Da cullis e cullas

Da Dominique Dosch - Igls cullis sglischan segl palpieri. Figls sgrignan sgulatschond. Cartas da students igls tradeschan lour code. Igl nomer dad otg cefras siva pansond alla nota prubabla. Igl beamer tusseglia vers la pare ed annunztga igl taimp spiro.


Las soptgas sa stendan ed igls amprems tacs dattan berghels. Plunas da figls vignan catschedas ansemen segl pult davant. Seranetgas filan ed igls natels dattan tschigneidas. Enqualtgigns dastgan svidar lour cor. Oters restan taschantos. Schlengias sa sturtaglian anturn igls culiezs e tgapitschas sa tschaintan sen testas. Sa preparan per lour pensum, da gio tigneir lour possessours an gamba.


Or an pierti fon placats tgau. Igl balbagem da Vot antupar fugiteivs? vign surtuno digl fracasch da PsychoParty. Tranteraint pivslegia igl Workshop da products da tigneirtgesa ecologics. Igl Tandem – Amprender lungatgs an dus batterlescha an en cuntign. Igl madem mument vign la proclamaziun seriousa da Tema d’examens? Contactescha igl servetsch psicologic. Alla tschertga d’ena WG sbarbgliotta schinigia.

Ainten la cafeteria boffa la maschina da café. Las turtas fon bels îgls sper la fretga schalousa. Muneida sagliotta sen la teca e la cassa catscha or la glianga. Igl café cun latg sa preschainta agl cup to go. Ambleida da deir adia agls sdoms.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!


Igl isch dalla sala da lectura survigilescha igl suler. El fò ‘na tscheira retignond mintga sung tgi vot antrar. Igls canapes ainten la sala èn sot tensiun. Saintan igl sangluttem dalla tastatura. Observan igls laptops tgi magungan las resumaziuns. Figls stampos targleischan an calours penetrantas. Igl palantschia sa grittainta digl sgriztgem dallas soptgas. Igl clavazign tai e las gasettas sen carunga struban igls bustabs spir lungurela. L’oura da pare teira se las survantscheglias.

Hop, hop, hop!, givlan igls scalems giu da stgela. Dalla fegn digl corridor dattan igls apparats da fitness bratgs. « Ve a trenar! Muvimaint fò bagn! » Igl grev isch da vèder vot gio conceder la sorteida. Ma tgetganegna igl vign musso la spatla freida. Igl isch modest visavi ò en’igleida prousa. La sia manetscha dat digl tgea ampurmattond.

Davains balantschan las candeilas. Las fanestras zoflan aint la gleisch an calours mievlas. Igls bancs saleidan scutinond. En croc tigna precautamaintg schlengia e tgapitscha. Dasperas cantignan igls codeschets. Igl ambo rachinta cun vousch solemna da taimps passos e preschaints. Igl altar stat adretgse an cretta da sasez. Las essas scroschan consolond la schanuglia. La crousch terla.

Ia sort dalla tgaplotta dall’universitad. La schlengia m’ambratscha e la tgapitscha carsinescha igls tgavels. Igls tacs tschivlottan. Igls placats èn mets ed igls apparats da fitness baitan sottavousch. Igl isch da vèder reflectescha igl pignoul aint igl cantung. Las cullas gleischan vers me.

Vocabulari:

  • sgrignan / sgrignier = SR: grugnir
  • siva / sivar = SR: suar, süar
  • tusseglia / tussiglier = SR: tuschergnar
  • spiro / SR: vargau
  • tacs / tac digl calzer = SR: calcogn
  • berghels / VL: sbrais
  • seranetgas / VL: zips
  • tschigneidas / SR: tschaghignadas
  • enqualtgigns / singuls
  • taschantos / taschantar = SR: far quescher
  • balbagem / VL: crabottöz
  • pivslegia / pivslar = SR: pipegiar, VL: tschüblajar
  • batterlescha / batterlar = SR: tschintscherlar, VL: bagliaffar
  • sbarbgliotta / sbarbgliottar = SR: sburbigliar, VL: crabottar
  • schinigia / ambarasso
  • sdoms / SR: tschaduns, VL: sduns
  • survigilescha / survigilar = VL: survagliar
  • fò ‘na tscheira / far ena tscheira = SR: far gresch, VL: far üna tschera trida
  • survantscheglias / VL: survaschellas
  • bratgs / VL: sbrais
  • tgetganegna / tottanegna, anetgamaintg
  • prousa / benign, mievel
  • croc / SR: crutsch, VL: crötsch
  • carsinescha / carsinar, carezzar
  • baitan / discorran

