For nothing?

Da Romana Ganzoni - L’on passà n’haja spettà il bus, il nomer 31, pro’l Hegibachplatz a Turich. I d’eira bunura, temp per üna marenda, i d’eira november, ün tipic di da november o co chi s’imaginescha ün tipic di da november. Tschiera, ümidità, la glieud chi guarda süllas aignas s-charpas o püffa aint pel iPhone.

Tuots taschan. Perche nu tschübla ingün? Nun ha lönch plü dudi a tschüblar ad inchün. Quai am manca. Dess eu tschüblar? Frère Jacques? Tscherts van vi e nan, ün mat ha fat ün siglin, üna duonna veglia tschainta sül banc e’s tegna vi da seis sach da la Migros. Ils automobilists chi nu ferman gugent davant las striblas gelguas sün via per laschar passar ils peduns. »Blumenhaus Hegibach« cun plü paca schelta aint illa vaidrina co uschigliö. Rösas albas, papavers, stailas da Nadal. Implü ün cudesch malcuntaint, ün ch’eu vess da leger per scriver üna recensiun e n’ha miss perquai in mia tas-china, i’m para ch’el detta pajadas e’s lamainta.

La Forchbahn chi passa – da la fosa vart. Insü, vers il sunteri da Rehalp. Ün bel sunteri, sco ün parc. Là es sepulida Barbara, l’amia culs duos chanins. Agathe e Joy vaivna nom. Ella staiva al Hegibachplatz quella jada ch’eu staiva eir al Hegibachplatz, avant passa 18 ons. Cun meis hom ed il prüm uffant, ün figlin. Noss‘abitaziun guardaiva vers il Neumünsterpark, ün lö idillic cun ün da quels bös-chs da mammut chi’d es rivà in Europa a listess mumaint (la fin dal 19avel tschientiner) sco quel chi crescha a Maivilla pro’l Sprecherhaus o quels duos a Soglio, davo il Palazzo Salis, i’l üert da baroc, ma, para ha inchün laschà üna cigaretta sper ün da quels duos bös-chs da bellezza, ün dals schemblins saja uossa per murir.

Sch’eu pens vi da Soglio, pensa a Charlotte von Salis chi’d es morta d’incuort, la mamma da Katharina von Salis, la duonna da las scienzas natüralas chi sta in Engiadin’Ota. Charlotte am vaiva fat grond‘impreschiun quella vouta (avant 25 ons) ch’eu vaiva indatà tuot las datas da la biblioteca dal Sprecherhaus i’l computer. Charlotte es gnüda a Maiavilla per perscrutar il bös-ch da mammut ed insomma per s‘infuormar davart ils üerts in Grischun. Da quel temp vivaiva eir amo Helena von Sprecher, eir ella, sco Charlotte, üna grande dame – e fingià ida daspö lönch a megldra vita. Che duonnas! Che caracters. Inschmanchablas persunalitats.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Sül Hegibachplatz pens eu a Barbara, eu pens suvent ad ella, cur ch’eu cuschin per exaimpel, ella d’eira üna cuschinunza be trics, ma eir cur ch’eu vess dabsögn d’üna resposta chi s-chatscha ad ün aggressur in möd liger, cun sveltezza e scharm. Ün’Austriaca emigrada in Brasilia d’eira Barbara, lura plachada a Bülach, perche cha seis hom – ün Brasilian - d’eira quella jada pilot (captain) pro la Swissair. L’hom da Barbara d’eira fich dominant, il divorzi ün desaster. Davo s’ha seis figl plü giuven tut la vita in üna clinica psichiatrica. Ma Barbara nu s’ha mai rasegnada. Che temperamaint! Umur. Cour. Spiert. Eir sch’ella vaiva pissers finanzials ed oters, scha l’ora d’eira ün’ora tipica da november, sch’ella vaiva doluors, dschaiv’la: Was für ein wunderbarer Tag!

Dürant la predgia da cumgià per ella, illa chapella dal sunteri, as vaiva plachà ün spler sülla paraid, sias alas vaivan il cotschen dals chavels da Barbara, il spler as vaiva plachà sün ün flach sulai e staiva salda. Eu n’ha pensà: Barbara, est tü quai? Nun es quai ün pa massa clischè, ün pa pac bun stil da cumparair sco spler in üna chapella, Barbara? E lura n’haja dudi a rier ad ella, dad ot, quel rier bass e sonor, ed eu stuvaiva pensar vi dal fat cha Barbara vulaiva gnir sepulida cun duos cigarettas impizzadas tanter las piclas, marca »Marlboro«. Ella vulaiva ün vaschè massiv e star laint sco la diva ch’ella d’eira. Am dumond amo hoz, perche chi han stoppà ad ella in üna da quellas miserablas urnas. Barbara ria eir da quai. Ella squassa il cheu e’m disch: Das ist doch piepegal.

