Da Uolf Candrian (GiuRu) - La davosa fin d’jamna dil november ha in «hackathon» giu liug a Turitg. Per il 50avel giubileum ha il forum helveticum, ina plattafuorma da brat svizra, clamau a quei event cul tema plurilinguissem – ed ord quei motiv ein era fetg biars romontschs separticipai all’occurenza. Il «hackathon» dil forum helveticum organisaus cun sustegn da l’organisaziun nonguvermentala opendata.ch ha aschia contonschiu participonts da tuts quater lungatgs ufficials svizzers. Era il radio romontsch ha visetau l’occurenza e rapportau, mo uss setschentan las damondas: Co va ei vinavon? E pertgei ein tons romontschs separticipai? E per tgei vai insumma?


Cun ils aspects criptografics dil romontsch cun tons codes linguistics e barrieras interidiomaticas ha igl interess sill’emprema egliada da far nuot. Pertgei cun agid da opendata, pia datas libras, vul ins gie sesarver e pussibilitar la communicaziun. Quei ei la finamira d’in hackathon, in plaid scaffius ord la combinaziun da maraton e haccar sco Nikki Böhler da opendata.ch ha declarau a Pietro Jacomet (RTR). Igl ei buca manegiau ch’ins hagi da luvrar cul zappun per bien romontsch, mobein cul computer. Il term deriva perguess ord digl engles culla muntada crutsch, ins sa patertgar vid in pirat che entra ina barca cun agid d’in tal crutsch – semplamein che la barca ei in computer. Haccar ha denton buc exnum ina connotaziun negativa, il plaid descriva era semplamein in expert en programar e davos l’idea da datas libras stat era che concerns mundials san buca seprofitar sin cuosts da nossas infurmaziuns. Ell’olma tuttina empau pirats, mo cun ina nobla finamira: En plitost cuort temps han ins priu en mira da realisar en teams interdisciplinars projects – diesch concepts ein vegni inoltrai ordavon ed entginas ideas ein sesviluppadas avon liug – che surveschan alla plurilinguitad en Svizra.

Giuria sustegn project romontsch
Ils haccaturs ein semess alla lavur vendergis sera ed han sonda sera presentau lur resultads ed il stan dil project. Ina giuria ha elegiu el num dil forum helveticum dus projects ch’ei vegnan a sustener cun 2’000.- francs. In dils projects tscherni per in emprem sustegn entras il forum ei il «dicziunari davos la miur» presentaus e svilupaus vinavon da Martin Cantieni (PSR) e siu team. Quei program duei egl avegnir avischinar ils romontschs da tuttas valladas, pertgei el mund digital existan las muntognas che freinan il brat buc. In problem che setschenta ella Romontschia ei ch’ins legia buca artechels en tschels idioms. Quei ei dau en egl a mi allas meisas rodundas organisadas dalla Pro Svizra Rumantscha (PSR) ensemen culla Lia Rumantscha (LR) a caschun dalla fin prevedida dalla gasetta La Quotidiana, silmeins en fuorma stampada sco para. Mo ozilgi ei quei pusseivel, ch’ei biars onns buca stau il cass. Sin il visur san bustabs vegnir midai, ina versiun interlineara sa vegnida scretta sin in’autra dimensiun e sto buca vegnir sfurzada denter las lingias. En quei mument ch’il lectur capescha buc in plaid sa el menar la miur sin quel e la translaziun cumpara. Prender il vocabulari giud cruna mo per leger las novas dil gi da tschella vallada fa negin, era arver firefox ed encurir il dicziunari vallader dall’UDG ei memia stentus, biars gnanc san ch’ei dat quel insumma e viceversa. Vitier vegn aunc in problem tgei che pertucca igl emprender tschels idioms.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Stampau ni libramein accessibel
Cun mirar suenter el vocabulari il plaid tudestg colligia nies tschurvi dus plaids ord differentas famiglias linguisticas. In exempel: sch’jeu capeschel buc il plaid ladin “inscuntrar” e mirel suenter il plaid el vocabulari dat quel a mi «Treffen». Sch’jeu vessess uss enstagl il plaid “s’entupar” hai jeu gia certs bustabs ch’ein tuttina. Il medem cul plaid surmiran “antop”. Sch’jeu legiel quei, capeschel jeu nuot senza context, pér cun visualisar il plaid sursilvan vesel jeu las parallelas tier nies “entupar”. Per stampar in vocabulari mo per che in pèr romontschs capeschien meglier tschels idioms ei la fiera e la damonda memia pintga, mo el mund digital vala ei la peina da colligiar las colonnas da plaids existentas. La digitalisaziun ei era ina schanza per la gasetta; cun in product innovativ che porscha zatgei dapli che la sempla versiun stampada – ch’ei denton practica ed era in’object d’interacziun sociala, seigi en famiglia ni en biro – e contonscher in niev publicum da lecturs. Igl ei aunc memia baul per vuler satrar la stampa che ha surviu tons onns. Che gest il project dil «dicziunari davos la miur» vegn tschernius per in sustegn muossa che l’idea ha potenzial. Seigi quei en surmuntar il foss grond che setrai atras la Romontschia ni semplamein era per in’existenza persistenta da nies lungatg, il qual duess la fin finala esser la mira da tuts projects romontschs – era da giubileums che sfarlatan forsa empau bia mo per ina suletta occurenza sch’ei resta nuot. Dalla sessiun che ha giu liug extra muros a Flem enteifer il territori romontsch ei in tozzel onns plitard strusch zatgei da sentir, perfin il bi cavazzin “Ruinaulta” ha da cumbatter encunter il pendant tudestg sin tuttas plattafuormas.