 

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Pexels.com

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Quai vala era per descriver umans alcoholisads. Nus enconuschain forsa ch'ins haja ina tschucca u ina sborgna u ch'ins haja fatg si ina potenta. Ma en il DRG chattain nus anc autras descripziuns – magari pli subtilas – per esser sturn.


1. esser en la vigna

I dat gea divers stadis da sturnadad: quel dal cumenzament cura ch'ins è «be» in pau tschuberlin e lura quel, cura ch'ins è sturn sco s'auda e sa noda quasi en l'alcohol. Lura sa chatt'ins per uschè dir amez l'origin dal vin: en la vigna. I dat era lieus, per exempel Zernez, che localiseschan pli precis las vignas, schend ch'ils aivers sajan ids en Vuclina.
Ils ins manegian che ir en la vigna saja be per cuntanscher in leva schmierla, per auters è l'esser en la vigna gia stadi enaivrì absolut. Ma cunfins sa confundan cun il vin… E soviso, tgi che na vul betg perder blers pleds, po era commentar tut a moda prosaic-lapidara sco per exempel a Guarda: «L'es laint.»


2. esser bain cundì

Nus pudain cundir noss bizochels cun chaschiel e nossas remartgas ubain cun umor ubain cun pleds murdents. Nus pudain dentant – almain tenor ils Engiadinais – er nus sezs esser cundids – perfin bain cundids! En stadi bain cundì essan nus blaus sturns. Ed atgnamain vai puspè si cun l'esser cundì dals bizochels: pertge cundids, pazinghels, essan nus forsa er in pau bizochels. Ed en stadi bain cundì essan nus franc er ubain alleghers ubain nauschs.


3. esser illuminà

«In vino veritas.» Quai pudess esser in punct da partenza per numnar «illuminads» quels che han bavì in zic u er da memia. Forsa tuni in pau da clisché, quai cun l'illuminaziun, la clervesida e l'inspiraziun che vegnan cun las spirituosas. Ma forsa avain nus era gist scuvretg l'origin (ed il motiv per la fin?) dad ina societad secreta: quests pseudo-scienziads dad illuminists eran tuts simplamain sturns! U sco quai ch'i schessan a Mon: «L'è illumino enpo canona!»

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!


4. avair ina vulp

En stadi sturn sumegliain nus para ils animals, per exempel cun esser plains sco mils u sturns sco giats. Ma bels èn quels da l'Engiadina: là vegn la vulp pe a pe cun la schmierla. Al cumenzament, cura che tut è anc allegher ed ilaric, lura hani per il pli be ina vuolpetta – u ina vuolpina a Schlarigna. Cun aivradad avanzada daventan ils nas lura pli cotschens e las vulps pli grondas, ed anc pli tard, lura han ins perfin bravas u bellas vulps. Ad Ardez commenteschani quai cun «el ha clappà la vuolp cun cua lunga» ed a Müstair hani era gia «siettà üna vuolp» essend plains sco vatgas.


5. betg esser sulet

Bavaders n'èn «betg sulets» en Engiadina, uschia hai num. En il Grischun central «hani cumpagnia» ed en Surselva n'èni «betg persuls». Spezialmain discret e charin tuni a Sagogn: «El ei buca mai el.»
Ma il bel vi da questa caracterisaziun n'è betg mo sia subtilitad, mabain era la dumonda: Tgi è lura l'auter, quel (u quella) dasperas? Intgins pudessan dir: «Bain cler, en quel stadi ves'ins dubel!» Però la constataziun vegn gea da tschels, quels anc gigins. Pertge n'èn ins sturn betg sulet? – Perquai che l'auter en tai cumpara, perquai ch'il vin carmala nauadora tes auter Jau? Forsa è la soluziun era da chattar en la locuziun da Scuol: «Cur cha'l ha bavü, schi ha'l il Segner aint il vainter.»