La Forchbahn es passada in direczun sunteri e Zollikerberg. Il temp tacha. Quant lönch spettaraja uossa fingià sün quist banadi Hegibachplatz? Bod üna mezz’ura? Haja dat ün accidaint? Normalmaing infuorma la VBZ. Es ruot eir il megafon? Tschertadüns sun fingià partits a pè in direcziun Stadelhofen. Per furtüna nu daja in cità culs bus e trams »Personenunfälle«, voul dir suicids, sco süls tragets da la SBB, eir sün quel tanter Cuoira e Turich n’haja fingià fat mias experienzas cun talas catastrofas. Almain cun quai nu stöglia far quint quia. Eu stun sülla pizza dals peis. Barbara m’ha fat vöglia da‘m mouver ün pa.

Füss plü scort chaminada giò‘l Kreuzplatz, i nu fess don da mouver las chommas, sun dvantada ün vaira couchpatato, passaint meis dis sezzond davant il laptop, spettond a la cassa dal Coop o il bus nomer 31 cun tuot ils oters, eu guard sülla pizza da meis peis, sün mias s-charpas nairas, quellas grobas cun tach, la pel davantvart ha tschüf via ün pa, la tschaira da s-charpas nu sa plü zoppar, i d’eiran bunmarchadas, cumprà pro Dosenbach, 69 francs e 90, ün vaira plunder in fuond, ma a mai plaschna il meglder da tuot mias s-charpas, eu nu di ad ingün, ma eu tillas met sü il plü suvent. Barbara disch: Billig heisst nicht schlecht.

Il bus nun es amo qua. I’l mumaint ch’eu n’ha decis da chaminar in direcziun Kreuzplatz, cumainza a discuorrer üna duonna blonda sper mai aint in seis telefonin: This will take 45 minuts of my life, for nothing! Barbara fa ögliuns. Eu eir. For nothing? Spettar es dimena for nothing? Na, quai nu craja.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: C. Gustin

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Da buna luna vo Curdin ve tar la meisa, noua tgi Larissa e Juliette spetgan. “Hallo vusotras! Tge flot tgi ans antupagn anc durant las vacanzas a Friburg!” Juliette igl saleida cun en’igleida allegra. Ma Larissa struba igls îgls. “Pff… vacanzas… Chel taimp oss ò da far sober navot cun vacanzas.” Curdin è stupia digl sies tung freid. “Oje, tge ègl cun nossa Larissa?” Ella grogna: “Bilinguissem, chegl ègl.” Curdin varda venavant sainza tgapientscha. Juliette igl scutigna ainten l’ureglia: “Ella ha gist oz dà giu la sia lavur da seminari…” Immediat vign Curdin alert. “Ah ea, te ast gio scretg ena lavour durant las vacanzas!” – “Chegl eran nignas vacanzas!”, repeta Larissa energicamaintg. “E, tge è la tia conclusiun?” – “Tgi bilinguissem è en tema per scappar…” – “Stat scretg ainten la lavour…!?”

Larissa ignorescha la davosa remartga. “Igl è en camp plagn minas… Mintg’eda tgi te creist te vegias catto ena teoria interessanta, schloppa ena bomba…” Curdin teira se las survantscheglias. “Tunga tensiunont…” Larissa antscheva a baitar an en cuntign: “I dat schi blers meinis scu tgi dat perscrutaders, cura tg’ins so numnar ena persuna bilinga! Davent da cura baitast tge lungatg cun tgi noua quant dei cun tge motivaziun e cun tge motivaziun baita tge persuna cun tè tge lungatg cura noua quant dei…!” Curdin interrompa: “Oss angal tot quiet, tgera bilinguista! Basta tgi nous Rumantschs ischan bilings. Pustagn ena gervosa, faschagn viva sen la tia lavour e midagn tema!” Larissa suspeira e murmura ensatge per sasezza.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Er cura tgi las gervosas èn sarveidas e tg’igls treis students on fatg viva, fò Larissa venavant ena tscheira. Juliette amprova da distrer ella: “Larissa, lascha liber la lavur. Ti sas midar uschè u uschia nagut pli…” Curdin excloma: “Ui, tge tgi savagn pero midar èn las tias expressiuns. Uschè u uschia. Chegl fò gio mal allas ureglias.” Tar chella remartga sa sainta er Larissa pertutgeida. “Uscheia ni uscheia è tot correct. Er ia dovr chell’expressiun…” – “Er angal perchegl tgi te stebgias rumantsch. Tot igls oters deian soviso. Treis silbas. Fitg simpel.” – “Ma tudestga… E pertge duess igl lungatg esser simpel?” – “Pigls giuvenils stò’l esser simpel. Els vottan scursaneir. Esser cools. Esser bilings!” – “Ast betg eneda pretendia, tgi te seias en purist?” Per chegl catta Curdin betg schi spert ena rasposta.