La digitalisaziun
El mund dallas medias ei la digitalidaziun in fenomen fetg giuven cun effects buca prevesibels, gest quels gis ha la redacziun dil blickamabend stuiu serrar las portas, e quei ei buca l’unica gasetta ch’ei svanida. La confederaziun ha perquei interess e sustegn era la damonda dalla Lia (LR) che vul metter print, radio e televisiun sut in tetg sin ina plattafuorma digitala cumineivla. La damonda che interessa era tschels ei, va text cheu buc a piarder? Contribuziuns visualas ed auditivas pon trer pli fetg l’attenziun dil consument ch’in text che va sutsura. In video per puter cun suttetels levgiescha da capir, cheu sto il text tener encunter, il vocabulari intertextual ei ina tala opziun. Il prototip sa denton pér translatar da romontsch el tudestg sin paginas egl internet, pia ideal per quels ch’emprendan romontsch, mo aunc buc igl uaffen  che vegn a levgiar il contact interidiomatic. Entochen ch’il prototip daventa concrets san ins denton gia far diever dil navigatur firefox per rumantsch, ch’ei fetg sempel da telecargar ed installar sch’ins inoltrescha quels treis cavazzins el navigatur preinstallau. Integrau en firefox ei era in correctur per romontsch ed ils haccaders che vesan il diember d’utilisaders pon ins aschia segiramein era motivar da cuntinuar cun lur engaschi per nies lungatg-mumma en lungatgs sco C++, HTML ch’ein pils biars da nus plitost criptografics.

Text e fotografia: Uolf Candrian, GiuRu


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. E da sias stgirezzas! Damai che la stagiun stgira ha cumenzà, ans palpain nus tras il DRG, guardond co che nossa lingua descriva ils differentas grads da stgirezza. 


1. stgir sco ina bucca da luf

A Sevgein, da stgir, forsa che la dunna premurada admoniva: «Pren la latiarna, pertgei esser eisi stgir sco en ina bucca d’luf!» L’expressiun «in bocca d’luf» enconuschain nus uschiglio sco giavisch ladin als chatschaders. Ma la stgiraglia che regna en bucca dal luf, quella probabel be paucs ch’enconuschan. Però ina giada sto in, u ina, avair ristgà da guardar da datiers en il gnif al luf. E lura ha’la quintà – e Men Rauch ha chantà – quant stgir ch’i saja en bucca dal luf (La bocca d’luf es s-chüra … La bocca d’luf es sula …). Quella stgiraglia enconuscheva sinaquai l’entir territori rumantsch, sur il cunfin ladin or, sur il Surmir e fin enta Vrin, nua ch’i deva era là, perfin, in «stgir sco en bucca d’luf.»


2. stgir ch’ins na vesa betg il nas

Lura datti era las cumparegliaziuns cun la distanza sco mesira decisiva per il grad da stgiraglia, sco per exempel «stgir ch’ins na vesa betg in l’auter». Pli stgir e pli datiers èn ins cun «stgir ch’ins na vesa betg il pugn davant in egl». La culminaziun absoluta avain nus lura a Domat: «Stgir ch’ins veza bec i nas.» – In maletg plausibel per la stgiraglia absoluta, la finala è il nas bain l’object il pli damanaivel als egls. Era sche … da vesair quel (senza l’agid dad in spievel) han ins gia fadia da cler bel di.


3. stgir sco en in satg

Schons e Tumliasca han il «stgir sco an egn sac». Quai è almain curt e setg e simpel. Forsa n’èsi betg in maletg fitg original, ma almain pragmatic: mintgin sa – sch’el vul – prender in satg ed empruvar ora, quant stgir ch’igl è lura propi (però be curt, vus savais schon: satgs sur il chau etc.). I dependa mo da la stoffa: Stgir sco en in satg cun taila da juta? Cun taila da chonv? Cun taila da mangola? Satgs da palpiri u satgs da rument nairs, violets u verds?

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


4. stgir sco en ina spelunca

In auter caracter da stgiraglia han las tavernas suspectusas. Udind la cumparegliaziun da Champfèr «s-chür scu’na spelunca» pudess ins supponer che quels là vagabundeschian regularmain per las ustarias enturn. Però ina «spelunca» na sto betg exnum esser in local vendider da vinars, mabain po er esser in cuvel u uschiglio ina fora. Ch’i saja lura baita, ustaria, grotto u grotta u fora: x in refugi fustg fascheva ses serv a quels da Champfèr per dar in’idea da la nairaglia da stivas u sairas sombras.


5. stgir sco en ina vatga

Enconuschais vus Jona? Quel là da la Bibla che è stà en il venter dad ina balena? Stgir eri mettain er en là. Ma qua en muntogna n’avain nus naginas balenas, persuenter auters animals cun buttatschuns. Perquai dini davent da Domat fin si Mustér «stgir sco dad esser en ina vacca.»

Sto esser che la bucca (nus avain gia vesì tar il luf) u il schiliez eran pli stgirs ch’il venter, damai ch’igl existan anc las variantas cun «esser stgir sco dad ir en ina vatga». Anc pli stgira è tschella vart dal venter, quella anora, sco quai ch’i tuna a Breil: «Oz ei ina notg stgira sco el tgil dad ina vacca nera.» Quai è ussa bain ina bell’expressiun per ina saira romantica d’enviern!

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: Fotografia tranter stgir e cler a St. Antönien (Chr. Meisser / Fototeca dal DRG).


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

Dad Annatina Nay - Gl’emprem mument: Ti vesas enzatgi. Chec extern. In scan da tgau entochen pei – da pei entochen tgau. Lais ti s'influenzar dall'emprem'impressiun visuala? Lu il chec intern. El ni ella arvan la bucca. Sia vusch plai buc a ti – ella di forsa enzatgei deplazzau. Ti teidlas, ti miras, ti fredas, ti sentas, ti giudicheschas e staupas immediatamein enzatgi en in truchet. Finius ei il maletg. Punct, proxim! Co giudicheschas ti? Tenor il proverbi engles: You never get a second chance to make a first impression – negina schanza per ina secunda impressiun? Ni eis ti l’objectivitad en persuna?


All’entschatta stat il pregiudezi

Sch’ei fuss aschi sempel! Nus vesin, registrein e giudichein pilpli immediat ed a monda subjectiva. Il camerier el restaurant lai dar in tschadun tschuf giun plaun. Tamazi! El ei buc el stan da far endretg siu job e sia coordinaziun ha el buc sut controlla. Naturalmein ch’el derscha proximamein in migiel aua sur meisa vi. Negina damonda! El duei midar sia lavur. El service san ins buc duvrar quei schani!