… Ed en l'onn nov ans occupain nus lura da las consequenzas da las sborgnas potentas. Fin lura: Bellas festas en buna cumpagnia!

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: Da cumpagnia en la Casa Fausta Capaul a Breil, ca. 1920 (W. Derichsweiler / Fototeca dal DRG)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Uolf Candrian (GiuRu) - La davosa fin d’jamna dil november ha in «hackathon» giu liug a Turitg. Per il 50avel giubileum ha il forum helveticum, ina plattafuorma da brat svizra, clamau a quei event cul tema plurilinguissem – ed ord quei motiv ein era fetg biars romontschs separticipai all’occurenza. Il «hackathon» dil forum helveticum organisaus cun sustegn da l’organisaziun nonguvermentala opendata.ch ha aschia contonschiu participonts da tuts quater lungatgs ufficials svizzers. Era il radio romontsch ha visetau l’occurenza e rapportau, mo uss setschentan las damondas: Co va ei vinavon? E pertgei ein tons romontschs separticipai? E per tgei vai insumma?


Cun ils aspects criptografics dil romontsch cun tons codes linguistics e barrieras interidiomaticas ha igl interess sill’emprema egliada da far nuot. Pertgei cun agid da opendata, pia datas libras, vul ins gie sesarver e pussibilitar la communicaziun. Quei ei la finamira d’in hackathon, in plaid scaffius ord la combinaziun da maraton e haccar sco Nikki Böhler da opendata.ch ha declarau a Pietro Jacomet (RTR). Igl ei buca manegiau ch’ins hagi da luvrar cul zappun per bien romontsch, mobein cul computer. Il term deriva perguess ord digl engles culla muntada crutsch, ins sa patertgar vid in pirat che entra ina barca cun agid d’in tal crutsch – semplamein che la barca ei in computer. Haccar ha denton buc exnum ina connotaziun negativa, il plaid descriva era semplamein in expert en programar e davos l’idea da datas libras stat era che concerns mundials san buca seprofitar sin cuosts da nossas infurmaziuns. Ell’olma tuttina empau pirats, mo cun ina nobla finamira: En plitost cuort temps han ins priu en mira da realisar en teams interdisciplinars projects – diesch concepts ein vegni inoltrai ordavon ed entginas ideas ein sesviluppadas avon liug – che surveschan alla plurilinguitad en Svizra.