Juliette dumonda malsieira: “Datti lura in’autra expressiun per uschè u uschia?” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign e derva igl pledari grond. “Ansasez inditgescha igl vocabulari surmiran tuttegna u an totta cass scu translaziun per sowieso. Uscheia ni uscheia exista uscheia ni uscheia betg.” Larissa rapla igl front. “Pero tuttegna è per me betg igl madem scu sowieso. Ia sa deir ‘er sch’igl è freid e brainta, vigna tuttegna a spass’. Ma chegl è ensatge oter tgi ‘sch’igl è oss bel’ora u treid’ora, ia vign uscheia ni uscheia a spass’…” – “E tge ègl cun an totta cass?” Larissa teira las spatlas. “Chegl è an totta cass la translaziun da in jedem Fall, e betg da sowieso.” – “Pero vottigl betg deir igl madem?” Larissa perda la pazienztga e dat da s’accorscher, tg’ella ò avonda dalla discussiun: “Na, an nign cass!” Sessour ègl per en mument quiet ed igls students bevan dalla biera.

“UNU!”, cloma Curdin dad en mument an l’oter. “Tge?”, fò Juliette. Curdin fò ena tscheira, scu sch’el vess fatg l’invenziun digl tschentaner. “Nous savagn simplamaintg scursaneir uscheia ni uscheia an UNU!” Larissa scassa la testa. “Graztga a tè davainta igl rumantsch tot ridicul. E tge schliaziun ast pigl rumantsch grischun? UUU?” – “Igl rumantsch grischun am è schi lung scu lartg. E schi lez u betg, ia vign unu a duvrar la mia nov’ideia!” Cò so Larissa betg supprimer en surreir. Schi tot las discussiuns linguisticas fissan schi simplas, vess’la igl davos meis veiramaintg gia vacanzas.

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antoppan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Oz survignigl viseta da dus Sursilvans ed ena Valladra – ena constellaziun tgi sveglia grondas discussiuns.

C
urdin aintra aint igl Belvédère e s’avischigna cun zaps speditivs alla meisa da Juliette. “Tgau Giulietta. Ast via igl whatsapp da Larissa?” Surriend igl saleid’la e scassa la testa. “Te creist betg: Ella porta oz l’antiera banda da students rumantschs. Vot deir treis dels…” El teira or la sia giacca d’anviern grossa e la posa sur la soptga. “Ah gea? Quai vegn per franc interessant.” Curdin sa tschainta cun en suspeir spusso. “Ma te ast schinavant pulit?” – “Insaco vai adina. Hai da leger bler. E ti?” – “Mancumal, igl è adegna en po en schonglem cun la ‘lectura obligatorica’… Igl taimp liber è numnadamaintg er obligatoric!” Juliette rei. “Geabain. Sco ils noss inscunters en il Belvédère.”

Curt sessour fò Juliette en senn vers l’antrada. Curdin varda sur la spatla e vei Larissa tgi zappa cun en reir lartg vers lour meisa, suandada da dus giovnas ed en gioven. “Igl act multilinguistic pò antschever…”, sbarbgliotta Curdin.

Larissa: “Hallo ansemen! Dastga beneventar: Belinda, Aurelia e Roman.”
Els dattan curtaschevlamaintg igl mang a l’egn l’oter.
Curdin: “Tgau. Curdin.”
Juliette: “Jau sun Juliette. Fa plaschair.”
Roman: “Gie, bi che nus astgein prender part da vossa runda”
Belinda: “Avant co cha’l spass culs examens cumainza, nun?”

Larissa peglia notiers la carta da bavrondas. “Tge lez bever?”
Aurelia: “Jeu sai betg. Tgè beibas schaglioc adina?”
Roman: “In pier fuss buca mal…”
Curdin: “Cò so gidar la nossa Giulietta. Ella canoscha las bieras indigenas.”
Belinda: “Ah schont? Est tü da quia?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Juliette dovra en mument, anfignen tg’ella è suandada a tot igls sagls tranter igls idioms.
“Gea. Jau sun creschida si en ina vischnanca friburgaisa.”
Aurelia: “Ad uss as ampriu ramontsch? Tgè flot…”
Roman: “E lu, tgei pier recumandasses?”
Juliette: “Dependa tge gust che ti as.”
Roman tschigna. “Jeu selaschel surprender da tei…”

Curdin observa cun en’igleida sceptica igl raschieni tranter Roman e Giulietta. Flirteschan els? Dantant cloma Juliette la serviainta e posta seis bieras.

