Corina Gustin

Corina Gustin

Fundatura ed autura - creschüda sü a Tschlin in Engiadina Bassa. Davo la finischiun da la HTF a Cuoira ha'la lavurà 6 ons i'l marketing pro ün'agentura da viadis. Daspö il 2007 ingaschada sco assistenta pro üna banca.

Da Corina Gustin – D'utuon cumpara la seria-web «Metta Da Fein» dad RTR: In ün cumün grischun sainza nom vegnan adüna darcheu chattadas bes-chas mortas sainza chommas. Intant cha'ls abitants han gronda temma prouva il pulizist da cumün da resolver il cas, quai plüchöntsch sainza success; la seria da mazzamaints finischa cun üna catastrofa. Daplü ans quinta il mainaproject Flavio Deflorin dürant l'intervista da 15 minuts. 

Che es la differenza tanter üna seria-web ed üna seria cha no cugnuoschain da la televisiun?

Ina seria-web vegn producida surtut per il mund digital, per consumar online vi dal laptop, tablet u telefonin. Ord quei motiv eis ella era pli cuorta ch’ina seria alla televisiun. Ella cuoza normalmein mo denter 5 e 20 minutas. Ella lunghezia d’episodas sa ella denton variar. In grond avantatg dalla seria-web ei ch’ins sa mirar ella nua e cu ch’ins vul.

 

Da che as tratta la seria?

La seria sa basa sin il mitus dalla metta da fein. En Surselva dian ins als affons, che la metta da fein vegni per els e tagli giu ad els las combas, sch’els mondien els praus ch’ein aunc buca segai.

En in vitget ella Surselva anflan ins tuttenina adina puspei animals senza combas. Ellas ein vegnidas tagliadas giu. La pintga cuminonza ha gronda tema. Ferton che plirs habitonts crein vid il mitus, emprova il polizist da sclarir il cass. Quei denton senza success. Ils mazzaments s'augmentan, sco era la disfidonza dils habitonts dil vitg. La seria da mazzaments finescha, duront la fiasta dil vitg, cun ina catastrofa.

Filmau vegn l’entira seria-web ella Val Lumnezia, oravontut a Vrin.

 


Quantas sequenzas vegnan prodottas?

Planisau havein nus 4 episodas da mintgamai 20 minutas. La lunghezia dallas singulas episodas san denton aunc variar.

 


MDF Moods 16Es la METTA DA FEIN la prüma seria da televisiun rumantscha? Chi ha gnü l'idea e co es ella gnüda realisada?

La METTA DA FEIN ei buca diltut l’emprema seria da RTR, denton segir la pli gronda entochen oz. Ei ha gia dau entginas pintgas serias-web, sco per exempel “telefon-invista” il 2014. Quei ch’ei denton segir ina premiera per RTR ei che la METTA DA FEIN ei ina seria ficziunala. Nus havein scret ora la concurrenza d’inoltrar historias per ina seria-web igl onn vargau. Sinquei ein 12 dossiers vegni inoltrai, 3 per romontschs e 9 per tudestg. La finfinala ha Carlo Beer ed Urs Berlinger pudiu perschuader la giuria al pitching.

 

Chi sun ils acturs/las acturas? Sun els acturs laics o professiunals?

Nus havein ina buna mischeida d’acturs laics e d’acturs professiunals. Tgei acturs che giogan en la seria tradeschel jeu aunc buc(a) :)

 

Tenor che criteris sun els gnüts selecziunats?

In impurtont criteri ei segir il lungatg. Ils acturs e las acturas duessen saver romontsch. Plinavon han nos dus auturs e reschissurs, Carlo Beer ed Urs Berlinger encuretg persunas che van bein a prau cun las rollas ch’els dus han scaffiu. Els fan ils castings, sco era la selecziun dils acturs e dallas acturas.

 

Quantas persunas sun involvadas in quist project e co funcziuna la collavuraziun tanter tuot ils involvats?

Tut en tut ein circa 15 persunas involvadas. Nus collaborein cun la firma da producziun «Filmgerberei» da Turitg. Els coordineschan e preparan la producziun, filmeschan e taglian la seria, ensemen cun ils dus auturs e regissurs dalla seria-web, Carlo Beer ed Urs Berlinger. Medemamein s’auda tier il team da producziun in um da camera, in um da tagl, ina responsabla da culissas e costums, ina artista da make-up, ina cumponista, in dramaturg, in talent-scout, ina assistenta da producziun sco era la manadra da l’entira producziun.

Jeu sun il meinaproject dalla vart da RTR. Miu pensum ei d’haver la survesta sur igl entir project, naven dalla tscherca dalla historia sur la preproducziun e la filmada, la post-producziun entochen la publicaziun dalla seria. Jeu stun en stretg contact cun la firma da producziun, sco era cun ils dus auturs e regissurs, Carlo Beer ed Urs Berlinger.

 

...sch’ei dat scenas da sex ni bu lessel jeu buca tradir.


Chi giova la rolla principala?

Era gliez tradeschel jeu aunc buc(a) ;) 

 

Pudain nus ans allegrar sün alch cha no nu vain amo mai vis aint in ün film rumantsch?

Jeu creiel che la seria ei unica en questa fuorma e vegn a provocar. Era sch’ei ha aunc buca dau biars films ficziunals per romontsch, vegn la seria buca ad esser ina seria 0815. Las aspectaturas ed ils aspectaturs astgan en mintga cass esser spanegiai.

 

Co guarda oura cun scenas da sex?

Sex ei buca in element principal ella seria METTA DA FEIN. Sch’ei dat scenas da sex ni bu lessel jeu buca tradir :) 

 

Quant important crajast cha la seria saja per la rumantschia?

La seria ei ina pusseivladad da mussar che era nus Romontschs vegnin da producir ina seria pli gronda e quei cun acturas ed acturs romontschs. Medemamein vegnin nus a saver mussar cun la seria nossas differentas fassettas, pia tener encunter als clischés.

 

Perche tschüffa la rumantschia pür dal 2020 üna seria-web? Sun ils rumantschs cumadaivels?

Sco gia detg ha RTR gia produciu atgnas serias-web, quei denton en fuormas pli pintgas e sco producziuns nun-ficziunalas.
Na, jeu creiel buca ch’ils Romontschs ein cumadeivels. Els fan fetg bia cun las pusseivladads ch’els han. Entochen ussa ha RTR semplamein buca giu las resursas da producir ina atgna seria ficziunala da quella dimensiun.

 

Nus havein stuiu spustar l’entira producziun, sco era il termin da publicaziun pervia dal coronavirus.

MDF Moods 1
Co as finanziescha ün tal proget e quant grond es stat il budget?

La SRG investescha da niev mintg’onn 15 milliuns dapli en agens films ed atgnas serias, aschia che era RTR profitescha da quellas investiziuns.


Cura ed ingio pudain nus verer la seria?

La seria vegn segir plazzada sin rtr.ch, pia sin (nies player)- RTR play. Medemamein vegn ella publicada sin nossas reits socialas sco facebook, Instagram ed Youtube.

Plinavon sviluppescha la SRG actualmein ina plattafuorma da stream per l’entira SRG, nua ch’ei vegn ad esser pusseivel da consumar cuntegns cun suttetels era da las autras unitads sco RSI, RTS, SWI, SRF e secapescha era dad RTR. Era la METTA DA FEIN vegn publicada sin questa plattafourma ed ei aschia accessibla cun suttetels per l’entira Svizra.

 

Che t’occupa uschigliö amo pel mumaint?

Pil mument ei deplorablamein il coronavirus omnipresents ed influenzescha nies mintgadi. Aschia era questa producziun. Nus havein stuiu spustar l’entira producziun, sco era il termin da publicaziun. Ina producziun savein nus pil mument buca responsar.

 

In tschinch ons…

Naturalmein vegnan serias e films era aunc ad esser actuals en 5 onns, tgei che vegn denton ad esser empau auter ei il mied da distribuziun. Ei vegn buca pli ad esser relevant, sch’ins producescha ina seria per online ni per la televisiun. Il cuntegn vegn aschia ni aschia consumaus cura ch’ins vul e nua ch’ins vul. Jeu creiel ch’en tschun onns vegnan serias-web e forsa schizun films ficziunals da RTR consumai cun suttetels ellas differentas parts dalla Svizra. Quei grazia alla plattafourma da stream dalla SRG.

 

Che es il rumantsch per tai?