Giuria sustegn project romontsch
Ils haccaturs ein semess alla lavur vendergis sera ed han sonda sera presentau lur resultads ed il stan dil project. Ina giuria ha elegiu el num dil forum helveticum dus projects ch’ei vegnan a sustener cun 2’000.- francs. In dils projects tscherni per in emprem sustegn entras il forum ei il «dicziunari davos la miur» presentaus e svilupaus vinavon da Martin Cantieni (PSR) e siu team. Quei program duei egl avegnir avischinar ils romontschs da tuttas valladas, pertgei el mund digital existan las muntognas che freinan il brat buc. In problem che setschenta ella Romontschia ei ch’ins legia buca artechels en tschels idioms. Quei ei dau en egl a mi allas meisas rodundas organisadas dalla Pro Svizra Rumantscha (PSR) ensemen culla Lia Rumantscha (LR) a caschun dalla fin prevedida dalla gasetta La Quotidiana, silmeins en fuorma stampada sco para. Mo ozilgi ei quei pusseivel, ch’ei biars onns buca stau il cass. Sin il visur san bustabs vegnir midai, ina versiun interlineara sa vegnida scretta sin in’autra dimensiun e sto buca vegnir sfurzada denter las lingias. En quei mument ch’il lectur capescha buc in plaid sa el menar la miur sin quel e la translaziun cumpara. Prender il vocabulari giud cruna mo per leger las novas dil gi da tschella vallada fa negin, era arver firefox ed encurir il dicziunari vallader dall’UDG ei memia stentus, biars gnanc san ch’ei dat quel insumma e viceversa. Vitier vegn aunc in problem tgei che pertucca igl emprender tschels idioms.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Stampau ni libramein accessibel
Cun mirar suenter el vocabulari il plaid tudestg colligia nies tschurvi dus plaids ord differentas famiglias linguisticas. In exempel: sch’jeu capeschel buc il plaid ladin “inscuntrar” e mirel suenter il plaid el vocabulari dat quel a mi «Treffen». Sch’jeu vessess uss enstagl il plaid “s’entupar” hai jeu gia certs bustabs ch’ein tuttina. Il medem cul plaid surmiran “antop”. Sch’jeu legiel quei, capeschel jeu nuot senza context, pér cun visualisar il plaid sursilvan vesel jeu las parallelas tier nies “entupar”. Per stampar in vocabulari mo per che in pèr romontschs capeschien meglier tschels idioms ei la fiera e la damonda memia pintga, mo el mund digital vala ei la peina da colligiar las colonnas da plaids existentas. La digitalisaziun ei era ina schanza per la gasetta; cun in product innovativ che porscha zatgei dapli che la sempla versiun stampada – ch’ei denton practica ed era in’object d’interacziun sociala, seigi en famiglia ni en biro – e contonscher in niev publicum da lecturs. Igl ei aunc memia baul per vuler satrar la stampa che ha surviu tons onns. Che gest il project dil «dicziunari davos la miur» vegn tschernius per in sustegn muossa che l’idea ha potenzial. Seigi quei en surmuntar il foss grond che setrai atras la Romontschia ni semplamein era per in’existenza persistenta da nies lungatg, il qual duess la fin finala esser la mira da tuts projects romontschs – era da giubileums che sfarlatan forsa empau bia mo per ina suletta occurenza sch’ei resta nuot. Dalla sessiun che ha giu liug extra muros a Flem enteifer il territori romontsch ei in tozzel onns plitard strusch zatgei da sentir, perfin il bi cavazzin “Ruinaulta” ha da cumbatter encunter il pendant tudestg sin tuttas plattafuormas.

La digitalisaziun
El mund dallas medias ei la digitalidaziun in fenomen fetg giuven cun effects buca prevesibels, gest quels gis ha la redacziun dil blickamabend stuiu serrar las portas, e quei ei buca l’unica gasetta ch’ei svanida. La confederaziun ha perquei interess e sustegn era la damonda dalla Lia (LR) che vul metter print, radio e televisiun sut in tetg sin ina plattafuorma digitala cumineivla. La damonda che interessa era tschels ei, va text cheu buc a piarder? Contribuziuns visualas ed auditivas pon trer pli fetg l’attenziun dil consument ch’in text che va sutsura. In video per puter cun suttetels levgiescha da capir, cheu sto il text tener encunter, il vocabulari intertextual ei ina tala opziun. Il prototip sa denton pér translatar da romontsch el tudestg sin paginas egl internet, pia ideal per quels ch’emprendan romontsch, mo aunc buc igl uaffen  che vegn a levgiar il contact interidiomatic. Entochen ch’il prototip daventa concrets san ins denton gia far diever dil navigatur firefox per rumantsch, ch’ei fetg sempel da telecargar ed installar sch’ins inoltrescha quels treis cavazzins el navigatur preinstallau. Integrau en firefox ei era in correctur per romontsch ed ils haccaders che vesan il diember d’utilisaders pon ins aschia segiramein era motivar da cuntinuar cun lur engaschi per nies lungatg-mumma en lungatgs sco C++, HTML ch’ein pils biars da nus plitost criptografics.

Text e fotografia: Uolf Candrian, GiuRu


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. E da sias stgirezzas! Damai che la stagiun stgira ha cumenzà, ans palpain nus tras il DRG, guardond co che nossa lingua descriva ils differentas grads da stgirezza. 