Belinda: “E, vaivat fingià organisà tuot ils regals da Nadal?”
Larissa: “Betg am metta gio sot squitsch perveia digls schintgetgs!”
Belinda: “Ma tü sast, quista jada vaina Nadal fingià in sonda e quasi ingün temp plü davo ils ultims examens”
Aurelia: “Ah quei va schon! Jeu fetsch simplamein aun venderdis in per mams par tuts.”
Curdin: “Tge fast?”
Aurelia: “Mams!”
Roman: “Saveis, Aurelia vegn da Medel e manegia atgnamein tustgets!”

Igls oters vardan venavant sainza tgapientscha.
“Saveis buca tgei che tustgets ein? Creflis…? Mams…?”, sa smarveglia Roman.
Curdin: “Forsa momas?” Igls Sursilvans antschevan a reir.
“Na, betga mummas!”, excloma la Medelina.
“A schi managez betg biscuits?”, amprova Larissa da far ena punt tranter igls idioms.
Aurelia: “Mo bén!”
Curdin: “Eba, e nous schagn momas! Momas da Nadal”
Roman: “Vus aveis gie ideas curiosas… Co dias ti, Belinda?”
Belinda: “Grassins. O papàs.”
Aurelia: “Ei vegn betga meglier. A sco dins per ramontsch grischaun?”
“Fitg simpel: Biscuits”, rasponda Juliette alla franzosa. Igls oters vardan perplex.
Curdin: “Vasez, cun en tal accent tuness igl rumantsch grischun mianc schi mal…”
Belinda: “E no ans inclegessan almain cur cha no discurrin dals grassins…”

“Tustgets!”
“Momas!”
“Creflis!”

Curdin dat en cuffen a Juliette. “Pero ea, igl rumantsch grischun disdei gio tigls biscuits da Nadal...


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

“Tge belezza de! E nous vagn tschif igl migler plaz sen la terassa!”, suspeira Larissa cuntainta. La Sarine sbrenzla giu ainten la val tschartgond la sia veia vers Berna, noua tg’ella vign a fusiunar cun l’Aara. Gôts da figlia coloros circumdeschan igl martgea vigl e sa dolzan sen la collina da l’oter mang dalla tgavorgia. Igls radis digl suglegl scatschan la taimpra freida e carmaleschan igl surreir sen las fatschas digls students. Curdin dat digl tgea. “Ea, chegl vainsa da galdeir. Avant tgi la brainta turna puspe.” Larissa dat en schem. “Oss betg am regorda alla brainta!”

Curdin sa drezza vers Juliette. “Ma Giulietta, scu varteschas te chegl? Te abiteschas permanent a cò ed ast betg la pussebladad scu nous da scappar la fegn d’emda aint igl bel Grischun suglialeiv…” Ella teira las spatlas. “En la vischnanca nua che jau abitesch èsi betg uschè nausch. E la brentina sa era esser insatge bel. L’emna passada sun jau stada sin la Berra ed hai gì ina bella vista sur la mar da nivels…” – “Laberra, ins sogl magler chegl?” Larissa scassa angal la testa. Juliette daclera: “Na, quai è ina muntogna da Friburg.” Curdin rapla igl front. “Vous vez er muntognas? Chegl saia prest betg creir… Quant ota è’la?” – “Jau na sai betg…” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


“Te ed igl ties gaffen tott’urela…”, sa lamainta Larissa. “Chegl è betg en gaffen! Chegl è en iPhone 7 plus…!” excloma’l tippond tot concentro segl sies telefonign. “Sast te ansomma, tgi chegl è betg da maniera da duvrar igl smartphone sch’ins è an cumpagneia?”, remartgescha Larissa. Curdin mossa en reir lartg e para d’ignorar la ramproscha. “Jöö. 1719 meters sur mar… Cò è gio…”, el tschertga anavant, “la vischnanca Marmorera pi ota cun 1720.” Losch dalla sia retschertga varda’l sur igl sies telefonign sen Juliette e Larissa. “Bravo. Gratulaziun. Ed oss dosta igl ties natel.” – “Tge ast te cunter igl mies iPhone?”, broncla Curdin ed igl metta an gaglioffa. “Te stuessas liger eneda igl Observader. Lò onigl tracto igl Smartphone-Knigge…”