Per mei ei il romontsch ina part da mia identitad. Jeu sun carschius si en in contuorn romontsch e vegn da s’exprimer il meglier per romontsch. Jeu sun fetg cuntents da saver duvrar il romontsch en mia veta professiunala e realisar cuntegns per la Romontschia.

 

Grazia fitg per teis temp!


Intervista: Corina Gustin
Fotografias: (c) RTR
Dapli: https://www.rtr.ch


Bio:

Jeu sun carschius si a Mustér. Suenter la scola obligatorica hai jeu frequentau la scola media mercantila a Glion. Silsuenter hai jeu fatg la maturitad professiunala tier la Banca Cantunala Grischuna ed in practicum tier RTR. Beinspert ei stau clar, ch'jeu vi ir a studegiar producziun da medias alla HTW a Cuera. La fotografia ed il filmar ha schon adina fascinau mei. Suenter il studi hai jeu luvrau cuort tier in'interpresa da producziun da video e sun lu puspei turnaus tier RTR. Ussa lavurel jeu gia dapi 4 onns tier RTR e sun fetg cuntents.

En general fascinescha mei il mund digital e creativ. Pil mument sun jeu vid explorar la fotografia analoga sco era il sviluppar analog. La stad mon jeu savens cun velo ed igl unviern anflan ins mei sin la loipa da cuorsa liunga.

 


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Dad Uolf Candrian – Suenter retscheiver in legat singular dalla famiglia Gartmann cun ina vasta collecziun da maletgs dil renomau artist da Trun Alois Carigiet (1902-1985) era ei clar per la fundaziun Cuort Ligia Grischa ch'igl ei da mussar quellas ovras alla publicitad. Quei vegn fatg cun duas grondas exposiziuns els onns 2020 e 2021 el museum che ha per ordinari aviert denter avrel ed october. Quei bi legat legra la fundaziun zun fetg mo ei el medem mument era ina gronda sfida. 

Nus sperein da beneventar vus tuts allas variontas occurenzas sco referats e luvratoris che san speronza vegni organisai duront il decuors dalla stad. La situaziun extraordinaria lubescha el mument buca dad arver l’exposiziun sco planisau entschatta avrel. L’avertura dalla Cuort Ligia Grischa vegn stuschada sil zercladur, informaziuns anfl’ins sin nossa pagina e sur nos canals ellas reits socialas. Entginas dallas lavurs ruaussan el mument, igl ei da star a casa. Mo la campagna da crowdfunding denton marscha vinavon, gest uss drova la cuortligiagrischa.ch era vies sustegn per realisar l’exposiziun. Mo tgi essan nus atgnamein?

Cumissiun engaschada
Il museum ha installau ina cumissiun cun persunas engaschadas el sectur cultural. Justina Simeon, Gioni Fry, Alexa Giger, Benno Schumacher, Martin Tomaschett, Uolf Candrian, Stephan Witschi e Felicita Felley. Quei team s’engascha per realisar a Trun in’exposiziun che muossa novs aspects e nunenconuschentas facettas digl artist e carstgaun. Alois Carigiet ei per la Surselva da grond'impurtonza culturala e turistica ed aschia era economica, pertgei sia lavur ei enconuschenta sur ils cunfins regiunals ora e contonscha biara glieud sigl entir mund.

Tgi era Alois Carigiet?
Carigiet portraitAlois Carigiet era ed ei in star dalla scena digl art en Svizra. Sia vasta ovra en fuorma da maletgs, placats, picturadas da preits, illustraziuns e cuviartas da cudischs han influenzau ferm pliras generaziuns. Cunzun ses cudischs d'affons illustrai ein era daventai ambassadurs internaziunals pil Grischun e per la Svizra. El era in um mundial, carezava la veta, il teater, la natira e sia famiglia. Mo Alois Carigiet era medemamein era in carstgaun che patertgava, filosofava ed encureva.

Igl 1. d'uost 2020 ein 35 onns vargai dapi sia mort. En memoria digl anniversari muossa il museum Cuort Ligia Grischa variontas ovras e lai vegnir tier plaid perdetgas dil temps che han accumpignau Alois Carigiet. La natira, la religiun, il carstgaun ed ils harlechins eran temas ch'ein adina puspei presents. Intervestas, citats ed anecdotas cumpletteschan quella vasta exposiziun. L’exposiziun vegn curada entras Stephan Witschi e la biadia dad Alois Carigiet, Felicita Felley.

'Mercis' ella valeta da 30’000 francs
Sustegner il project ei pusseivel sur la plattafuorma lokalhelden.ch/aloiscarigiet e per mintga sustegn essan nus fetg engrazieivels e regalein in ‘Merci’ en fuorma d’ina tastga, d’in cudisch, in apero ni perfin ina litografia. Il sustegn entras la campagna da crowdfunding vegn denton mo realisaus sche nus contonschin tuts ensemen la finamira tschentada. Suonda @cuortligiagrischa e retscheiva vinavon dapli novas.

 

Text: Uolf Candrian
Fotografia: n/a

Suonda LATABLA!


Questa ediziun dal festival per e davart litteratura rumantscha (actuala) a Nairs sa deditgescha a l’animal e tematisescha la relaziun tranter umans ed auters animals en la litteratura. Tge animals entran en ovras rumantschas e pertge? Co servan animals per ans exprimer? E tge ans mussan nossas concreatiras davart l’esser uman? Ni chatscha ni circus na vegnan a mancar sin il palc. Rapazi, domestic, chaprizius u exotic: LitteraturA Nairs vegn questa giada bestiala!

L’occurrenza cumenza ils 27 da mars cun Leo Tuor e Flurin Caviezel. Suenter ina tschaina cuminaivla datti da dessert prosa nocturna da Plinio Meyer, Carin Caduff, Arnold Rauch e Fadrina Hofmann. La sonda ils 28 da mars en damaun ans dat il professer Rico Valär in access al tema e quai fastizant randulinas, chavals e draguns en la litteratura rumantscha. I segua la romanista Annetta Ganzoni che preschenta en cumpagnia dal scriptur Leo Tuor e da la cineasta Susanna Fanzun la nova antologia da prosa e lirica rumantscha davart fantasias umoristicas e seriusas da chatscha. L’autur, artist e pur Göri Klainguti prelegia e raquinta d’ina vita tranter stalla e pult en discurs cun la romanista Valeria M. Badilatti.

Suenter la pausa da gentar unescha la discussiun al podi ina collavuratura dal Parc naziunal, ina scriptura ed in’istoricra d’art vi dad ina maisa: il schurnalist Guadench Dazzi discurra cun Leta Semadeni, Anna Mathis Nesa e Seraina Peer davart la cumparsa d’animals en la lavur artistica e scientifica da differents geners. Lura preschenta la linguista Silvana Derungs da l’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun l’animal en locuziuns idiomaticas da la Rumantschia. Il raquint «Il giat cotschen» da Jon Semadeni è il protagonist dal proxim punct da program. L’intermediatur da cultura Chasper Pult recapitulescha il capodovra e nus tadlain passaschas prelegidas da Jon Duri Vital. Da Puntina pudain nus beneventar la professura Eleonore De Felip che vegn a referir davart projects actuals dad etica d’animals en la scienza litterara. Silsuenter preschenta Jürg With, il coordinatur regiunal da la Staziun ornitologica svizra da Sempach, ses project davart la reintroducziun da la randulina en Engiadina Bassa, cumplettà da lirica davart randulinas e Randulins. Il punct final fa il schurnalist Claudio  cun in protocol dal festival: condensà e punctuà, satiric e critic.

Il festival vegn spustà sin la primavaira 2021.


Dapli infos: https://nairs.ch/de/veranstaltung/bestial/
Grafica: Hej, Zürich

CBR (Cultura ballape rumantsch) - L'onn 2008, l'onn 2012 e l’onn 2016 è la Rumantschia sa participada cun lur equipas al turnier da ballape da las minoritads autoctonas naziunalas «Europeada». L'emprim turnier è stà en Surselva, il segund en Saxonia (Germania) ed il terz en il Tirol dal Sid (Italia). Las equipas rumantschas èn sa participadas cun grond engaschi sportiv ed han gì blers e bels inscunters cun autras minoritads da l'Europa. Tar quests inscunters han las giugadras rumantschas ed ils giugaders rumantschs represchentà cun grond cor la cultura rumantscha.

CBR 1
Quest onn èsi puspè uschè lunsch. L'Europeada 2020 ha lieu dals 20 fin ils 28 da zercladur tar la minoritad Slovena en Carinzia (Austria). La delegaziun rumantscha prenda part a questa occurrenza cun ina squadra da dunnas ed ina equipa d’umens. Var 50 giuvenils rumantschs da tut las regiuns idiomaticas chantan cuminaivlamain l’imni rumantsch e cumbattan sin il plaz da ballape per la victoria.