La dunna giuvna blonda cun calzers aults vestgida en pink ei ina tussi e perquei segir tuppa. Negina discussiun. Sch’ella di denton a nus ch’ella studegi matematica  savein buc sche nus duein crer! Per propi? Quei sa buc esser. Quella di schulas. Ella ei segir vendidra el Tally Weijl – mo dat buca tier quei! Manzasera!

Tiu date menziunescha duront vossa emprema sentupada en ina construcziun laterala ch’el seigi cartents. En tiu tschurvi glischan las glischs d’alarm en tgietschen, ti audas sirenas e vesas tiu date gia sco commember dad ina secta – imagineschas che voss futurs affons vegnessan ad esser unfrendas da quella communitad religiusa, peglias tema e scappas ord l’ustria avon che ti damondas suenter e dattas a tiu date la schanza da s’explicar. Forsa vess el precisau en sia proxima construcziun sia posiziun. Mo el survegn negina secunda schanza. Insumma: Daco buc star lucs? Quei ei bein mo vies emprem date. Neginas obligaziuns. Neginas nozzas, negins affons, probabel era negin secund date, tgei fas pia quitaus?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81

Commentar e giudicar

Carstgauns giudiecheschan beinspert sur dad auters carstgauns. Quei schabegia automaticamein. Els giudicheschan tenor lur cumparsa ni lur sedepurtar. Ei drovi savens mo ina secunda per far in maletg dalla persuna visavi. Reveder in tal ch'ei gia francaus ei grev e drova beinvulientscha dad omisdus mauns. Tgei schabegia cun quels che san pér mussar lur potenzial tier la secunda egliada? Mintgaton drovi era in sguard empau pli precis.

Ei tiu maletg è miu maletg?

Meinsvart giudichein nus è tenor meinis dad auters. Il Pauli seigi in lunghurus e la Francisca ina paterliera. E sche nus enconunschin buca sezs quels dus, mein nus da quei anora che quei constetti naturalmein. Nus creein nos maletgs tenor las valetaziuns da tschels – meinsvart senza sedumandar sche quei che tschels raquentan constat propi!

Perquei eisi forsa tuttina necessari da schar passar duas, treis, forsa era tschun secundas avon che giudicar e da mintgaton far siu agen meini e siu agen maletg avon che da reparter buls e metter glieud en scatlas.


Text: A. Nay, Turitg
Fotografia: Pexels.com (CC0)


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Da Flavia Hobi (GiuRu) - Dapi igl avrel ei Giuanna Beeli da Sagogn presidenta dalla YEN (Youth of European Nationalities). Sch’ella s’engascha gest buc per quei uffeci, lavura ella all’Universitad da Berna sco assistenta al departement per historia dil temps modern tempriv. En siu temps liber gauda Giuanna igl ir per la pézza, da far musica ni era in bien cudisch. Ella ei gest turnada dalla sesida da suprastonza, nua ch’il plan da lavur pigl onn proxim ei vegnius planisaus. Quei plan „ha era giu plaz per entgin’idea persunala, biaras restan denton aunc da concretisar.“ Nus havein vuliu saver tgei che Giuanna ha empriu, viu e contonschiu entochen ussa duront ses emprems meins en uffeci sco presidenta dalla YEN.


Surprender in uffeci ella suprastonza dalla YEN vul dir bia lavur voluntaria prestada sper la professiun, independent tgei posiziun. Pia logic ch’ins lavura aschia las seras e las fin d’jamnas. „Igl ei intensiv, denton buca memia bia, ed era ina lavur che porscha dabia plascher e satisfacziun.“ Il palancau nua che la YEN semova ei surtut europeic. L’organisaziun pussibilitescha aschia allas organisaziuns commembras sco p.ex. alla Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) il link, las colligiaziuns, enteifer la lavur locala, naziunala ed europeica. Pia eisi grond, tenor Giuanna aber buc memia grond: „El dentertemps sundel jeu s’endisada vid las novas dimensiuns, emprendel denton aunc adina bia caussas novas, mo saiel era seschar sin in bien team.“

Tut ils projects seigien sin buna via; il project dils „Minority Messengers“ sesanfla uonn per exempel ella fasa da pilot. „L’idea ei da scolar giuvnas e giuvens ch’ein activs en lur minoritad da visitar lur regiun e discuorer davart la situaziun da lur minoritad, denton era dallas autras, e da mussar alla giuventetgna locala differents mieds d’activissem.“ Plinavon han ils „Minority Messengers“ era la pusseivladad da „visitar organisaziuns da giuventetgna da minoritads ch’ein aunc buca partenarias dalla reit dalla YEN“. Las visetas dils „Minority Messengers“ duein cuntinuar proxim onn e la finamira ei era da motivar dapli glieud giuvna per separticipar a quei project. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Dapi ch’ella ha entschiet siu uffeci era Giuanna quater gadas el biro dalla YEN ella capitala dalla Tiaratudestga. L’entira administraziun dalla YEN vegn menada da Berlin. Tgei che pertucca il viagar sco tal ei Giuanna – cunquei ch’ei dat temps cun dapli e fasas cun pli paucas occurrenzas – intragliauter circa ina ga al meins sin viadi. „Las destinaziuns ein fetg multifaras e buca adina semplas da contonscher, cunquei che las biaras minoritads vivan plitost ella periferia.“

Concernent la sfida pli gronda menziuna Giuanna il menar dad ina organisaziun sco la YEN, quei ensemen cun il rest dalla suprastonza. Las ideas e finamiras duein gie menar l‘organisaziun en ina buna direcziun prosperonta. Era difficultus ei per Giuanna il fatg che la YEN sco organisaziun nunguvermentala (NGO) drova per la prestaziun dad ina lavur da giuventetgna buna e seriusa mintg’onn sustegn finanzial, pia la dependenza dalla buna veglia dallas instituziuns.

Schanzas numna Giuanna biaras, „surtut emprendan ins diltut cun s’engaschar en ina tal’organisaziun – naven dil saver gir „viva!“ en 40 differents lungatgs sur gl’emprender d’enconuscher ina pluna glieud ed extender las reits socialas ell’entira Europa tochen tiel capir la politica europea e la funcziun ed impurtonza dad NGOs ed organisaziuns da giuventetgna.“

Grond engraziament Giuanna per tias rispostas e vinavon bien success cun tiu uffeci a favur dallas minoritads linguisticas ed aschia era a favur dil romontsch!