1. stgir sco ina bucca da luf

A Sevgein, da stgir, forsa che la dunna premurada admoniva: «Pren la latiarna, pertgei esser eisi stgir sco en ina bucca d’luf!» L’expressiun «in bocca d’luf» enconuschain nus uschiglio sco giavisch ladin als chatschaders. Ma la stgiraglia che regna en bucca dal luf, quella probabel be paucs ch’enconuschan. Però ina giada sto in, u ina, avair ristgà da guardar da datiers en il gnif al luf. E lura ha’la quintà – e Men Rauch ha chantà – quant stgir ch’i saja en bucca dal luf (La bocca d’luf es s-chüra … La bocca d’luf es sula …). Quella stgiraglia enconuscheva sinaquai l’entir territori rumantsch, sur il cunfin ladin or, sur il Surmir e fin enta Vrin, nua ch’i deva era là, perfin, in «stgir sco en bucca d’luf.»


2. stgir ch’ins na vesa betg il nas

Lura datti era las cumparegliaziuns cun la distanza sco mesira decisiva per il grad da stgiraglia, sco per exempel «stgir ch’ins na vesa betg in l’auter». Pli stgir e pli datiers èn ins cun «stgir ch’ins na vesa betg il pugn davant in egl». La culminaziun absoluta avain nus lura a Domat: «Stgir ch’ins veza bec i nas.» – In maletg plausibel per la stgiraglia absoluta, la finala è il nas bain l’object il pli damanaivel als egls. Era sche … da vesair quel (senza l’agid dad in spievel) han ins gia fadia da cler bel di.


3. stgir sco en in satg

Schons e Tumliasca han il «stgir sco an egn sac». Quai è almain curt e setg e simpel. Forsa n’èsi betg in maletg fitg original, ma almain pragmatic: mintgin sa – sch’el vul – prender in satg ed empruvar ora, quant stgir ch’igl è lura propi (però be curt, vus savais schon: satgs sur il chau etc.). I dependa mo da la stoffa: Stgir sco en in satg cun taila da juta? Cun taila da chonv? Cun taila da mangola? Satgs da palpiri u satgs da rument nairs, violets u verds?

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


4. stgir sco en ina spelunca

In auter caracter da stgiraglia han las tavernas suspectusas. Udind la cumparegliaziun da Champfèr «s-chür scu’na spelunca» pudess ins supponer che quels là vagabundeschian regularmain per las ustarias enturn. Però ina «spelunca» na sto betg exnum esser in local vendider da vinars, mabain po er esser in cuvel u uschiglio ina fora. Ch’i saja lura baita, ustaria, grotto u grotta u fora: x in refugi fustg fascheva ses serv a quels da Champfèr per dar in’idea da la nairaglia da stivas u sairas sombras.


5. stgir sco en ina vatga

Enconuschais vus Jona? Quel là da la Bibla che è stà en il venter dad ina balena? Stgir eri mettain er en là. Ma qua en muntogna n’avain nus naginas balenas, persuenter auters animals cun buttatschuns. Perquai dini davent da Domat fin si Mustér «stgir sco dad esser en ina vacca.»

Sto esser che la bucca (nus avain gia vesì tar il luf) u il schiliez eran pli stgirs ch’il venter, damai ch’igl existan anc las variantas cun «esser stgir sco dad ir en ina vatga». Anc pli stgira è tschella vart dal venter, quella anora, sco quai ch’i tuna a Breil: «Oz ei ina notg stgira sco el tgil dad ina vacca nera.» Quai è ussa bain ina bell’expressiun per ina saira romantica d’enviern!

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: Fotografia tranter stgir e cler a St. Antönien (Chr. Meisser / Fototeca dal DRG).


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Dad Annatina Nay - Gl’emprem mument: Ti vesas enzatgi. Chec extern. In scan da tgau entochen pei – da pei entochen tgau. Lais ti s'influenzar dall'emprem'impressiun visuala? Lu il chec intern. El ni ella arvan la bucca. Sia vusch plai buc a ti – ella di forsa enzatgei deplazzau. Ti teidlas, ti miras, ti fredas, ti sentas, ti giudicheschas e staupas immediatamein enzatgi en in truchet. Finius ei il maletg. Punct, proxim! Co giudicheschas ti? Tenor il proverbi engles: You never get a second chance to make a first impression – negina schanza per ina secunda impressiun? Ni eis ti l’objectivitad en persuna?