Ina per tuttas, tuttas per ina! In per tuts, tuts per in!

Per il campiunadi da quest onn tschertga il comité d’organisaziun anc adina giugadras e giugaders. Persunas interessadas pon s’annunziar cun scriver in e-mail a l’adressa This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

La participaziun a l’Europeada na rinforza betg mo l’identitad rumantscha, mabain permetta er a las rumantschas ed als rumantschs da sa barattar cun autras minoritads europeicas e da prender invista da lur cultura.

In emprim inscunter ha lieu proxima sonda, ils 29 da favrer 2020, a las 9.15 a Domat. Suenter la radunanza generala vegni manà tras in pitschen trenament che duai permetter a las participantas ed als participants d’emprender d’enconuscher in l’auter e da sa preparar cuminaivlamain per l’Europeada.

Ulteriuras infurmaziuns davart il plan da gieu ed il program accumpagnant da l'Europeada èn da chattar sin www.europeada.eu

Text: CBR, cultura ballape rumantsch (www.cbrumantsch.ch
Fotografia 1: La squadra rumantscha al turnier da giubileum da l'uniun CBR 2018 a Schluein.
Fotografia 2: Las squadras rumantschas sa preparan. Da tutt'aura. Dapertut.

Suonda LATABLA!


Da Corina Gustin – Per la golista Seraina Friedli cumainza in favrer darcheu il temp il plü intensiv da l'onn; l'Engiadinaisa, uriunta da La Punt, giova pro l'equipa feminina dals Young Boys a Berna e cun la squadra naziunala svizra da ballapè cumainzan darcheu ils gös da qualificaziun per il campiunadi europeic 2021. In l'intervista quinta ella, tanter oter, che cha las duonnas pudessan imprender dals homens - ma eir viceversa!

Daspö il 2013 survagliast tü il gol da l'equipa feminina dals Young Boys a Berna. Co est rivada usche inavant?

Daspö il 2018 suni tar YB. 2012-2018 d’eir eau tal FCZ. Eau d’he cumanzo in Engiadina e stuvaiv lavurer e trainer fich fich bger per river sün quist niveau. Que drouva fich bgera disziplina. Sur Tusaun Cazas suni alura gnida tar l’FCZ. Lo d’eir eau lönch il Goali Nr 3 e Nr 2. Que druvaiva darcho 2,3 ans lavur dürischma da pudair gnir il Goali Nr 1.

Giovaivast dad uffant in üna squadra da mats o daiva fingià üna da mattas?

Eau d’he cumanzo 2005 tar ils Lusitanos de Samedan tar las Junioras B. Cun mats nu d’he eau me giuvo.

Per il ballapè hast tü bandunà tia patria, l'Engiadina. Es quai stat ün grond pass per tai?

Que d’eira ün fich grand pass. Eau d’he cumanzo ün stüdi, sun ida davaunt da mia famiglia e d’he cumanzo tal FCZ in üna Liga bger pü ota. Que d’eiran 3 müdamaints fundels e que druvaiva vaira lönch fin ch’eau’m pudaiv adüser e chatter mia plazza a Turich. Que nu d’eira adüna simpel per me, eir cun que ch’eau d’he üna famiglia fich amaivla. Eau vaiv lönch e vaira ferm increschantüma da l’Engiadina e da mia patria.

Co guarda oura in tai avant gös importants? Est plüchöntsch nervusa o t'allegrast sül gö? Che es teis ritual da preparaziun? Daja ün ritual in vos club?

Eau sun adüna ün po nervusa. Ma hozindi es que in ün möd positiv. Pü bod d’eira il squitsch per me pütost negativ, hoz drouv eau que per der mia megldra prestaziun. Eau am prepar adüna culla l’istessa musica, mang adüna pü u main identic e fatsch ün per rituals cun trer il fled.

Seraina Friedli 1


Vaivat vus pro la NLA da duonnas contracts da profi, voul dir post tü viver dal ballapè o hast amo ün oter Job?

Na, nus nun essans profis ed eau nu poss viver dal ballape. Üngüna in Svizzra. Eau lavur scu trenadra in ün fitness a Berna e scu Liveloggerin al SRF a Turich. Eau sun eir auncha vi da mia stüdi da Master a Magglingen. Il ballape es uschè dit pel mumaint be “hobby”, eir sch’el piglia in mia cho la plazza pü granda.

Quant suvent trenaivat vus in ün'eivna? Resta amo temp per hobbies, amis e famiglia?

5-7 voutas. Oters hobbies nu d’heja grands. Eau cuschin fich gugent, leg ün cudesch o vegn a fer jogging o simplamaing üna passeda. Il temp cun mia famiglia es fich important per me. Mieus genituors vegnan a mincha gö, alura vains zieva adüna ün po temp inselmbel e giains insembel a manger tschaina etc. Il temp cun famiglia ed amis es fich knapp, ma eau giod pervi da que alura il temp cha vains bger dapü.

L'uniun sindicala da giovaders SAFP (Spielergewerkschaft) ha avant cuort mis insembel ün paket da dumondas a l'adressa dal SFV. Üna da las ideas d'eira da pajar las megldras giovadras cun 1'000 francs per mais. Nu tuna quai sco ün stincel schi's metta avant quant cha'ls hommens gudognan?

Per la giuvedras in Svizzra füss que ün bel cumainzamaint. Alura pudessans forsa ir gio ün per % tal job ed investir ün po dapü in nossa regeneraziun. Que füss ün pass illa direcziun güsta, ma me avuonda per gnir sün ün niveau pü ot cul ballape da las duonnas in Svizzra.

Il ballape da dunnas as amo adüna bler main preschaint e popular sco il ballapè dals homens, almain pro no inEuropa. Hast tü ün'idea perche?

Eau pens cha ho eir ün po dafer cun l’historia. Duonnas nu giouvan auncha uschè lönch scu’ls hommens. Cun que es forsa il purtret ed il niveau per singuls auncha inadüsos. A la fin finela es tuot üna dumanda finanziela. Ils hommens vivan dapü da sponsurs, da la media, da la popularitet. Tar els es que bger pü attractiv per sponsur da metter aint raps, perche cha’l “return of investment” es bger pü grand.

 

Schwalbas nu vegnan aczeptedas!


Co as pudessa sustegner il ballapè da duonnas?

Que druvess ün u püs investurs, chi nu pensan be vi da lur investment in ün temp cuort, ma pü dalönch. Per gnir sün ün nivaeu pü ot as stu investir, müder las structuras. Scha’l nivaeu vegn meglder, es que pü interessant per nouvs sponsurs, per las medias etc. Que es ün circul vizius.

Che sun tenor tai las differenzas tanter il ballapè dals homens e quel da las duonnas?

Nus vains oter corps. L’intensitet nun es taunt ota, cun que cha nossa forza dad explosivitet nun es taunt ota, chi fo cha essans pü plaunas. Eau pens illas spartas tecnica, tactica e mentalitet essans nus sün ün bun viedi da river pü dastrusch. Que es üna dumanda da l’educaziun. Ils mats chi rivan sül s-chelin pü ot in Svizzra paun fer ün’educaziun aint il ballape daspö ch’els sun pitschens mats. Plaunet cumainza que eir, cha mattas haun variantas similas, que as bada gia hozindi.


Che pudessan ils homens imprender da las duonnas (in reguard al ballapè)

Eau pens cha nus essans pü sinceras. “Schwalbas” nu vegnan aczeptedas. E nossa mentalitet chi’ns lascha fer quist grand effort insembel cul job vains nus sgür eir dapü cu els. Que saro aint il futur qualchosa cha zieva la carriera essans nus pü fermas in quel aspect.

E che pudessan las duonnas imprender dals homens?

L’egoismus ed il focus. Minchataunt füss que meglder da penser be vi da se svess per fer ün pass inavaunt o per fer ün goal. Els sun bger pü focusos sülla preschtaziun sün plazza, nus duonnas stüdgians auncha bger oter chi capita sper la plazza.

Per che squadra giovessast tü il plü gugent?

Mieu sömmi es da pudair ir a giuver a l’êster. Eau sun fich avierta tar che squedra u in che pajais. Ma que stu esser ün club chi’m po giüder dad improuver auncha üna vouta dapü.

Chi es teis idol e perche?