Text: Flavia Hobi, GiuRu
Fotografia: Jakob Schäfer


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. U è quai memia stentus? «Qua pos ti spetgar fin … äh …» Gea, fin cura? Fin che jau vegn blaua? Qua suondan tschintg bellas propostas per il di che na vegn mai a vegnir, sa chapescha chattadas en il DRG.


1. cura che las giaglinas pischan

«Ti sas cumandar sin mei cu las gaglinas peschan», ha ina da Sevgein ditg, laschond spetgar l'auter en perpeten. Laschar spetgar fin il di che las giaglinas pischan, qvd. invan, quai fani dapertut en Rumantschia, ed er ils Svizzers tudestgs spetgan adumbatten, fin il di «wenn d'Hüener brünzlid».
Ussa – senza entrar en detagls zoologics – èsi però uschia che giaglinas fan pelvaira pisch. Damai, per tgi che vul sa referir ad ina valur segira, fissi inditgà da tschertgar in'alternativa. En giagliner, qua pon ins gist restar e sa servir dal giaglinom masculin. Sco tschel da Trun: «Cul tgiet ova, sche fetsch jeu, avon buc!»


2. chalondas mai

«Tgi sa, cu quel ha el senn da pagar mei, calonda maja?» Divers lieus, sco qua Sagogn, han las «chalondas mai» sco di a mai vegnir. Il term «chalonda», pia l'emprim di dal mais, sugerescha (magari cun tun ironic) in termin precis. Ma suenter suonda quest smaladì «mai» che prenda scadin'illusiun. 
Empè da las «chalondas mai» sa servan auters lieus dals vegls Grecs, sco La Punt-Chamues-ch: «El faro que a las chalandas grecas.» In gieu gratagià per suspender insatge per adina, perquai ch'il chalender grec n'enconuscheva naginas calendæs.


3. l'emna da las duas gievgias

Enconuschais vus in'emna cun duas gievgias? En Engiadina ed en Surmir l'enconuschani. Là defineschani il mument che na vegn mai ad arrivar sur las gievgias, u pli precis: sur las emnas poligievgialas. I sto esser che tschertins han insanua gievgias sin reserva. Pertge, entant ch'i basta a Ramosch da far spetgar insatgi fin l'emna da las duas gievgias, dovran p.ex. Savognin e Lavin trais gievgias. Anc pli pauc fidanza en l'urden calendaric hani surtut en Engiadin'Ota a S-chanf, Zuoz e La Punt-Chamues-ch: «Quecò gnaro glivro l'eivna da las quatter gövgias.» Qua dovrani pia in'emna da quatter gievgias per propi sclauder tut ils dubis dad in'eventualitad tuttina anc pussaivla.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


4. in di ordaifer l'emna

Gea, quels prendess ins gugent: in, dus dis anc vitiers. Tschertins crain era ch'i als dettia, quels dis supplementars – là, insanua zuppads tranter la dumengia ed il glindesdi. Uschia ch'ils maligns da Pigniu e Trun dattan empermischuns a lur conumans cun pleds sco: «Quei vi jeu lu far in di ord l'jamna.»


5. tranter las 12 e mezdi

«Precis tanter las 12 e mezdi», pudess quel da Lavin avair respundì a la dumonda «Cura ans inscuntraina?». Tranter las 12 e mezdi tuna suenter in termin precis. A la segunda egliada èsi in termin nunpussaivel. Suenter ina terza ponderaziun na pari tuttina betg uschè sbaglià. Dependa, sch'ins considerescha «mezdi» sco mument u sco spazi da temp. La lingua da mintgadi, quella manegia cun «mezdi» plusminus precis las 12. Uschia ch'i daventa or da l'empermischun empermettenta plitost ina cunvegna cutizzanta. Ma tuttina, insaco èsi anc adina in'empermischun che n'excluda betg l'absoluta mai-pussaivladad – là, insanua en il trantertemp (magari minim) tranter las 12 e mezdi.

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: In'autra expressiun per il di che na vegn mai ad arrivar: il di che l'En va amunt – sa chapescha duvrà en Engiadina. Qua l'En a Segl (K. G. Widmer / Fototeca dal DRG)


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

Viver la fascinaziun

Da Flavia Hobi - Mei fascineschan persunas che sefascineschan per enzatgei. Buc perquei che jeu savess buc sefascinar per il mund (eba fascinond) – gliez fuss lu tuttina empau trest – mo jeu quetel ei adina enorm bi sch’ins vesa co enzatgi reflurescha en siu fatg, fa quei cun tgierp ed olma e plein engaschi.

En in seminari da pedagogia mavi inagada per interess e che quei ei atgnamein sco la stimulaziun per ch’ins vegni vinavon. Mo danunder deriva interess che munta tenor Duden „geistige Anteilnahme“, „Neigung“, „Belange“? Co il mund ei creaus dependa era da nos interess e nos interess vegnan puspei influenzai dil mund – in’interacziun permanenta, inspiraziun per la naschientscha dad interess. Daco ch’ins s’interessescha ussa per la derivonza da plaids specifics ella linguistica e buc per fuormlas cumplexas ord la matematica ni viceversa, gliez ei probabel buc aschi tgunsch da rispunder. Aschia era la damonda suenter la raschun per interess, pertgei ch’ins ha quel ni eba buc. Clar ch’ins savess cheu ussa cuntinuar cun fatgs ord la scienzia, vegnir cun models e resultats da retschercas. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Sch’ins va in pass vinavon patratgel jeu vid il plaid fascinaziun. Secapescha ch’igl ei buc il medem – jeu schess davos mintga fascinaziun sezuppa in’interess, denton sto in interess buc exnum esser ina fascinaziun. Jeu sai s’interessar per ina caussa, quei senza gest esser fascinada dad ella. Jeu sai s’interessar per ina persuna e quei sa resultar en ina fascinaziun (fascinaziun tenor Duden „fesselnde Wirkung“, „Anziehungskraft“), perfin en amur. Forsa ch’ins sviluppescha ina fascinaziun, ina pissiun per enzatgei nunspitgau. Da l’autra vart sai jeu era haver il sentiment ch’enzatgei savess interessar mei e lu sefar en che quei ei tuttina buc il cass.