Juliette varda confusa. “Observader?” Curdin dat en schem. “Ella vot blagar puspe cugl sies rumantsch ipercorrect. Ella manegia igl magazin Beobachter tg’igls sies genitours on abuno.” – “Te disteiras puspe digl tema. Ia crei numnadamaintg tgi te seias en po dependent digl ties telefonign…” Curdin sa defenda: “Ia less angal profitar digl grondious telesarvetsch!” – “E mantgantas cotras la veta sociala…” – “Datti quel pled? Teleservetsch?”, interrompa Juliette. Larissa rasponda: “Na. Sast, el inventescha gugent novs pleds…” – “Chegl na constat betg! Ia cumbinesch novs pleds. Ed ia va gugent prefixs.” – “Chegl ins nomna furmaziun da pleds. E tele è betg en prefix. Gist ier vainsa tracto, tgi chegl è en confix tgi…”

 “Chegl am è ipertuttegna.”

Larissa ponderescha. “Iper è dantant puspe en prefix…” Curdin dumonda cun en tung sarcastic: “E tge è cun ultrasabiotissem?” L’igleida da Larissa para d’aveir mintga mument superforzas. Juliette amprova da spindrar la situaziun: “Jau chat che vus dus pudessas lavurar tar il pledari grond. Dentant che Curdin porta las ideas pudessas ti Larissa controllar sche ellas van a prà cun las reglas linguisticas…” Curdin dat digl tgea. “Daveiras, ia luvress gugent tigl pledari grond. I mantgan anc blers pleds impurtants. Gist l’emda passada vaia via tg’el inditgescha mianc giattas… Tge tresta tgossa…” Larissa catta surriend: “Chegl è angal dretg uscheia. Igl pledari grond duess betg vurdar siva a giattas dantant tg’el canoscha gio ena fluppa…” Juliette fò en’igleida tot confusa.


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Tschantond ve dalla meisa aint igl cantung contaimpla Curdin la giassa greischa oravant. Chel de freid èn pacs students aint igl Belvédère. Er schi dat navot pi ampernevel tgi da tschantar sen la terassa durant en de suglialeiv, catta’l la taimpra digl salv davains patgifica. El giolda igl mument per sasez siva igl antier travagl da studi. La quietezza cozza pero betg ple dei. Bagnspert sainta Curdin stivagls cun tacs tgi clappegian segl palantschia da lenn ed el varda vers igl suler. Larissa s’avischigna alla sia meisa. Ella è anzugleida an en pullover lung da langa tgi serva scu para scu giacca. Magari vign la moda bagn sen ideias curiousas…

“Tgau Curdin. Stgisa pigl mies retard”, igl saleid’la sa tschantond. “Nign problem. Tge ègl cun Juliette?” – “Ella vess er gist da neir. Ma tge fardaglias oravant!” Curdin varda cun en’igleida ironica sen la sia pulli-giacca tg’ella è per mangs da trer or. Avant tg’el so far igl sbagl da commentar la moda da Larissa, vign el interrot d’ena vousch. “Salut! Perstgisai!” Juliette porta veadaint en’ulterioura neivla d’aria frestga e colorescha la stanza cugl sies mantel cotschen. Curdin scassa levet la testa. Ossa surfonigl planget cun lour giaccas d’anviern… “Vez gia ena bung’emda?”, dumonda Larissa sfruschond igls sies mangs. “Strantga…”, remartgescha Curdin.

Ena serviainta vign per piglier ancunter l’ampustaziun. “Un chocolat chaud, s’il vous plait.”, giaveischa Larissa sainza stibgier dei. “Tge bun’ideia! Pour moi aussi!”, sa legra Juliette. Curdin targigna. “Per me ossi…”, amprova’l. La serviainta dat digl tgea e s’allontanescha puspe. Senchegl so Larissa betg supprimer ple igl sies reir. “Te ast gio ruschano franzos!” – “Cala da reir!”, murmura Curdin. Juliette manegia: “Gea, betg ri ora el. Jau chat ch’i tuna gnanc uschè mal…” Larissa surrei se per ella. “Digl reminent catta tg’igl ties rumantsch grischun tunga gnoc.” Curdin petga sen meisa e cloma ironicamaintg: “Ah, oss vainsa finalmaintg la schliaziun pigl rumantsch grischun! En accent franzos!”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Larissa rodla igls îgls e dumonda Juliette: “Tge ast fatg la fegn d’emda? Ist stada tigl cumarat?” Lezza dat digl tgea. Avant tg’ellas son approfundar lour raschieni rachinta Curdin: “Ia sung sto an sorteida cun collegas.” Juliette igl varda stupeida. “Collegas? Cun fluppas?” Larissa rei da schluppar. Curdin broncla: “Naaaa, ameis masculins! Angal perchegl tg’ia at va rachinto l’emda passada tg’ia sung single stost betg creir tg’ia vign cun fluppas an sorteida.” – “Ma ti vas per fluppas en sortida…” Curdin tschigna. “Chegl saia betg snaer!”