Eau guard fich gugent a differents Goalis cun que ch’eau pens cha’s po imprender extrem bger. Pel mumaint es Ter Stegen pensi il meglder dal muond. Eir Yann Sommer u David De Gea chat eau fich ferms e guard tiers ad els enorm gugent.

Che sun tias qualitads sco giovadra ed ingio sun tias deblezzas? Scha tü hast deblezzas; co prouvast da tillas amegldrar?

Eau sun tar YB dvanteda ün Leader sün e dasper la plazza. Tecnicamaing sun las flancas e la reaciziun sülla linia sgür fermezzas. Eir il gö culs pes dvaintan adüna meglder, que es fich important per ün goali hozindi e lo posse au auncha gnir megldra. Eir fisicamaing pensi cha mincha duonna po adüna auncha lavurer vi da se, eir eau.

Que am fo sgür enorm superbgia dad esser üna part da quista squedra. 

Co hast passantà la posa d'inviern e las festas da Nadal?

Eau vegn tar mia famiglia a La Punt, vegn a fer passlung, giod il temp cun famiglia ed amis, etc. Eau m’allegr fich.

Illa ierarchia da la squadra naziunala da las duonnas est tü il nummer 2 davo Gaëlle Thalmann. At fa quai superbgia?

Que am fo sgür enorm superbgia dad esser üna part da quista squedra. Ma zieva 3,4 ans vegn plaunet eir il “Anspruch” da pudair giuver pü suvenz. Be esser part nun es pü avuonda per me, eir scha giod mincha di ch’eau poss trainer culla crusch alva sün mia corp.

Ils nouvs tricots dals homes sun stats ün tema preschaint illas medias avaint ün per eivnas. Co guarda oura vossa?

Que saron ils listess.

Bainbod vaja inavant culs gös da qualificaziun per il campiunadi europeic 2021. Il prossem gö da la squadra svizra es ils 14 avrigl cunter la Belgia. Co as preparaivat vus per quist giö?

Nus ans preparains adüna identicamaing. In prüma lingia guardains sün noss gö. Nus analisains las fermezzas e deblezzas dal cuntrari e fains zieva ün plan scu cha nus pudessans guadagner cunter ellas. Ils trainaders faun quelo adüna fich profound e minchüna so sia rolla.

Che es il böt da la squadra svizra per il campiunadi europeic 2021 e che resultat es realistic?
Pel mumaint es il böt grandischem da river la qualificaziun. Que es tuot nos focus. Sur da böts al campiunadi cumanzains nus alura a discuorrer cur cha essans eir qualificedas.

 

Biografia:
Crescheda sü a La Punt
Bachelor of Science (scienzas da sport e psicologia), 2015 fin 2018
Master sport d'elita ("Spitzensport") cun profundaziun "Trainingslehre", 2018 fin ca. 2020
Hobbies: cuschiner, leger, taidler musica, familglia/amis, guarder e fer mincha sport pussibel ;-)

 


Sieh dir diesen Beitrag auf Instagram an

?

Ein Beitrag geteilt von Seraina Friedli (@serainafriedli) am




Intervista: Corina Gustin
Fotografias: (c) (1) Daniela Joerdeli, (2) Sportsmoment



Forsa er insatge per vus:


Prova da lectüra, Chalender Ladin 2020. Il capricorn – üna bes­cha superbgia, imposanta, ün simbol, ün mitus cun ün’istorgia fascinanta.

Güsta no Grischuns ans identifichain cul capricorn. Ad el nu’s chatta be illa vopna grischuna, eir Silvaplauna, Lavin, Tschlin, Ardez, ils circuls Sur Tasna e Suot Tasna e la Bergiaglia portan il boc da capricorn in lur vopna. Il capricorn es per no Grischuns però dvantà daplü co be üna bes-cha alpina in nossa vopna, el es dvantà ün label, üna marca, anzi ün prodot turistic.

Ma scuvrind l’istorgia dal capricorn stöglia admetter cha la reducziun da quella bes-cha imposanta ad üna marca turistica es ün pa simpla. Il capricorn spordscha daplü co sias cornunas – el zoppainta ün’istorgia fascinanta.

Il capricorn viva daspö millis dad ons quia pro no illas alps. I s’ha chattà disegns in cuvels cul motiv dal capricorn chi han var 30’000 ons, dimena chi sun gnüts pitturats dürant l’ultim temp da glatsch. Il capricorn ha stuvü bandunar da quel temp la spelma e las muntognas e guinchir in regiuns plü bassas sainza glatsch. Davo il temp da glatsch es el tuornà inavo in seis abitat oriund, inavo illas muntognas, sün blaischs alpinas ed illa spelma. Cur cha l’uman es lura eir tuornà in quellas regiuns haja cumanzà a gnir stret pel capricorn.

Chatscha e commerzi

L’uman ha fat chatscha sül capricorn our da blers motivs. Il capricorn gniva admirà sco bes-cha imposanta e ferma. Perquai es el gnü «mitifichà» e bod tuot dad el sco il pagl, las cornas, ils corduns e dafatta seis excremaints gnivan dovrats per far masdinas. Tschientiners a l’inlunga han ils umans ed ils capricorns pudü viver ün sper tschel, fin cha l’uman ha inventà la puolvra naira. A partir da quel mumaint ch’el gniva perseguità cul schluppet, nun ha il capricorn plü gnü ingüna schanza – el es plan a plan gnü desdrüt. Illa mità dal 17avel tschientiner d’eira il capricorn desdrüt in nossas regiuns ed al principi dal 19avel tschientiner d’eira quai il cas in tuot las Alps cun excepziun da var 100 exemplars illa regiun taliana dalla Val d’Aosta. Quista situaziun tragica dal capricon ha dat da pensar eir al silvicultur da quella regiun Joseph Zumstein. El es stat bun da persvader amo ad ün e tschel cumpogn da s’ingaschar pels capricorns. Cun forzas unidas ed ideas visiunarias tils esa reuschi da motivar las instanzas talianas da metter ils ultims capricorns suot protecziun. Uschè sun ils capricorns gnüts miss suot protecziun a partir da l’on 1821 da la chasa da la Savoia, e quai in tuot la regiun. Il salvamaint es gnü l’ultim mumaint. Dal 1856 ha il rai Vittore Emanuele II, declerà precis quella regiun sco ün da seis territoris da chatscha ed ha impiegà a divers guardgiasulvaschinas per survagliar seis territori. Uschè s’ha la populaziun dals capricorns remissa ed es creschüda fin la fin dal 19avel tschientiner sün bundant 3000 bes-chas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Ün «paradis» per froduladers

Quist fat d’eira natüralmaing eir ün nouv «paradis» pels froduladers. Il marchà illegal cun prodots dals capricorns d’eira finanzialmaing fich interessant. Neir la gronda preschentscha da guardgiasulvaschinas impiegadas dal rai Vittore Emanuele II, nun ha pudü impedir la chatscha illegala, il fraud d’eira omnipreschaint. Ün frodulader cun nom Gabriele Bérard es stat il prüm chi ha gnü l’idea chi’s pudess eir marchantar capricorns vivs, già cha l’interess per quista bes-cha mistica d’eira uschè grond i’ls pajais vaschins. Dit e fat – quist es stat ün grond pass per Gabriele Bérard ma eir per no Svizzers. Tuot in üna jada as pudaiva s’insömgiar d’avair darcheu üna jada capricorns in nossas muntognas. Interessents per usöls our da la regiun dal Grand Paradiso d’eiran possessurs da giardins zoologics e parcs da sulvaschina, ma eir clubs alpins, societats da chatscha e persunas privatas. Quant grond cha l’interess d’eira ed impustüt quant lucrativ cha quist marchà d’eira, muossan ils predschs chi gnivan pajats per ün usöl da capricorn.

Il capricorn ha sia valur

Al cumanzamaint da quist commerzi, voul dir dal 1882, cuostaiva ün usöl 400.- francs, implü gniva pro üna contribuziun dad 80.- pel transport. Dal 1885 ha la secziun da chatscha «Diana» pajà per üna chavra chi’d es gnüda manada fin a Basilea perfin 1000.- francs. Ils predschs ils plü ots chi sun gnüts pajats per üna chavra da capricorn s’amuntan a 3000.- francs. Quai d’eiran sommas straminablas per quel temp, schi’s conguala cun pajas al di da s-chars 4.- francs o pajas al mais da bundant 100.- francs. Schi’s conguala culs predschs dad hoz, as poja dir ch’ün usöl cuostaiva tant sco ün auto da classa media. 

Legiai daplü aint il Chalender Ladin actual!