Sch’ins s’interessescha per enzatgei eisi damaneivel ch’ins fa quei bugen e tgunsch pusseivel era bein. Mo tgei ei sch’ins ha in interess, ina fascinaziun per tontas caussas ch’ins sa gnanc nua seprofundar il pli fetg? Nua mett’ins las prioritads per sedecider? Tgei piard’ins sch’ins sedecida encunter enzatgei, renunzia, restrenscha? La finfinala van gie leu era qualitads a piarder. Stuer sedecider denter pliras caussas munta denton era opziuns ed en in cert senn era privilegi, prest luxus. Lu eisi probabel da sedumandar tgei ch’ei impurtont ell’atgna veta, nua che las atgnas prioritads schain. Da saver quei ei senza damonda in gudogn impurtont. Nua schain tes interess, tgei fascinescha tei?

Text: Flavia Hobi
Fotografia: pexels.com


Suonda LATABLA!


 

Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina da vegnir messas a pupi. Ina delegaziun dalla Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) ei numnadamein separticipada igl uost ad ina sentupada da minoritads europeicas organisau entras l’uniun tetgala YEN. Il festival da diversitad cul tetel «Terp of Tales / Tuma da Tarablas» ha giu liug a Grou en vischinonza da Ljouwert/Leeuwarden en Frislandia.

Entschiet ha tut la dumengia, ils 5 d’uost culla arrivada da varga in tozzel differentas minoritads a Grou, in vitget sper l’aua, nua ch’il tschiel para d’esser infinits, damai che la tiara ei aschi platta. Gl’emprem che croda en egl a nus ein las numerusas vaccas, dallas qualas ils indigens ein loschs. Gia l’emprema sera havein nus gudiu la cuminonza multilinguistica. Strusch sefermar da raquintar in a l’auter nossas historias havein nus saviu. Aschia havein nus empriu ina massa:

La Frislandia ei ina provinzia nua che la maioritad discuora fris. Perquei s’identifichescha il pendant dalla GiuRu, la FYK (Frysk Ynternasjonaal Kontakt) era culla bandiera e las colurs da lur provinzia. Tier nus Grischunès ei quei empau auter. Nossa bandiera, gie perfin mintga suletta dallas Treis Ligias partgin nus cun dus auters lungatgs. Mo tumas havein era nus, silmeins a Domat. En Frislandia ein las tumas denton fatgas a maun, elevadas sur generaziuns per evitar che casas e clavaus vegnien inundai. Perquei ei igl animal il pli impurtont per l’agricultura era la vacca. Sin duas persunas dumbran ins aunc oz ina vacca. Pér la construcziun dils deics ha surpriu la funcziun dallas tumas ch’ils fris numnan “terp”.

Il di d’excursiun havein nus visitau ina baselgia eregida silla pli aulta tuma dalla regiun, ch’ei denton gia puspei vegnida decumponida parzialmein. Il sulom fetg fritgeivel ei vegnius vendius el contuorn per crear niev terren. Era a Domat ei ina tuma vegnida spazzada per duvrar la glera per construir l’A13.

Duront quella jamna havein nus denton buca mo contemplau la cuntrada e fatg excursiuns, mobein era luvrau, numnadamein en quater luvratoris. Suenter l’inauguraziun ufficiala dil seminari cun sault tradiziunal e presentaziuns da Geart Tigchelaar, in poet fries e Vera, ina artista locala, eisi iu liber.

Furmar ina historia per la presentaziun finala

La mira dall’jamna era ch’ils giuvenils dallas quater disciplinas lungatg, musica, teater e digital storytelling creschien ensemen per furmar in product final che sa vegnir presentaus. Per aschia mussar che diversitad colligia ed unescha. Quei ha mo saviu funcziunar cugl engaschi da mintgin e grazia a Nina Peckelsen dalla minoritad frisa che ha mussau sias qualitads sco reschissura e dramaturga ed ha coordinau tut. Ensemen culs menaders dils differents luvratoris ei l’idea carschida da presentar alla sera finala la historia d’ina matta che banduna siu vitget per emprender d’enconuscher il mund. Sin siu viadi entaupa ella ina massa novs carstgauns che muossan ad ella la rihezia dall’amicezia e l’impurtonza dalla diversitad. Cun returnar el vitg schlargia ella il horizont a ses conamitgs e vegn puspei integrada. Cun quell’idea el tgau ha mintga luvratori empruau dad elaborar lur contribuziun alla show finala.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Quater luvratoris

Per il luvratori cul tetel lungatg ei Asa S. Hendry vegnida dumandada dalla YEN sch’ella havess tschaffen da menar la gruppa. Gl’emprem suentermiezdi ei denton medemamein Ralf da «Loesje» staus dalla partida. El ha representau in collectiv che creescha placats el num d’ina giuvna da 20 onns che ha aunc buca piars igl idealissem. Sin quels placats stattan cuortas parolas che fan ponderar il lectur. Tenor quei princip han era ils participonts creau tals placats cun lur agens messadis. Il rest dall’jamna han ils giuvenils scret historias cuortas ed elavurau poesias per la presentaziun finala. Tematicas principalas eran l’identitad, la patria e la colligiaziun culla natira.

El luvratori da cant e musica havein nus experimentau bia cun harmonias e differents instruments per crear melodias tier emoziuns che la gruppa da teater stueva silsuenter giugar avon. Mintgin ha presentau ina ni pliras canzuns da sia minoritad e cun bia exercezi eis ei era reussiu a nus d’emprender da pronunziar ils auters lungatgs, aschia che nus havein denter auter saviu presentar canzuns dalla minoritad aromuna ed ina canzun slovena. La finala havein nus perfin aunc creau nossa atgna canzun ‘Listen’ cun in text encuraschond per engles che la gruppa da lungatg ha furniu.

La rama dall’entira historia ha la gruppa da teater furmau. Cun costums e requisits sempels ei la historia dalla matta vegnida raquintada ed illustrada. Ils participonts han empriu da sedeliberar da lur temas e semussar autentics ellas differentas scenas che variavan denter trest, malsegir, cool e ventireivel. Per els steva medemamein il saltar sil program. Plinavon ha la menadra da teater mintga damaun fatg exercezis per vegnir neunavon culs participonts da tuts luvratoris.