All’entschatta stat il pregiudezi

Sch’ei fuss aschi sempel! Nus vesin, registrein e giudichein pilpli immediat ed a monda subjectiva. Il camerier el restaurant lai dar in tschadun tschuf giun plaun. Tamazi! El ei buc el stan da far endretg siu job e sia coordinaziun ha el buc sut controlla. Naturalmein ch’el derscha proximamein in migiel aua sur meisa vi. Negina damonda! El duei midar sia lavur. El service san ins buc duvrar quei schani!

La dunna giuvna blonda cun calzers aults vestgida en pink ei ina tussi e perquei segir tuppa. Negina discussiun. Sch’ella di denton a nus ch’ella studegi matematica  savein buc sche nus duein crer! Per propi? Quei sa buc esser. Quella di schulas. Ella ei segir vendidra el Tally Weijl – mo dat buca tier quei! Manzasera!

Tiu date menziunescha duront vossa emprema sentupada en ina construcziun laterala ch’el seigi cartents. En tiu tschurvi glischan las glischs d’alarm en tgietschen, ti audas sirenas e vesas tiu date gia sco commember dad ina secta – imagineschas che voss futurs affons vegnessan ad esser unfrendas da quella communitad religiusa, peglias tema e scappas ord l’ustria avon che ti damondas suenter e dattas a tiu date la schanza da s’explicar. Forsa vess el precisau en sia proxima construcziun sia posiziun. Mo el survegn negina secunda schanza. Insumma: Daco buc star lucs? Quei ei bein mo vies emprem date. Neginas obligaziuns. Neginas nozzas, negins affons, probabel era negin secund date, tgei fas pia quitaus?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha

Commentar e giudicar

Carstgauns giudiecheschan beinspert sur dad auters carstgauns. Quei schabegia automaticamein. Els giudicheschan tenor lur cumparsa ni lur sedepurtar. Ei drovi savens mo ina secunda per far in maletg dalla persuna visavi. Reveder in tal ch'ei gia francaus ei grev e drova beinvulientscha dad omisdus mauns. Tgei schabegia cun quels che san pér mussar lur potenzial tier la secunda egliada? Mintgaton drovi era in sguard empau pli precis.

Ei tiu maletg è miu maletg?

Meinsvart giudichein nus è tenor meinis dad auters. Il Pauli seigi in lunghurus e la Francisca ina paterliera. E sche nus enconunschin buca sezs quels dus, mein nus da quei anora che quei constetti naturalmein. Nus creein nos maletgs tenor las valetaziuns da tschels – meinsvart senza sedumandar sche quei che tschels raquentan constat propi!

Perquei eisi forsa tuttina necessari da schar passar duas, treis, forsa era tschun secundas avon che giudicar e da mintgaton far siu agen meini e siu agen maletg avon che da reparter buls e metter glieud en scatlas.


Text: A. Nay, Turitg
Fotografia: Pexels.com (CC0)


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

Da Flavia Hobi (GiuRu) - Dapi igl avrel ei Giuanna Beeli da Sagogn presidenta dalla YEN (Youth of European Nationalities). Sch’ella s’engascha gest buc per quei uffeci, lavura ella all’Universitad da Berna sco assistenta al departement per historia dil temps modern tempriv. En siu temps liber gauda Giuanna igl ir per la pézza, da far musica ni era in bien cudisch. Ella ei gest turnada dalla sesida da suprastonza, nua ch’il plan da lavur pigl onn proxim ei vegnius planisaus. Quei plan „ha era giu plaz per entgin’idea persunala, biaras restan denton aunc da concretisar.“ Nus havein vuliu saver tgei che Giuanna ha empriu, viu e contonschiu entochen ussa duront ses emprems meins en uffeci sco presidenta dalla YEN.