Il Chalender Ladin 2020 po gnir retrat via vendita online ed i'l Chesin Manella



Text: Chalender Ladin 2020, Anna Mathis, collavuratura Parc Naziunal Svizzer
Fotografia: Hans Lozza e Parc Naziunal Svizzer


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Corina Gustin – Walter Rosselli, uriund tessinais, ha stübgià lingua e litteratura rumantscha a Friburg ed a Turich e translatescha cudeschs da gronds auturs rumantschs sco per exaimpel Dumenic Andry, Göri Klainguti, Oscar Peer e Leo Tuor. Dal 2014 ha el retschevü il Premi Terra Nova da la Fundaziun Schiller Svizra per sia translaziun francesa dal roman «La Chasa veglia» dad Oscar Peer. D'incuort ha el publichà seis prüm agen cudesch rumantsch cul titel «Cuntradas Imaginarias». In noss' intervista quinta el sur dal cudesch, sur da viadis reals e surreals e che ch'el pensa dal rumantsch.


T'algordast da teis cudesch predilet d'uffanzia?

Eu legiaiva enorm jent ils cudeschs da lectüra cha no surgnivan in scoula obligatorica, pitschnas antologias chi gnivan sü da l’Italia e chi d’eiran per mai vairas minas d’or, cun poesias, istorgias cuortas, tocs da romans, ingiavineras, proverbis. Vaiv’eu ün predilet? Eu nu craj. Eu legiaiva lura eir jent fablas e cudeschs d’aventüras. Il preferì da quels d’eira forsa l’Isla dal tresor, da R. L. Stevenson.

 

Chenün es hoz teis cudesch predilet e perche?

Uossa sco avant nu riv eu d’avair be ün cudesch predilet. Eu leg jent da tuot, tanter l’antica, il medieval ed il contemporan, svizzer ed ester. La seguonda part dal Quijote am fascinescha tant sco las fablas dad Esop ed ils raquints arctics da Jørn Riel.

 

Cura hast cumanzà a scriver novellas (da libra voluntà)?

Fich tard, pür davo ils quarant’ons e plütost darar. Eu scriv daplü cronicas (cun quellas n’haja cumenzà avant) o poesia co novellas da ficziun.

 

Tü discuorrast diversas linguas. Che es unic vi dal rumantsch e perche es el usche prezius?

Sco mincha lingua es il rumantsch unic e prezius sco tal, pel simpel fat dad esser üna lingua.

 

Perche hast tü imprais rumantsch?

Il prüm be pel buonder, lura per approfundir. E plü ch’eu imprendaiva, damain ch’eu savaiva, plü ch’eu scuvriva robas nouvas ed interessantas per imprender.

 

Che fan ils Rumantschs güst cun lur lingua? E che fan els fos?

Güst fana da tilla mantgnair e da scriver e leger litteratura per rumantsch. La creatività litterara mantegna la lingua viva, armonica e dinamica.

Fos, per part forsa d’as dar fadia cun ün purissem excessiv chi nu reflectescha adüna la realtà da la lingua. E forsa da dar oura dicziunaris richissims ma cun pleds chi nu vegnan dovrats e chi fan cha no oters esters vain lura ün linguach chi savura da dicziunari.

 

Che text o passascha dad ün cudesch rumantsch at ha fat la plü gronda impreschiun ?

Bleras passaschas our da La müdada, da Cla Biert, ed eu dschess eir il cudesch inter (chi m’ha occupà dürant blers ons), m’impreschiunan adüna darcheu per blers aspects.

 

T‘algordast da teis sentimaints cur cha tü hast let quellas la prüma giada?

Sentimaints variabels, in evoluziun constanta. N’ha sgüra stuvü tillas leger plüssas jadas per tillas cleger, incleger e savurar inandret.



Tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original.

 

Tü hast d’incuort publichà teis prüm agen cudesch rumantsch - davo avair translattà numerusas ouvras dad auturs rumantschs in diversas otras linguas. Hast gnü dubis da publichar quel?

Dubis n’haja lönch gnü pustüt scha publichar u na l’original talian. Cur ch’eu n’ha lura decis da til publichar, ed eir da publichar üna versun rumantscha, temp dad avair dubis nun haja plü gnü – tuot es i fich svelt e dandet d’eira il cudesch qua. La versiun rumantscha es perfin cumparüda avant l’original, chi vain oura pür quist utuon.

 

Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?

Clà Riatsch m’ha lönch fat curaschi per publichar quels texts sco cudesch (oriundamaing tils vaiv’eu scrits sco texts independents per üna revista). „Fa ün cudeschet“, am dschaiva’l adüna darcheu, ed eu: „Tü sbattast!“

 

Tü vast jent a spass cul tren?

Fich jent. Eu viag adüna cul tren, na plü mincha di per la lavur (eu lavur a chasa), ma regularmaing per ir a spass o per visitar la famiglia. Eu nun ha auto e nu vögl avair.

 

Tü citeschast suvent auturs rumantschs aint il cudesch - che autur rumantsch es teis predilet e perche?

Eir culla litteratura rumantscha es quai difficil per mai da chattar oura ün’autura o ün autur predilet. Quels chi vegnan menziunats direct o indirectamaing aint il cudesch sun aint il ravuogl da meis predilets, ma blers mancan in quell’ouvra, sco Rut Plouda, Leta Semadeni, Dominique Dosch, Dumenic Andry e Göri Klainguti, per exaimpel.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Cun che persuna cuntschainta gessast tü il plü jent sün viadi e cun chenüna pigliessast cun tai sün ün‘isla solitaria ed isolada?

Eu vegn uossa sün viadi be plü cun la persuna chi cumparta meis minchadi – id es lura tuot bler plü simpel. Ma per cha l’insla resta solitaria ed isolada füss quai ideal dad ir sulet…

 

Tocca viagiar pro tia hygiena psichica?

In ün tschert sen forsa bain. Cur ch’eu d’eira plü giuven d’eira il viagiar sco realisar sömmis da plü bod. Uossa viag eu damain e lasch eir al sömmi si’aigna vita.

 

Quant suvent vast sün viadis imaginars?

Forsa mincha di ün païn…

 

Che viadi imaginar es teis predilet e perche?

Las chaminadas tras la champogna e la muntogna da meis cumün, ingio ch’eu giaiva a chaminar sco uffant e giuvnot, e lura l’Islanda dals novanta o dal cumanzamaint da quist tschientiner. I d’eira tuot bler plü insolit co hoz, sco our da raquints. Ed ils algords sun uossa vegls avuonda per as masdar culla fantasia.


Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic


Che viadi real o che destinaziun at ha plaschü il meglder e perche?

Meis prüm viadi in Islanda, dal 95. I d’eira apunta tuot bler plü simpel ed insolit co hoz, magic. Bleras bellas cuntradas, citads e cumüns pitschens e modests, glieud na cumplichada e minchatant perfin predschs radschunaivels. Vias da terra e crappa ruotta, catram be illas citads. Be pacs autos, pustüt ladas e volvos, fich vegls. Pacs turists – adüna agreabel cur chi’s es svess turist… Uossa s’ha il pajais standardisà, banalisà per blers aspects.

 

Tü est ün grond observatur. Es quai üna schmaladicziun o üna benedicziun?

Üna benedicziun. Eu sun ün observatur contemplativ, na analitic. Ed eu nu sforz mia memoria plaina fouras da retgnair tuot quai ch’eu vez.

 

Che es tia filosofia da vita?

Viver. E laschar viver e scriver. E minchatant scriver.

 

Che t'occupa pel mumaint?

Tscherchar l’equiliber tanter tradüer e scriver e profitar dal temp liber.

 

Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?

Spassegiar, chaminar

 

Che nu sa la glieud da tai?

Quai chi nu’s sto dar inavant.

 

In tschinch ons…

Chi sa ?

 

Il rumantsch es per mai…

Üna bella lingua

 


Cudesch:
Cuntradas imaginarias
Rumantsch vallader, 102 paginas
CHF 18.00
ISBN: 978-3-03845-062-7

Biografia:

Nat dal 1965 a Preonzo (Ti) e viva a Montreux. Stüdi da lingua e litteratura rumantscha, iberica e scandinava a Fribourg e Turich. El es translatur liber per catalan, frances, rumantsch, spagnöl e talian.


