Print this page

La midada: Pli pauc fuss pli pauc fuss dapli

La midada: Pli pauc fuss pli pauc fuss dapli

Dad Uolf Candrian (GiuRu) - Ils canals dallas medias dumognan buca neu da visualisar la polifonia che regia sils canals dils mieds socials, tiktok, snapchat, youtube ni il pli niev clubhouse. La libertad nua s’informar ei aschi gronda sco aunc mai e s’avischina ad in punct culminont. La crisa dalla societad individualisada.

Entschiet ha la midada schon baul. Alla fin dil temps medieval ha la baselgia piars il monopol silla scartira. Il plaid scret era buca pli sacrosanct e tuttina han cudischs grazia als aults cuosts da stampar salvau la credibilitad da quei mied vegl. Quei ch’era scret era verdad, ner sin alv, in paradigma che vegneva buca mes en damonda. Malgrad ch’ei dat savens dapli che duas perspectivas, dapli che nus e tschels. Sper ner ed alv massa tuns grischs.

Ellas structuras ecclesiasticas anfl’ins ella aunc il pli marcant, quella collectivitad che va pli e pli a piarder, il nus. Anflar libertad entras entrar en claustra, strusch da crer che quei ei pusseivel. Il giuven Murezi Casanova (25) ha fatg quei pass. La structura quotidiana dat spazi per patertgar, il caset libertad enteifer siu garter. Il caset tegn encunter ch’igl utschi vegn buca smaccaus. «Tgi che semuenta buc, vegn buc a sentir las cadeinas.» san ins concluder culs plaids da Rosa Luxemburg.

Ligiai per esser libers, ei la parola dils Grischuns. Mo l’identificaziun cun ina instituziun sco ina claustra, uniun, partida ni culla fatschenta ei denton buca pli derasada tier la giuventetgna. Igl individualissem ha surmuntau il collectiv. Negin ei pli pronts d’unfir sesez, da s’exponer per la caussa. Mintga pass vegn documentaus, tut ei controllau – jeu crei senza instituziun che diregia el zuppau. En scola empren ins da gie buca curdar si, esser auters ei la mort sociala. Ils carstgauns han piars lur veta. Els vivan ina veta predefinada dalla societad. Malgrad ch’ils mieds fussen cheu, d’exister bia pli liber che en tuttas epocas entochen oz, stattan tut ils carstgauns sut in enorm squetsch ch’ei strusch da cumparegliar cun in autra epoca. Buca mo las classas bassas, mobein tuttas classas socialas e cunzun la giuventetgna.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


La generaziun da nos geniturs ha pauc capientscha per la cumadeivladad passiva dalla giuventetgna. Els han aunc cumbatiu pil dretg da vuschar dallas dunnas, encunter normas dictadas dalla baselgia. Nus havessen oz tuttas opziuns, tutta libertad e tuttina buca fiug sut il tgil. La flomma dalla tradiziun ei el mument mo burnida che scaulda pauc, mo spert puspei encendida sch’ina sbrenzla croda viaden, pertgei nies sulom ei vegls. Tut quei che nus havein deriva enzaco dil vargau. Mo en tuttas organisaziuns mauncan ils commembers che vegnan suenter, mo paucs ein pronts da trer il carr ed ei dess tons caums, las opziuns ein infinitas nua ch’ei drova engaschi. Urar e luvrar vala mo pli en claustra.

Las persunas ch’ein daventadas in cun lur lavur svaneschan, strusch in sesenta pli clamaus. Nus che vivin egl oz havein aunc la caschun d’emprender d’enconuscher quell’identificaziun culla clamada perpetuada els nums: Gion caluster, Mariuschla hebamma, Toni pot, Gieri koch, Toni flaschner, Mattias mazler, Maria dalla posta, Dumeni meister, Peder ustier, Tgani calger, Toni förster, Gion dalla reisga, Martin banca, Gion pur, Zali wagner, Toni marcadont ed aunc biars auters. Quels enconuschevan aunc nos uauls, nos praus, nossas alps e nies Vorab. – Mia cusrina ha dumandau mei duront ir cun skis, daco ch’jeu tschontschel da «noss’alp» sche nus havein gie buca vaccas. Cura ch’jeu erel buob haveva miu vitg aunc siu muvel, plirs purs, scrinarias, ina pasternaria, ina banca, ina mazlaria, ina posta e pliras ustrias e vegls che raquintavan a nus affons da nies vitg.

Quellas stizuns e quels spurtegls eran loghens nua ch’ins sentupava el spazi public. A Tusaun ni enta Glion eisi casualitad che dus stattan en colonna dil medem vitg. E sche duas persunas entran en discuors, enconuschevan els gia in l’auter, quei slargia buca horizonts. La democrazia drova il discuors, opiniun e critica, per vegnir sin propi bunas sligiaziuns. Buca mo global mobein era local. Ina caschun ei la radunonza generala dalla giuventetgna romontscha ils 3 da fevrer via zoom: https://www.facebook.com/events/414920099936074/

Text: Uolf Candrian, GiuRu
Fotografia: pixabay.com

Suonda LATABLA!


Sustegnair

LATABLA è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs

Vulais Vus sustegnair?

SUSTEGNAIR cun CHF 10.-

Dar ina nota a questa contribuziun
(0 vuschs)
GiuRu

La GiuRu (Giu­ven­te­tgna Ru­man­tscha) em­pro­va da pro­mo­ver con­tacts tran­ter la giu­­ven­­te­tg­na da las tschintg dif­­fe­ren­tas re­giuns ru­­man­­tschas e da la bas­sa. Ella por­scha a giuv­nas Ru­­man­­tschas e giu­vens Ru­­man­tschs raps, com­­mu­n­i­ca­­ziun ed agid per la re­a­li­­sa­­ziun d’in pro­ject cul­tu­ral ru­mantsch. La GiuRu è uniun af­­fi­li­ada a la Lia Ru­­man­­tscha e po tra­­met­­ter qua­ter de­le­gads a las ra­­du­­nan­­zas ge­ne­ra­las. En­tant che la GiuRu fi­­gu­­re­­scha sco uniun te­­tga­la per las uniuns da giu­­ven­­te­tgna lo­ca­las, è la YEN la uniun te­tga­la da las mi­­no­­ri­­tads lin­­gui­s­ti­­cas da l’Eu­ro­pa.

Sumegliaint: