda Banadetg en urs tgi porta ena nova tgargia da delicatessas. Lez para betg d’ancleir rumantsch. “È chegl polpa?”, repeta igl castelan cun en tung malpaztgaint. Igl urs davainta nervous.

Bü… bü… Bü-bündnerfleisch…
Banadetg dat digl tgea e pecla en pêr talgias. Sessour ò’l danovamaintg angal ple îgls per la gronda donna cugl tschapel d’arbaias. Excepziunalmaintg porta ella en lung vistgia cotschen tgi intunescha la sia figura graziousa. Ella è profundada an en discurs cun Geneva, tgi è davantada ena buna ameia davent tgi stattan ansemen sen en postamaint dasper igl Lai Leman.
 

Deplorablamaintg ò igl castelan sez betg schi ena bela cumpagneia aint igl sies curtgign a Coira… Igl patratg da stueir turnar dumang marvegl segl sies post lungurous igl dat en stompel. Giond an etas marscha’l ve e las saleida s’anclinond.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!


"Signour Fontana. Galdiz la festa?" dumonda la donna an cotschen curtaschevlamaintg. “An mintga cass, donna Helvezia. Ma igl patratg agl cumgea per en antier onn am fò gio ossa malaveta. Ia Az anvidess perchegl gugent eneda segl mies casti…” General Wille para d’aveir santia l’invitaziun e bergla: “Hohoo! Te ambleidas tg’igl ties possess d’origin totga agl Origen!” Winkelried conferma: “Ea, betg igl pigle mengia serious. El ò bavia scu sch’el vess ena rosna aint igl vainter…” La risada cordiala è betg udibla oravant...

Plang a plang sa sveida la terrassa davant la tgesa federala siva tg’igl spectachel è termino. Curt avant l’alva digl de betg olma remartga igls dus cars all’antrada dalla tgesa federala, tgi portan alla finala igls giasts nocturns anavos a lour posts. Er l’ospitanta Berna turna tar la sia truasch alla curt interna. Purtond igl sies scut e la sia lantscha sa lasch’la gidar dallas quatter staschungs da scliviglier sen la pitga ota e sa metta an posiziun. Cun en surreir cuntaint sen fatscha spetg’la igls amprems radis digl suglegl. Ossa spera la represchentanta digl martgea Berna simplamaintg tgi nign vign a percorscher igls rentgs blos sot igls sies îgls.

Fotografia: S. Inderbitzin, Cuira 
Text: D. Dosch, Friburg
Emprima publicaziun: 01.08.2016


Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-


Forsa er insatge per vus:

 

 

Pagina 15 da 15

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Cun il schlantsch frivol da la citad mundana

03 da schaner 2018

Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in...

«Cu igl orchester ha sunau per l’emprema ga mias cumposiziuns hai jeu buca saviu retener las larmas»

19 da november 2017

Da Corina Gustin - Per Mario Pacchioli as ha accumpli ün grand sömmi - la fin d'october es cumpari seis nouv disc cumpact cun 18 poesias rumantschas missas in musica cun ün orchester...

15 minuts cun: Romana Ganzoni

01 d'avrigl 2018

Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun...

Go to top