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Claudia Cadruvi
Prüma publicaziun: Lügl 2019


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Corina Gustin – Duonnas pon suottascriver contracts ed as pon vestir sco ch'ellas lessan – quai tuna evidaint - pero nun es amo usche lönch realità. Avant pac temp d'eira per ellas scumandà da portar chotschas, a Paris (per ledscha) de facto fin avant 6 ons. Eir in Grischun d'eiran ingüstias invers duonnas tuot normalas amo avant 40 ons. Flurinda Rascher, activista daspö ils ons 70 ed autura dal cudesch biling „Crescher e madürar“ / „Freischwimmen“ quinta sur da sia vita impreschiunanta

Avant cuort n'ha eu let ün artichel in ün magazin digital: 98 838 duonnas vivan in Grischun. Rapreschentanza da duonnas illa regenza Grischuna: nolla. Che pensast tü da quai?

Quai es amo adüna ün s-chandel! Impustüt pro las ultimas tschernas. Pels  hommens chi sun al timun nun es quai ün tema. Impustüt pens eu chi han temma da la concurenza. L‘an passà al di da las duonnas a Cuoira sun els gnüts confruntats cun il fat cha per la tscherna illa regenza nu d'eira ingünas duonnas sco candidatas. Il parti SP as ha s-chüsà. Quel parti ha adüna duonnas avuonda per candidaturas, eir sül chomp federal. Da tschels partits as haja dudi be s-chüsas marschas.

Mia reacziun: eu vusch fingià daspö ons bod be per duonnas ed in mincha cas refüs eu mia vusch per hommens chi ignoreschan a no duonnas. Displaschaivelmaing sun eir las duonnas massa pac militantas!

Eu n‘ha avant ün per dis inscuntrà üna duonna chi chatta il tschöver da duonnas na bsögnaivel ed es fich modesta cun dir „eu sun cuntainta cun quai ch‘eu survain, ils hommens san che chi‘d es bun per no“ !!


Haja dat üna situaziun speciala ingio cha tü hast decis da cumbatter l'ingüstia invers las duonnas?

Dal 1969 n‘ha eu tut domicil cun mia famiglia a Zuoz, ingio ch‘eu n‘ha chattà contact cun duonnas emancipadas, criticas e sdruagliadas. Là am es quista discrepanza gnüda consciainta.


Chi o che es ed es stat gronda inspiraziun in tia vita?

Eu n‘ha vieplü badà las difficultats da‘s far valair sco duonna illa vita da minchadi. Tras mias differentas occupaziuns ed ingaschamaints n‘ha eu gnü contacts cun bleras persunas chi am han inspirà e sensibilà. Üna gronda inspiraziun es statta la partecipaziun illa gruppa da duonnas chi‘d es descritta ill‘istorgia „Duonnas chi nu fan be s-chagna“.


As poja dir cha tia mamma d'eira teis idol?

Mia mamma d'eira üna duonna cun bler temperamaint e blers interess. Cur ch‘eu n‘ha realisà il möd da viver e pensar dad ella am ha quai fat dürant divers ans fadia. Tantplü cur ch‘eu n‘ha maridà in üna famiglia tradiziunala e plütost conservativa. Pür bler plü tard n‘ha eu cumanzà ad incleger sia vita ed am n'ha reconciliada cun seis pensar. Pür là es ella es dvantada ün tschert exaimpel per mai.

Eu sun gnüda cunfruntada cun attachas in fuorma da telefons e chartas anonimas


Hast tü stuvü viver cun attachas malvugliaintas pervi da tia' opiniun?

Cun am expuoner publicamaing per mias ideas sun eu gnüda confruntada cun attachas cunter mia oponiun - in fuorma da chartas e telefons anonims e chartas da lecturs illas gazettas.


Da che varts hast tü tschüff sustegn e da chi plütöst cuntravent?

Sustegn n‘ha eu survgni our dals circuls dal movimaint da duonnas e dad amis. Cuntravent es gnü our da circuls tradiziunals.


Hozindi pon las duonnas trar aint che ch'ellas lessan, plü bod stuvaivan ellas per part ir per ün permis special sch'ellas laivan as "vestir sco hommens" e trar aint chotschas. A Paris es gnüda müdada quella ledscha pür avant 6 ons. Che pensast tü da quai?

Eu n‘ha vivü  bod tuot mia vita in Engiadina culs invierns fraids. Chotschas nu deiran per mai ingün tema. Eu am n‘ha adüna vestida tenor agen gust, sainza verrer a dretta o a schnestera. Eir ils ans dal „Minirock“ n'ha eu passantà. Da quel temp nu n'ha eu tut  cogniziun da las criticas. Quai am plascheva dad esser ün pa provocativa.


Plü jent chotschas o schocca?

Tenor meis agens bsögns.
 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun



Scha tü pudessast müdar alch o üna decisiun in tia vita, che füss quai?

A mai vess quai adüna interessà da das-chair far ün gimnasi  e forsa ün stüdi. Eu nu m‘m algord d‘avair gnü in mera ün tschert stüdi, pero eu vaiva simplamaing la vöglia da savair daplü e perquai la vöglia dad ir inavant a scoula.


Eu m'interess ed observesch la politica e m'ingasch - pero in mia età ün pa plü moderat


Vaivast dubis da publichar ün cudesch? Scha schi: Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?

Minchatant am n‘haja dumandada co cha meis cudesch gnarà acceptà. Meis ami Lothar am ha sustgnü e dat curaschi.


Che temas t'occupan hozindi?

Eu m'interess ed observesch la politica e m'ingasch per ils drets dals umans, per üna vita sociala e pel movimaint da las duonnas. Pero in mia età ün pa plü moderat.


Avant cuort n'ha eu let ün artichel in ün magazin digital: 98 838 duonnas vivan in Grischun. Rapreschentanza da duonnas illa regenza Grischuna: nolla. Che pensast tü da quai?

Quai es amo adüna ün s-chandel! Impustüt pro las ultimas tschernas. Pels  hommens chi sun al timun nun es quai ün tema. Impustüt pens eu chi han temma da la concurenza. L‘an passà al di da las duonnas a Cuoira sun els gnüts confruntats cun il fat cha per la tscherna illa regenza nu d'eira ingünas duonnas sco candidatas. Il parti SP as ha s-chüsà. Quel parti ha adüna duonnas avuonda per candidaturas, eir sül chomp federal. Da tschels partits as haja dudi be s-chüsas marschas.

Mia reacziun: eu vusch fingià daspö ons bod be per duonnas ed in mincha cas refüs eu mia vusch per hommens chi ignoreschan a no duonnas. Displaschaivelmaing sun eir las duonnas massa pac militantas!

Eu n‘ha avant ün per dis inscuntrà üna duonna chi chatta il tschöver da duonnas na bsögnaivel ed es fich modesta cun dir „eu sun cuntainta cun quai ch‘eu survain, ils hommens san che chi‘d es bun per no“ !!


Daja üna dumonda cha ingün mai nu't ha dumandà? Üna cha tü be spettast da respuonder?

Eu nun am saint competenta da respuonder dumandas. Eu di be adüna quai  ch‘eu pens.


La musica es adüna statta importanta in tia vita – che musica taidlast il plü gugent?

La musica es fich importanta in mia vita. Eu preferisch la musica classica, coros, operas, musica spirituala e buna musica populara (per exaimpel ils Fränzlis) e sun vairamaing averta per bler.


Che es teis prossem project?

In october l'on passà n‘haja cumpli 80 ans. Meis proget es da mantegner il plaschair da viver e da restar averta per quai chi vain.


Che nu sa la glieud da tai?

Bler!


In tschinch ons…

Quai füss bel sch‘eu am sentis amo adüna uschè bain sco uossa!


Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch es per mai basa da vita ed es mia identificaziun.


Cudesch:
Crescher e madürar. Ün'istorgia dad üna duonna da l'Engiadina
208 paginas, ISBN: 978-3-9817528-8-5

Biografia:

Nada dal 1938 a Seraplana, mama da trais uffants. Politicamaing activa per la chosa da las duonnas e dürant 12 ons manadra da la scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair.  Ella ha imprais a nodar cun passa 50 ons ed ha scrit sia biografia per seis 80avel anniversari


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Flurinda Raschèr


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Corina Gustin – Ils Babulins e lur aventüras chi cumparan sco cudesch, cd, videos e dafatta sco app in tuot ils idioms ed in rumauntsch grischun sun cult. Mincha uffant rumantsch cugnuoscha la famiglia chi viva in üna chasa violetta e nun ha mai lungurus. Yvonne Gienal, illustratura da Glion, ha dat la vista a las istorgias da Flurina Plouda ed a las figüras sco per exaimpel Luisa e Nic, Brutus e Lupo. Ün'intervista da 15 minuts.