Sut digital storytelling capeschan ins la moda e maniera da raquintar ina historia cun agid da videos e maletgs muentai. Exact quei han ils participonts da quei workshop fatg duront quell’jamna. A moda creativa han els empriu d’elavurar in script e metter en practica quel. En quels videos han els saviu realisar lur ideas ed han per part schizun creau sez costums e zambergiau culissas da pupi e cartun. Negins cunfins han limitau la creativitad.

Presentaziun finala: Surprendent bien

La presentaziun finala ha giu liug la sonda, ils 11 d’uost a Ljouwert/Leeuwarden, la capitala dalla provinzia Fryslân ch’ei vegnida construida sin treis tumas elevadas a maun. Uonn ei Ljouwert medemamein la capitala culturala dall’Europa, ensemen cun Valletta (Malta), pia il liug ideal per in festival da diversitad. E propi, igl ei gartegiau da coordinar las differentas disciplinas ina cun l’autra e crear ina presentaziun communabla e quei era cun ina buna prisa humor. Giuanna Beeli, la presidenta dalla YEN, ha giu la caschun d’entscheiver la sera finala e suenter la pausa ha Naomi Arpagaus clamau anavos l’attenziun dil publicum sunond la canzun romontscha ‘Salischina’ sin ina melodica, in instrument cun claviatura. Las poesias ein vegnidas recitadas, las canzuns cantadas, las scenas giugadas, ils videos mussai ed igl auditori ha applaudau. «Cou’e minder.» manegian ils Fris sche enzatgei plai propi, plaid per plaid munta quei «savess esser mender».

Aschia ei in ulteriur brat nunemblideivel ius encunter la fin. Cun ina massa novas impressiuns e grondiusas experientschas el cor semettin nus puspei encunter casa, anavos tier nos cuolms. Entschatta october ha gia la proxima sentupada liug. Quella gada a Bratislava, la capitala slovaca. La GiuRu po puspei tarmetter treis-quater participonts ni participontas per mo 100.- francs per in’jamna en vacanzas tier la giuventetgna tudestg-slovaca. Tgi havess peda ed interess? Bugen s’annunziar tier la GiuRu, era per informaziuns pigl onn che vegn. Pertgei ad onn han adina quater sentupadas liug, mintga stagiun ina.

La presentaziun finala anfl’ins cheu: https://youtu.be/uBkQrapI_Dw

Text: Naomi Arpagaus, Uolf Candrian, GiuRu
Fotografia: La delegaziun romontscha sil deic; Asa S. Hendry, Giuanna Beeli, Uolf Candrian e Naomi Arpagaus


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:


Da Benedetto Vigne -  Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg in bellischem segund album.

Dacurt haja ma semià da Roland «Chadafö» Vögtli – e surprendentamain na da Maria! – insatge cun musica ed abitadis, ils solits scumbigls surreals dals siemis. Geabain, ina tscherta irradiaziun arcaica, che turna magari en siemis, dastgins attribuir al duo ladin-ladin Me+Marie, in’aureola da magia muntagnarda. La rait mediala ha er gia scuvert quella, celebrà la metamorfosa da las ragischs alpinas a la sonoritad urbana. L’amalgam dal dolomit e dal «giadin», la festa da las ganes e da la ritscha, omaduas fabulanzas or dals auals, ma tuttina figuras differentas, oppostas – qua la vusch sublima, dialica, tscha il sun terran, distursiunà, ina cumbinaziun che va a prà cun la parita fisica dal duo, la bella e la bestga als haja gia numnads en in auter lieu.

L’accoglientscha è lasuenter fenomenala, er en regiuns nunurbanas: L’avust passà haja gì il cletg da cumparter tribuna cun Me+Marie a chaschun dal festival Rock se Drun, il public era fascinà, electrisà dal duo e ses enturagi, e quai er sch’el na conuscheva strusch las chanzuns dal repertori. Ed er qua il medem maletg arcaic: ella, suverana, traglischanta sco ina diala vi da la battaria apartia, nuncunvenziunala, el, rockadur da vaglia, in vair animal dal palc, smanond la ghitarra e battind ils pes sin terraferma, a la moda da – jau sai, ins na duess betg strapatschar congualanzas – ses barba musical Neil Young. E sur tut quai il chant da Maria e Chadafö, cuntrastant ed armonius en ina, ina cumparsa che lascha sminar dapli che mo in’uniun artistica.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Ed uss apunta il nov album, lur segund, battegià «Double Purpose», quai ch’ins pudess translatar cun «dubla finamaira». Insatge davant or: Maria da Val e Roland Scandella – sco els sa numnan en art – n’han betg inventà il rock. Ma els han re-inventà ina mixtura che flada tant ina lunga tradiziun, tant ina giuvna avantguardia. Remartgabel è il return a figuras basicas, arcaicas apunta, ina concessiun a l’instrumentari reducì – quel riff glamurus à la Marc Bolan en il song d’avertura «Sad Song To Dance», quella marca da blues à la John Lee Hooker en «Miles Of Lies», mo gist per numnar dus exempels.

Ma il bel è ch’il duo vegn da plazzar tranter quels terms basals grondius muments da melodia e d’abundanza armonica, ina giada festivs, ina giada patgifics, stritgond ils lieus ils pli differents, folk, country, grunge, psicadelica. Creond tras quai ina variaziun e cumpatibilitad nunditga, er en ils posts ils pli vehements, pli dirs – quai che gartegia per il solit mo als pli gronds da la musica pop. En mintga cas in bellischem album, bain producì, bain preschentà, in album che crescha en tadlond. Ed jau ristg da ma semiar da quel di che Me+Marie, suenter avair cuntanschì renum mundial, turnan cun in bel album deditgà a lur linguas maternas, quella da Scuol e quella da la Val Badia.