Larissa sa drezza vers Juliette: “Sast, collegas è ena furma per omens e donnas. Ins dei igl u la collega.” – “Ea, igl colleg tunga ensacu tudestg per me. Ia sa betg gist deir pertge…”, daclera Curdin. Larissa teira se las survantscheglias. “Aha. Ia va mianc savia tgi detta ena vart puristica ainten tè…” Curdin sa fò grond.

“Cler, tg’ia sung en purist – also hallo!?”

“Dei Signour-tgi-ò-betg-fatg-la-matura-rumantscha… Mianc scu rom ast tscharnia el!”, rebatta Larissa. Curdin sa defenda: “All’Acedemia onigl er ruschano chel rumantsch curiös…” – “Stgüsa marscha…” – “Ia va gio ampruo da far la lecziun rumantscha per en onn! Ma igl era propi pigl giat… Nous vagn eneda gia igl pensum da rachintar ena sgnocca an classa. Tar me ò betg riia olma!” – “Chegl è pero er betg da smarvagler…” Juliette amprova da stidar igl fi dalla dispeta: “Ellas vegnan!” Curdin davainta immediat alert. “Tgi?”

“Las tschigulattas!”

Larissa dumonda: “Tge ast panso? Las tschigu-giattas?”


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Igl suglegl surrei sur la terassa digl Belvédère. Las vouschs digls divers students tungan da buna luna. Er Larissa, Curdin e Juliette èn s’antupos per galdeir igls davos radis dalla seira. Cura tg’igl serviaint igls porta las treis gervosas, dolza Larissa igl sies glas da biera. “Bel tg’igl è gartagea da s’antuppar puspe!” – “Gea. Viva!”, cloma Juliette. “Te ast tignia andamaint igl pled da l’eda passada”, sa legra Larissa, “viva!” – “Chel è er impurtant… Viva!” Curdin beva en grond got dalla biera indigena e dat digl tgea ludond. “Tge ranfrestgont… Ed ia gost igl scharm da Friburg.” – “Er chella bavronda ans porta bunas schanzas”, rei Larissa.

“Avais cumenzà bain cun l’uni?”, dumonda Juliette. Curdin dei casche. “Tip top. Va chest onn ena prelecziun interessanta davart psicologia sociala…” – “Crei betg tgi chegl geida ensatge cunter igl ties ego”, igl tainta Larissa. Curdin rapla ampermalo igl front. “Ha. Ha. Aglmanc sunga betg fitgia ainten l’istorgia scu te. Cun la psicologia varda anavant.” – “Igl è impurtant da canoscher igl sies passo per pudeir vurdar anavant. E chegl vala er per la psicologia. Te scu psicolog vessas da saveir chegl”, è igl conter da Larissa.

“Poss jau dumandar inqual chaussa?”, interrompa Juliette lour gattegn. Curdin beva en ulteriour got. “Te post dumandar tot.” – “Danunder conuschais vus l’in l’auter?” Curdin sa drezza se. “Ah chegl è ena dumonda interessanta! Avant en onn, igl amprem de a Friburg, è Larissa curreida desperada se per me ed ò dumando tot isterica: ‘Noua è la stanza MIS10 2.01!?’ Ed igl cavalier generous ò savia spindrar ella or dalla misergia.” – “Betg terla sen el. El veva sez nign’ideia noua tgi la stanza sa cattava. Alla finala vaia stuia dumandar en pedel francofon e sung neida ena mes’oura mengia tard agl seminari da rumantsch.” – “Persiva at vaia anvido ad en café siva la tia mesa prelecziun.” – “Ah ea, chegl ò naturalmaintg spindro igl mies de, stimo cavalier!”, excloma Larissa cun en tung mez ironic. Curdin ignorescha ella e varda sen Juliette. “Oss vaia ena dumonda per tè: Ast te en flup?”