Co as vegna artista ed ilustratura da cudeschs?

Cun il plaschair vi da dissegnar e malegiar.


Che laivast dvantar dad uffant?

Designra da moda. Interessantamain è mia vita sco artista ed illustratura fitg datiers da quest giavisch professiunal.


Che cudeschs legiaivast sco uffant e chenün d'eira teis predilet?

Guardar e leger cudeschs illustrads è gia baud stà in passatemp da mai. Sco uffant amava jau sa chapescha Donald Duck, pli tard alura ‘Asterix und Obelix’ – fin oz. Era Lucky Luke e Calvin and Hobbes tutgavan tar mes favurits. Pli tard è vegnì la fascinaziun per comics per creschids, sco Black stories, Mad etc.


Ils Babulins sun gnüds sviluppads sco üna part dal program da famiglia da la Lia Rumantscha. Intant sun els cult. Perche han els usche ün grond success?

kidsfits 2Ils uffants èn l’avegnir da la societad e da la cultura rumantscha. Perquai èsi impurtant da promover la lingua gist tar els. Ina gronda influenza sin il diever da la lingua han ils geniturs, ma era pedagogas e pedagogs ed ulteriuras persunas impurtantas per ils uffants.

La Lia Rumantscha sustegna questa promoziun cun differentas materialias sco cudeschets, portatuns e gieus e cun infurmaziuns e support areguard la lingua ed ils uffants. Ella organisescha inscunters cun persunas d’instrucziun e pussibilitescha da barattar ideas, d’exprimer giavischs e da dar impuls. La pagina-web dat ina survista davart las activitads. Ella vegn actualisada e cumplettada regularmain. Il mument stat en il center la lavur cun uffants da vegliadetgna prescolara.

 

Gia ils pitschens enconouschan las figuras Luisa, Nic, Claudia, Arno, il giat Brutus ed il chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch

Las figuras da la famiglia Babulin – mattatscha Luisa, mat Nic, mamma Claudia, bab Arno, giat Brutus e chaun Lupo – èn enconuschentas en l’entir intschess rumantsch. Gia ils pli pitschens enconuschan els. Quai è insatge unic en la Rumantschia. Finalmain avain era nus figuras illustradas sulettamain rumantschas.


Sco illustratura è il public en mira il pli impurtant: per tge persunas illustresch jau in cudesch. Uffants reageschan fitg bain sin colurs frestgas e sin conturas cleras. Quai è stà per mai il punct da partenza. Las figuras èn tegnidas simplas, il resti n’ha betg faudas, la pel n’ha betg sumbrivas – jau vi adina surfatschas claras. In grond punct èn ils egls surdimensiunads – ils egls èn la porta tar il sentiments e perquai era da grond impurtanza tar mias illustraziuns.

Era ch’ils animals da chasa – Lupo e Brutus – stattan sin 4 chommas e funcziunan sco vairs commembers da la famiglia – cun pled e gests - dat a las istorgias in element da surpraisa ed umoristic.

 

Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna


Chi o che d'eira l'inspiraziun per las figüras cha tü hast disegnà?

Nus avevan in giat che pareva adina dad avair nauscha luna. El miaulava adina da poveret ed era er uschiglio ina creativa pauc attractiva. Uschia è er il giat Brutus naschì.

Mes 2 uffants èn adina ina gronda inspiraziun per mai. Els èn savens era ils emprims che vesan las illustraziuns e dattan alura anc commentaris e cussegls tge ch’ins savess anc midar.

Jau hai fitg gugent moda e mia moda persunala è savens in pau pli speziala – jau am musters e fermas colurs. Quai vesan ins er tar mias illustraziuns.


Ha l'autura Flurina Plouda gnü influenza sül resultat?

L’incumbensa e l’idea da la famiglia Babulin è vegnida da Flurina Plouda ch’è manadra dal program da kidsfits da la Lia Rumantscha.

Nus avain collavurà e collavurain fitg stretg ensemen – Flurina ha in ferm egl per detagls e colurs.


Co guarda inse oura la collavuraziun cun l'autura?

Al cumenzament avain nus sviluppà en lavur sincrona las istorgias e las illustraziuns ed avain adina puspè tschertgà il numer communabel. Uschia avain sviluppà il mund dals Babulins.

Da preschent scriva Flurina las istorgias ed jau fatsch alura las illustraziuns latiers. 
 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Co daja our dad ün disegn ün video?

Sco Creative Director da quests filmins sun jau responsabla per las illustraziuns dals videos. Per mintga figura datti ina descripziun dal caracter e da la cumparsa. Quatter illustraturs da l’agentura Fry & Partner dissegnan alura las figuras animadas.

Per la app ‘La famiglia Babulin’ avain nus collavurà cun l’agentura 08eins da Cuira.

En l’ultim cudesch da Globi datti la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi


Cun che figüra t'identifichessast tü svessa?

Atgnamain cun naginas. Il tip da Nic è forsa il pli datiers da mai u da mes uffants. In lumpazi spiertus...


Quantas episodas animadas dals Babulins daja? Co guarda oura il futur?

Fin uss datti 8 istorgias animadas. I po bain esser ch’i vegn a dar dapliras en il futur.

Cool èsi er ch’i ha dà en l’ultim cudesch da Globi la situaziun nua che Brutus Babulin è s’entupà cun Globi.


Che es teis prossem project?

Illustraziuns: Da preschent essan nus vid crear in quartet da la famiglia Babulin. Per l’atun vegni a dar in set da maisa nov cun illustraziuns e pleds da basa rumantsch. Quels chattan ins alura en blers restaurants e hotels en l’entir Grischun.

Art: Intginas exposiziuns en la regiun ed en l’exteriur èn en la pipeline.

Jau hai grond gust da tut mias vias e sentupadas artisticas.


Che nu sa la glieud da tai?
..che jau legel cudeschs sin palpiri enstagl da cudeschs digitals. Che jau odiesch tut las cartas da cumprar en sco Supercard e Cumulus. Che jau n’hai insumma nagin flair per decoraziuns en chasa, che jau mord unglas e chamin gugent a pe blut.


In tschinch ons…

La via è la mira. Jau vi cuntinuadamain ma sviluppar persunalmain e professiunalmain. La vita en famiglia e buns contacts socials èn e restan la pitga principala per tut mes esser uman.


Il rumantsch es per mai…
Il rumantsch è per mai enorm impurtant. Igl è mia lingua-mamma, jau discur cun mes uffants rumantsch, mes um è in Romontsch, noss uffants visitan la scola bilingua qua a Glion, ils blers da mes amis èn Rumantschs, jau hai studegià rumantsch a Friburg, jau hai emprendì rumantsch Grischun per amur dil rumantsch. Il rumantsch è en mia vita omnipreschent – en mia vita privata sco er en mia vita professiunala sco artista ed illustratura.

 

 


Bio Yvonne Gienal:

Yvonne Gienal es artista da professiun libra, naschüda da l'on 1976 a Disentis ed abita a Glion.
Scolaziun: Stüdis da lingua ed istorgia a Fribourg, davo perfecziunamaint d'art a Cuoira. Dal 2006 duos mais stüdis dad illustraziun pro'l shootingstar Chinais, Xie Nanjing, ün on davo prol's Zhou-Brothers, medemamaing Chinais.
Inspiraziun chatta ella pro seis uffants e dürant viadis

Ils Babulins:
Postaziuns dals cudeschs + CD via: http://www.liarumantscha.ch ubain illas butias da la regiun
Download app: Sün Apple App Store


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Yvonne Gienal

Dapli:
https://yvonne-gienal.ch/
http://www.liarumantscha.ch


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Corina Gustin - Il pli nov project da cooperaziun tranter l’editur Gion Fry e Benedetto Vigne è la versiun rumantscha dal crimi da comic (graphic novel) «L'aimant/Der Magnet» da Lucas Harari, in cudesch ch’è vegnì vendì passa 21'000 giadas en la versiun originala. La calamita – quest vegl pled per il magnet, cun l’intunaziun sin l’i, stat sco titel da quest comic.

La Calamita 0.1Sco ina calamita attiran las famusas termas da Val, concepidas da l’architect Peter Zumthor, il giuven student parisian Pierre si en las muntognas grischunas. Pierre lascha perder studis e marusa e sa metta sin viadi vers Val nua ch’el inscuntra aventuras bizzaras e scuvra bainspert ils fastizs d’in misteri somber che lajegia davos las miraglias raffinadas dal bogn.