Me+Marie: Double Purpose (Capriola/Radicalis)

Text: Benedetto Vigne
Fotografia: (c) Me + Marie

Tgi che vul udir Me + Marie live sa far quei:
• 04.10.  Turitg, Helsinki
• 05.10.  Aarau, KIFF
• 21.11.  Lucerna, Schüür
• 22.11.  Lyss, KUFA


En il web:
http://meandmarie.com/ 


iTunes: http://bit.ly/anotherItunes 
Spotify: http://bit.ly/anotherSpotify 
Deezer: http://bit.ly/anotherDeezer 
 


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:

Da Flavia Hobi (GiuRu) - Avon bunamein in onn, el settember 2017, ei cumparida sia emprema EP Mascra – manegiau ei la musicista Chiara. La giuvna da 19 onns ei carschida si a Rabius – per part stat ella aunc adina leu, per part a Lucerna. La stad ha ella serrau giu la FMS a Glion. Ussa entscheiva ella il aschinumnau „studi preparatoric da jazz“ a Lucerna.

Realisau ha ella la EP ensemen cun sia band CHIARA ch’exista ord sis dunnas giuvnas dil Grischun. Chiara dat adina puspei concerts en differents loghens, seigi quei persula, ensemen cun ina part ni l’entira band. Sch’ella fa buc grad musica s’occupescha ella bugen cun art en general, seigi quei teater, art figurativ ni litteratura. Plinavon gauda ella da far turas da velo.

L’emprema gada ch’ella hagi giu il giavisch da star sezza sin tribuna e da far sia atgna musica seigi stau 2011 cura ch’ella hagi viu la Bibi Vaplan el GKB Auditorium a Cuera a caschun dalla sonda liunga. Per ella eri in mund tut niev e quei ha inspirau ella fetg. „Denton era las duas EP's d'Ursina ch'ein cumparidas igl onn 2014 han fascinau e motivau fetg mei.“ Grazia al project naziunal HelvetiaRockt ha ella lura ensemen cun 5 autras giuvnas saviu registrar duas canzuns, ina da quellas era dad ella sezza. „Ils buns feedbacks da glieud ord miu conturn ed il plascher da registrar han schau nescher il giavisch e l'idea da crear in agen disc cumpact sco lavur da finiziun da mia scolaziun.“ Sfidas seigien per exempel stadas „da nudar las canzuns sin pupi cun in program da musica, dad arranschar las canzuns per la band, dad organisar e manischar quei entir project naven dalla musica tochen la finanziaziun sper la scola.“

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


La canzun Mascra ha era inspirau ella da dar il num „Mascra“ a l’entira EP: „Il tetel Mascra va bein a prau cun tut las canzuns. Pér sch'ins ei demascraus san ins esser sincers enviers sesez e capir las autras canzuns.“ Da scriver canzuns per romontsch vul ella en mintga cass era mantener el futur. Forsa vegni igl engles aunc vitier, gliez vul Chiara schar aviert.

Pertuccont plans, co ei savess musicalmein ir vinavon, menziuna Chiara ch’il giavisch da registrar in entir album da CHIARA seigi en mintga cass cheu. E sin la damonda, nua ch’ella vesa sesezza el futur resp. co ch’ella vul cumbinar professiun e musica manegia ella: „Cunquei ch’jeu less studegiar jazz e daventar musicista resp. cantadura vegn mia pissiun la musica tier mia professiun, tgei ch’ei in grond privilegi.“

Text: Flavia Hobi, GiuRu
Fotografia: (c) Chiara Jacomet

Tgi che vul udir Chiara el proxim temps live sa far quei:

• ils 3 d'october a Sogn Gagl ella "Grabenhalle"
• ils 6 d'october a Sent a caschun dil batten dil DC "La vita" dad Angelo Andina
• ils 27 d'october a Sogn Gagl alla "Singer-Songwriternight”


En il web:

https://mx3.ch/musicchiara


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:


Da Corina Gustin – Ün concept per crear ün spectacul chi fa rier nu daja tenor Flurin Caviezel. El ha gnü furtüna cha l'umur es in famiglia e preschenta ses programs gugent dovrond sia maisda magica «flurinica»: «Per l’amur dal linguaggio funny tout le monde lacht.»


D'ingionder vegn teis umur? Es quel in famiglia?

Schi, eu sun creschü sü in üna famiglia ingio cha no vain ris bler. E là n’haja imprais chi nu’s po be rier sur dad oters, ma eir sur da sai svessa.


Co es quai capità cun tia carriera da cabarettist?

L’impuls decisiv es statta üna rapreschantaziun dal grond clown Dimitri i’l teater da la cità a Cuoira. Eu vaiva 17 ons e sun stat talmaing inchantà dad el, ch’eu sun i davo la fin da seis teater davo il palc, n’ha cloccà vi da l’üsch da sia gardaroba ed el m’ha fat gnir aint. Intant cha Dimitri pigliaiva davent sia schminca, m’ha’l dat tips e fat curaschi. I ha lura listess dovrà ons cun bleras sviadas fin ch’eu sun dvantà cabarettist. Ils prüms pass plü professiunals n’haja fat insembel cun Andrea Zogg e Rolf Schmid ils ons 90 aint il Cabaret 3iDee.



Co descrivessast tü teis stil da cabarettist?

Id es üna cumbinaziun da pled e musica. Meis böt es dad esser divertent e spiritus. Per mai esa eir important cha’l public bada che tenuta ch’eu n’ha. 



Chenün es teis viz predilet?

Ün paur sper Wetzikon vezza üna bunura 100 pinguins sün seis prà. El cumonda lura a seis famagl da manar las bes-chas i’l zoo da Zürich. La davomezdi va il paur cun seis Range Rover in cità e cur ch’el voul passar il Bellevue, schi sto’l spettar, perquai cha 100 pinguins traversan la plazza. Il paur fa giò la fanestra e disch al famagl chi chamina sco ultim davo la colonna: “Eu n’ha bain dit cha tü lessast ir aint il zoo cun els!” Ed il famagl: “Là eschna fingià stats, uossa vöglna ir amo a kino.”



Che robas fan rier a tai svessa?

Roba dal minchadi. E quai sun suvent robas chi capitan a mai svessa. Tschel di per exaimpel am n’haja lavà la fatscha ed invlidà da tour giò meis ögliers.


Sainza la musica nu vessa mai ris-chà il pass sül palc


Vaivast dubis da't preschantar sül palc ad ün public plü grond? Scha schi: Perche e chi t’ha dat il curaschi da müdar idea?