“In flup?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Larissa scassa la testa. “Raschunga en po normal cun ella!” Ella sa volva vers Juliette: “El dumonda schi te vegias en cumarat.” Lezza è betg pi scorta tgi avant. “Chegl n’è betg pussebel…!”, sa lamainta Curdin e peglia nonavant igl sies telefonign. “Ast te en amei?”, fò Larissa en’ulterioura amprova. L’expressiun da Juliette sa sclera. “Ah, un ami? Co has ti numnà quel?” – “En flup! Ia vei tg’igl pledari grond canoscha angal la fluppa – hübsches Mädchen”, commentescha Curdin las indicaziuns digl sies telefonign. “Cler, igl pledari s’interessescha angal per fluppas…”

“Ma flup u fluppa è er slang surmiran. Ed, ast te en amei?” Juliette dei casche e Larissa antscheva a targlischeir. “Oh, rachinta dad el! Scu ò’l nom?” – “Oss vot bagn betg far en’interrogaziun cun ella perveia digl sies flup!?”, dumonda Curdin constarnia. “Te canoschas strousch ella sezza!” Larissa teira las spatlas. “Chegl fon donnas. La miglra moda d’amprender a canoscher ensatgi è da saveir, scu tg’igl sies amei è uscheia…” Curdin petga cugl mang dretg segl front. “Donnas!” Larissa sa volva puspe vers Juliette. “E, scu ò’l nom?” – “Davide” – “Tge fò’l uscheia?” – “El studegia matematica.” – “E tge fò’l digl sies taimp liber?” Curdin sa drezza se. “Ia vign. Angal fasche igl voss discurs da donnas.”

“Ti be stai”, catta Juliette.

“Mancumal, ia vign.” – “Na, be stai.” Curdin varda confus. “Na, be stò?”, repeta’l. Larissa suspeira. “Schi te s’interessessas angal en zichel pigl rumantsch grischun, savessas tg’ella manegia angal stò.” – “Be vot deir angal? Be è per nous betg!” Curdin scassa la testa. Sessour dei el cun en surreir lartg vers Juliette: “Schi te vot, tg’ia stung, stost clamar”, el sa metta an posa teatralica, “‘naaaa, be vo Curdin!‼’” – “Oss betg confusescha ella anc pi fitg! Alla finala vot’la propi tgi te vast”, sa lamainta Larissa rabgiantada. “Ella duess angal amprender en po surmiran. E be chel rumantsch grischun da...!” – “OSS TA TSCHAINTA SIMPLAMAINTG!”, excloma Larissa. Curdin peglia plaz e scuttigna anvers Juliette: “Schi ella raschunga cun chel tung, ègl migler da far chegl tg’ella dei… Chegl tgapescha aglmanc da donnas…” Cò vign ena dumonda da Juliette tot nunspitgeida: “Avais vus ina relaziun?” Larissa e Curdin vardan angal l’egn se per l’oter...

(Part III suonda proximamain...)


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

„Danonder canoscha ella!?“, dumonda Larissa sa lamentond. La sia igleida è venavant fitgeida sen la giovna tgi tschainta suletta ve d’ena meisa visavi. Curdin varda anavos sur la sia spatla e so betg dar rasposta. El n’ò anc mai via chella persunga. Gronds igliers da suglegl ambratschan la sia fatscha fegna. Dantant tg’ella fò tarmagls cugls sies tgavels bregns para ella d’esser profundada an en codeschung tgi sa fò lartg sen la sia meisa.

Tranteraint interromp’la la sia lectura vurdond sen l’oura e contemplond la Sarine giu ainten la val. “Ia va nign’ideia”, rasponda Curdin sinceramaintg e sa volva puspe. Malpaztgainta petga Larissa cun la detta sen la meisa.

“Ensanouas vaia gio via ella eneda… Ia crei mianc schi dadei…” Curdin stò surreir e beva en got dalla sia Gazosa. “Vo ve e dumonda ella.” – “Nana, a me vign chegl bagn anc andamaint! Schiglio ancanoscha er mintga fatscha…” Igl surreir da Curdin davainta veapi lartg. “Ma cugls noms ast enorma fadeia. Siva quantas emdas ast anc dumando da lez taimp, scu tg’ia va nom…?” Larissa ceda da schumbrar e dat en schem. “Ea, ia sa… Persiva ambleidas te adegna igls mies anniversaris.” – “En’eda vaia scretg mengia tard!”, excloma Curdin. “E scu ast realiso igl retard? Graztga a facebook?”, igl tainta Larissa.