Benedetto Vigne è naschì en Italia (1951), creschì en Surses e viva dapi quarant’onns a Turitg. Blers onns ha el scrit recensiuns per la gasetta Tages-Anzeiger ed ha tgirà differentas emissiuns per RTR. Oz scriva el istorgias e chanzuns. Ses ultim roman «Ils ventganov da settember» è cumparì il 2018 tar l’Ediziun Apart.

Gion Fry
, cun ragischs a Mustér, viva e lavura sco designer da grafica a Turitg. Dapi ils onns novanta maina el l'Ediziun Apart. Quella è spezialisada sin la finanziaziun, realisaziun, producziun e distribuziun da litteratura rumantscha.

Nus faschain l’intervista cun els dus

 

Benedetto, la Calamita è vegnida translatada en englais, ollandais, tudestg, talian e chinais. Tge versiun has ti duvrà per tia translaziun rumantscha e pertge?

Jau hai duvrà surtut l’original franzos, e lura magari er in pau la versiun tudestga per controlla. Igl è interessant, il franzos è sco lingua neolatina pli datier dal rumantsch, e perquai er savens la schelta logica, ma tuttina dovrins magari er expressiuns or dal tudestg – qua ves’ins quanta influenza che lez linguatg ha sin il rumantsch.

 

In grond plaschair da translatar han fat expressiuns genuinas sco «merde!». Là til lascha dir «porca!»


Tge è stà impurtant tar questa translaziun?

Impurtant è stà da mantegnair l’atmosfera originala da l’istorgia. Quai funcziunescha surtut tras dar a las differentas figuras la verva adequata: il student s’exprima precaut e galant, il pur ha plitost ina tschantscha simpla e rurala, il professer è pretensius e retschertgà, la giuvna dals chavels cotschens dovra expressiuns modicas, anglizissems …


Quanta libertà has ti gì cun la translaziun da l’original?

Ensasez avev’jau tutta libertad artistica u poetica - ma il plot pretenda ch’ins restia fidaivel a l’original, qua na datti bler da discutar. L’unica restricziun propi concreta è però il spazi en las nivlettas, qua na datti insumma nagut pli da discutar: Sch’i nun ha nagin plaz pli, stos scursanir!


Bevi1Tge fa il pli grond plaschair da translatar?

Ils muments nua ch’ins po far diever d’expressiuns genuinas. In exempel: Las figuras laschan magari scappar in «merde!». Per il solit haja surpiglià quai quasi in ad in. Ma là nua che Pierre, il protagonist principal, chatta ina pistola en la chombra da ses adversari, al lascha dir «porca!» - quai ch’in rumantsch schess plitost en ina tala situaziun.

 

Tge nun as lascha translatar bain, respectivmain nua/cun tge has ti gì problems?

Ma gronds problems nun haja gì. Singulas frasas han magari chaschunà in rumpatesta. I dat per exempel il lieu, nua che la giuvna cotschna di als polizists: «Vous rigolez?». Il translatur tudestg ha tschernì: «Soll das ein Witz sein?». «Vus faschais sgnoccas» ma pareva in pau plump …

 

Pertutgant la dumonda sura; Co has ti schlià quels problems?

Tar quel exempel m’è vegnida endament ina frasa ch’ins duvrava al temp da mia giuventetgna sch’insatgi n’ans prendeva betg serius: «Vus faschais schund cun mai». Jau na sai sch’insatgi dovra oz anc quell’expressiun ch’è ensasez in germanissem.


Crajas ti en legendas? E crajast ti en la legenda da Val?

En la forza e vigur da la legenda crai jau schon – en il cuntegn però strusch.

 

Gion, Co es ti vegnì attent sin Lucas Harari e la novella e tge ha captivà tai spezialmain?

Jau hai vis l’emissiun «Kulturplatz» e sun stà fascinà immediat da quest’ovra. A Val sogn Pieder vegn bain discurrì tudestg, ma il lieu sa chatta enamez il territori da la Rumantschia. Ultra da quai è il graphic novel d’ina qualitad uschè geniala che jau hai retschertgà l’adressa da l’autur e contactà Lucas Harari per mail.


In tge maniera ha il layout stuì vegnir midà per la translaziun rumantscha e quanta libertad avais Vus gì?

Ils dissegns èn fix. Nus avain sulettamain savì midar tut quai ch’è nair en il cudesch. Vul dir, tut ils texts en ils nivelets e per part anc tscherts pleds onomatopeics sco p. ex. «Bang!» ni «Auuuu!». Nus avain lura savì encurir in’atgna scrittira per cumponer ils texts rumantschs en ils nivelets, il schinumnà «lettering».


Las nivlettas (Sprechblasen), chaschas da text e las illustraziuns limiteschan il spazi per text. Ha quai chaschunà problems?

Na, quai è betg stà in problem. Plitost ina premissa che ha dà ina rama clera al translatur ed al graficher.


  • La-Calamita-2.jpg
  • La-Calamita-1.jpg
  • La-Calamita-3.jpg
  • La-Calamita-4.jpg


Tge part dal crimi ha plaschì il meglier a Vus?

Benedetto Vigne: I na dat strusch ina part che ma plascha betg – gist l’enorma variaziun da lieus e la configuraziun relativa ma fa grond’impressiun: la scena da saut a Paris, il viadi cun la camiunetta dal pur vers Val, las diversas scenas en las termas da Zumthor, il raquint dal vegliurd Testis euv.

Gion Fry: In bun graphic novel è uschè ritgs vi da detagls, ch’ins sto adina puspai leger e guardar el per savair scuvrir novs detagls fascinants. Il mument sun jau impressiunà da la tecnica da crear surfatschas e dissoluziuns da colur. Quellas han ina patina tut speciala e dattan al comic ina atmosfera unica.


Datti persunas en il cudesch che tiran endament ad insatgi real che Vus enconuschais?

Benedetto Vigne: Oh, en ina recensiun haja legì ch’il professer Valeret sumeglia – probabel aposta – a Peter Zumthor …

Gion Fry: Jau pens schon che Pierre è l’alter ego da Lucas Harari. E lura sin p. 85, il schuldà sumeglia fitg al malfatschent «Olrik» or da la seria da comics «Les Aventures de Blake et Mortimer» – jau pens ch’il bab da questa seria, Edgar P. Jacobs, ha segiramain influenzà l’autur.

 

La collisiun da l’atom surmiran cun l’atom sursilvan ha chaschunà gia pliras giadas explosiuns creativas

Bevi4
Essas Vus stads a bogn a Val suenter avair lavurà uschè intensivamain vi da quest project?

Benedetto Vigne: Jau sun stà ina giada avant circa 15 onns ina fin d’emna cun mia dunna ed amis. E lura haja vis il famus clip da la Liricas Analas che gioga er en las termas. Dad ir ussa a Val, suenter tut las istorgias capitadas enturn il nov proprietari, haja plitost pauc gust …

Gion Fry: Dapi ch’jau hai legì l’istorgia da Pierre e sai dal misteri da la terma, hai jau schon in zic starment dad ir a Val …


Co funcziuna vossa collavuraziun suenter tants projects cuminaivels?

Benedetto Vigne: Nus essan in team privlus: Mintga giada che nus ans entupain, avain nus ina nova idea! Ma per las bleras ans mancan ils raps …Gion Fry: Gea, la collisiun da l’atom surmiran cun l’atom sursilvan ha chaschunà gia pliras giadas explosiuns creativas. Tgi sa tge che ans spetga anc! …

 

Grazia fitg per Voss temp!


Intervista: Corina Gustin
Fotografias e prevista La Calamita: (c) Ediziun Apart
Dapli: https://www.ediziun-apart.ch


Prossems termins:

Ils 30 mai 2019
Prelecziun "Ils ventganov da settember" da Benedetto Vigne, ft. Benni & Gion
20.15 Hotel Ucliva, Waltensburg/Vuorz

Ils 31 mai 2019
Prelecziun "Ils ventganov da settember" da Benedetto Vigne, ft. Benni & Gion
20.15 Grotta da Cultura, Sent

 


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Pagina 1 da 3

Partenari:

  • Ediziun Apart è ina pitschna chasa editura a Turitg è spezialisada sin la finanziaziun, realisaziun, producziun e distribuziun da litteratura rumantscha. Publicaziuns enconuschentas sun  «LA CALAMITA» da Lucas Harari, translatada da Benedetto Vigne, «ils ventganov da settember» e «Diari Giapunais» da Benedetto Vigne ubain «Gulasch en schelentera» da Claudia Cadruvi.

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


Go to top