Na, dubis nun haja gnü cur ch’eu n’ha cumanzà, e quai grazcha a la musica. Sainza quella nu vessa mai ris-chà il pass sül palc. Cunquai ch’eu vaiva fat fingià üna pruna experienzas sco musicant, am sentiva sgür in quel chomp. Eu savaiva cha quai funcziuna. Ma i ha adüna darcheu dat mumaints, per exaimpel avant premieras, ingio ch’eu d’eira e sun amo adüna fich nervus. Funcziuna o nu funcziuna? Quai sun mumaints da gronda tensiun.



Haja dat ün mumaint chi d'eira spezialmaing penibel dürant ün'inscenaziun?

Üna jada a Rapperswil i’l teater Grünfels pro meis program chi trattaiva d’üna reuniun da classa d’eira sco adüna i pro la scena da la polonesa chantond e sunond l’orgel da man giò dal palc illa prüma lingia dal teater. Il tecniker vaiva sco adüna iglüminà quistas plazzas, ed eu n’ha sco adüna animà ad üna singula persuna cun segns da pender aint pro mai sco prüma persuna per far la polonesa. Eu d’eira adüsà chi laiva ün pa perseveranza, fin cha “mia victima” staiva sü, ma eu nun ha mai dat loc. Uschea eir quella saira, ma sainza success. Quai es stat l’unica jada ch’eu n’ha stuvü dar sü. Pür davo la rapreschantaziun suna lura gnü a savair cha quella persuna d’eira orba.


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun



Vegnan las ideas per teis programs dandettamaing o daja üna strategia?

Füss flot schi dess üna strategia. Lura dess eu cuors in tuot il muond e fess raps sco crappa cun la OCCS, cun la “Original-Caviezel-Comedy-Strategy”. Id es different: minchatant am bütscha la musa e lura vaja sco da sai e minchatant nu voul ella dar gnanca üna struschadina e lura daja be üna strategia: lavurar, lavurar ed amo üna jada lavurar. Dit culs pleds da Edison: 1% inspiraziun, 99% transpiraziun.



Daja üna dumonda cha ingün mai nu t’ha dumandà? Üna cha tü be spettast da respuonder?

Schi la dumonda: “Daja üna dumonda cha ingün mai nu t’ha dumandà?”.



Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?

I dà üna pruna robas chi m’inspireschan. Quai po esser ün toc musica, ün purtret, üna persuna, ün inscunter, ün sömmi ed amo üna pruna oter. L’important es chi dà o chi po dar alch landroura. Pel solit ün’istorgia. Co füssa scha…? Quai am dumonda suvent e lura naschan istorgias, minchatant fich scurrilas. La plü gronda inspiraziun es stat meis bazegner Nott Caviezel da Seraplana. Schabain ch’eu sun nat be 3 mais avant sia mort e nu poss m’algordar dad el, schi’m n’haja fat ün purtret dad el tenor ils raquints sur dad el impustüt da meis bap chi aduraiva a seis bab. Fingià dad uffant vaiv eir eu quista admiraziun per “Barba Nott” sco chi til nomnaivan, ün paur, lavuraint da god, frodulader, musicant e para cun ün dun special da trategner la glieud cun sia musica, sias istorgias e seis umur.

Plü vegl ch’eu vegn e plü bletsch chi vegn


Che films guardaivast dad uffant?

Meis prüm film es stat “Winnetou, ab 11 Jahren” i’l kino Apollo a Cuoira illa prüma lingia. Eu vaiva cret cha quai füssan las megldras plazzas. Per mai es quai stat ün pitschen desaster cun quista taila immensa da Cinemascop. Meis cheu giaiva - sco pro ün match da tennis - dürant tuot il film vi e nan, da Old Shatterhand pro Winnetou, da Pierre Brice pro Lex Barker.



Che t'occupa pel mumaint?

Pel mumaint suna ch’eu scriv, ch’eu cumpuon la musica per ün gö auditiv pel radio SRF. Il toc ha nom “Rosina 1918” ed i’s tratta dal tschöver general in Svizra.


Che nu sa la glieud da tai?

Tuot quai chi nu ston savair da mai. E ch’eu n’ha üna vart fich sensibla. A kino, ma eir a chasa sun eu il prüm chi tschüffa las larmas. E plü vegl ch’eu vegn e plü bletsch chi vegn.



In tschinch ons…

…sperescha dad esser amo adüna frisch e san e dad avair eir inavant uschè blera furtüna sco ch’eu n’ha gnü fin hoz in mia vita.



Il rumantsch es per mai…

…üna lingua sco tuot tschellas. E per cas esa mia lingua materna e paterna. E per mai sco artist üna USP, in rumantsch: üna unique selling position .

 

Bio:
Creschü sü per part a Ramosch in Engiadina Bassa, a Vicosoprano in Bergalia ed a Cuoira. Stüdi da musica ed istorgia. Dal 1983 fin al 2000 musizist «Ils Fränzlis da Tschlin». Hoz abita el a Cuoira, es maridà ed ha duos uffants.

Hobbies: Ir cul velo, Mountainbike e gitas a l’ester.



Prossems termins:

25.10.2018, Vaduz
20:00, Schlösslekeller

26.10.2018, Solothurn
20:15, Kulturm

27.10.2018, Gais
19:30, Hotel Krone

30.10.2018, Uster
17:00, Kath. Pfarreizentrum St. Andreas

31.10.2018, Rüti/ZH
19:30, Buchladen wörterNest

10.11.2018: Amden
20:00, Primarschulhaus – Aula

11.11.2018: Turich
18:00, Theater am Hechtplatz

(...)


Daplü:

https://flurincaviezel.ch

Text: Corina Gustin / Flurin Caviezel
Fotografia: (c) https://flurincaviezel.ch


Suonda LATABLA!




Forsa er insatge per vus:


Pagina 1 da 11

Martgà online:

follow us

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Cun il schlantsch frivol da la citad mundana

03 da schaner 2018

Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli. Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in...

15 minuts cun: Romana Ganzoni

01 d'avrigl 2018

Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun...

Esser o na esser - cun Donna Leon

22 da november 2016

Da Corina Gustin - Bunura, cuort avant las set. Intant paraiva da gnir ün da quels dis tuot ordinaris. L'utuon d'eira rivà, il grand bös-ch dadour chasa perdaiva plan a plan darcheu...

Go to top