Tgetganegna fò’la igliungs e dat en tal schlop alla meisa tgi lour Gazosas tremblan. “Ha! Ossa saia! Ella è stada alla grillada da finiziun digls Rumantschs!” Curdin teira se las survantscheglias e dat puspe en’igleida sur la spatla. “Ella è ena Rumantscha? Danonder?” Larissa scassa la testa. “Na, ia crei tg’ella ò fatg igl curs da rumantsch grischun per Betg-Rumantschs. Schiglio raschunga ella creia franzos…” – “Oh Dio! Franzos u rumantsch grischun… Tge schelta!” Larissa igl perfora cun en’igleida noscha. “Betg antscheva puspe cun chella lira! Basta tgi dat Svizzers dalla Bassa tgi s’interesseschan pigl noss lungatg e sa dattan schizont la fadeia…” Anmez la construcziun interrompa ella ed observa la giovna. “Tge ègl?”, dumonda Curdin e volva danovamaintg igl sies tgea. La giovna ò ainta mang igl sies telefonign, screiva en curtischem text ed igl pachetescha sessour ainten la sia tastga da mang...

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


“Ella vei betg or immens cuntainta…”, commentescha Larissa. “Na…”, conferma Curdin, “ò’la gist survagnia en telecanaster?” La giovna stoppa oss er igl sies codesch ainten la sia tastgetta tgi para da schluppar mintga mument. “Sast tge? Ia vign ve tar ella – avant tg’ella vo”, sa decida Larissa spontanamaintg e stat gio an peis. “Serious?”, sa smarveglia Curdin ed observa, scu tgi la sia collega zappa persvadeida da sasezza ve tar la giovna e la saleida. Stupeida varda lezza sen Larissa. Cò schluita en surreir sen la sia fatscha ed ella replitgescha ensatge. Siva en curt raschieni mossa Larissa anavos sen Curdin e la giovna teira las spatlas. Alla finala turna Larissa e cumpagneia tar lour meisa an sumbreiva. “Tgau”, la benevainta Curdin. “Chau”, rasponda la estra e peglia giu igls sies igliers da suglegl. îgls verds glischonts vardan ainten la runda cura tg’ella sa tschainta sper Larissa visavi da Curdin. Curdin la tanscha igl mang. “Ia sung Curdin.” Ella igl scassa. “Jau sun Juliette.”

“Aha, ena Giulietta. Noua ast ties Romeo?”

Larissa struba igls îgls e magna igl discurs an en’otra direcziun: “Ist savens cò aint igl Belvédère?” Juliette scassa la testa. “Na. Ed oz hai jau…”, ella stebgia en mument ed agiunta cun en surreir tort, “mala schanza…” Curdin rapla igl front. “Tge?” Larissa ponderescha ed ò spert igl sfrign. “Te manegias malchance!” Vers Curdin dei’la: “Discletg.” Juliette dat digl tgea e Curdin dumonda: “Pertge chegl?” – “Jau sun ida oz per nagut all’uni. La prelecziun cumenza pir l’emna proxima.” Ella para da sa dar fadeia da ruschanar cler e bagn, sainza perder igl accent franzos. Curdin excloma: “Te vast l’amprem’emda digl semester gio all’uni!? Ma ella antscheva pir la sagond’emda!” Larissa igl dat en stompel. “En pêr professours antschevan pero gio l’amprem’emda. Ed igl è betg communitgia bagn, tgi tgi antscheva cura.” – “Ed alloura fonigl angal en’introducziun. E chella stat sen las folias tgi èn online… Basta, ia stung an mintga cass a tga”, replitgescha Curdin.

Larissa drezza la sia igleida puspe sen Juliette. “E senchegl ast panso da neir aint igl Belvédère a liger…?” – “Na, jau … jau hai vulì scuntrar in’amia. Ma ella sa betg venir.” – “En tipic telecanaster…”, commentescha Curdin, sainza tgi Juliette tgapescha. “Vot bever ensatge? Peglias er ena Gazosa?”, dumonda Larissa mussond sen la sia bavronda blava. “Tge è quai?” Curdin dolza igl mang per clamar la serviainta. “Ensatge tgi at porta anavos la buna schanza”, daclera’l cun ena tschigneida... (part 2 suonda proximamain)


Text e fotografia: D. Dosch, Fribourg


FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Pagina 6 da 6

Partenari:

  • Ediziun Apart è ina pitschna chasa editura a Turitg è spezialisada sin la finanziaziun, realisaziun, producziun e distribuziun da litteratura rumantscha. Publicaziuns enconuschentas sun  «LA CALAMITA» da Lucas Harari, translatada da Benedetto Vigne, «ils ventganov da settember» e «Diari Giapunais» da Benedetto Vigne ubain «Gulasch en schelentera» da Claudia Cadruvi.

CUMPRAR ONLINE:

LA CALAMITALA CALAMITA
17-04-2020 15:22:56Divers39.80 CHF
• 1.3 kg divertiment • 144 paginas • chapibel en mintga idiom • format impressiunant • bel sin mintga curuna da cudeschs ...
Go to top