Surprender in uffeci ella suprastonza dalla YEN vul dir bia lavur voluntaria prestada sper la professiun, independent tgei posiziun. Pia logic ch’ins lavura aschia las seras e las fin d’jamnas. „Igl ei intensiv, denton buca memia bia, ed era ina lavur che porscha dabia plascher e satisfacziun.“ Il palancau nua che la YEN semova ei surtut europeic. L’organisaziun pussibilitescha aschia allas organisaziuns commembras sco p.ex. alla Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) il link, las colligiaziuns, enteifer la lavur locala, naziunala ed europeica. Pia eisi grond, tenor Giuanna aber buc memia grond: „El dentertemps sundel jeu s’endisada vid las novas dimensiuns, emprendel denton aunc adina bia caussas novas, mo saiel era seschar sin in bien team.“

Tut ils projects seigien sin buna via; il project dils „Minority Messengers“ sesanfla uonn per exempel ella fasa da pilot. „L’idea ei da scolar giuvnas e giuvens ch’ein activs en lur minoritad da visitar lur regiun e discuorer davart la situaziun da lur minoritad, denton era dallas autras, e da mussar alla giuventetgna locala differents mieds d’activissem.“ Plinavon han ils „Minority Messengers“ era la pusseivladad da „visitar organisaziuns da giuventetgna da minoritads ch’ein aunc buca partenarias dalla reit dalla YEN“. Las visetas dils „Minority Messengers“ duein cuntinuar proxim onn e la finamira ei era da motivar dapli glieud giuvna per separticipar a quei project. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Dapi ch’ella ha entschiet siu uffeci era Giuanna quater gadas el biro dalla YEN ella capitala dalla Tiaratudestga. L’entira administraziun dalla YEN vegn menada da Berlin. Tgei che pertucca il viagar sco tal ei Giuanna – cunquei ch’ei dat temps cun dapli e fasas cun pli paucas occurrenzas – intragliauter circa ina ga al meins sin viadi. „Las destinaziuns ein fetg multifaras e buca adina semplas da contonscher, cunquei che las biaras minoritads vivan plitost ella periferia.“

Concernent la sfida pli gronda menziuna Giuanna il menar dad ina organisaziun sco la YEN, quei ensemen cun il rest dalla suprastonza. Las ideas e finamiras duein gie menar l‘organisaziun en ina buna direcziun prosperonta. Era difficultus ei per Giuanna il fatg che la YEN sco organisaziun nunguvermentala (NGO) drova per la prestaziun dad ina lavur da giuventetgna buna e seriusa mintg’onn sustegn finanzial, pia la dependenza dalla buna veglia dallas instituziuns.

Schanzas numna Giuanna biaras, „surtut emprendan ins diltut cun s’engaschar en ina tal’organisaziun – naven dil saver gir „viva!“ en 40 differents lungatgs sur gl’emprender d’enconuscher ina pluna glieud ed extender las reits socialas ell’entira Europa tochen tiel capir la politica europea e la funcziun ed impurtonza dad NGOs ed organisaziuns da giuventetgna.“

Grond engraziament Giuanna per tias rispostas e vinavon bien success cun tiu uffeci a favur dallas minoritads linguisticas ed aschia era a favur dil romontsch!


Text: Flavia Hobi, GiuRu
Fotografia: Jakob Schäfer


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. U è quai memia stentus? «Qua pos ti spetgar fin … äh …» Gea, fin cura? Fin che jau vegn blaua? Qua suondan tschintg bellas propostas per il di che na vegn mai a vegnir, sa chapescha chattadas en il DRG.


1. cura che las giaglinas pischan

«Ti sas cumandar sin mei cu las gaglinas peschan», ha ina da Sevgein ditg, laschond spetgar l'auter en perpeten. Laschar spetgar fin il di che las giaglinas pischan, qvd. invan, quai fani dapertut en Rumantschia, ed er ils Svizzers tudestgs spetgan adumbatten, fin il di «wenn d'Hüener brünzlid».
Ussa – senza entrar en detagls zoologics – èsi però uschia che giaglinas fan pelvaira pisch. Damai, per tgi che vul sa referir ad ina valur segira, fissi inditgà da tschertgar in'alternativa. En giagliner, qua pon ins gist restar e sa servir dal giaglinom masculin. Sco tschel da Trun: «Cul tgiet ova, sche fetsch jeu, avon buc!»


2. chalondas mai

«Tgi sa, cu quel ha el senn da pagar mei, calonda maja?» Divers lieus, sco qua Sagogn, han las «chalondas mai» sco di a mai vegnir. Il term «chalonda», pia l'emprim di dal mais, sugerescha (magari cun tun ironic) in termin precis. Ma suenter suonda quest smaladì «mai» che prenda scadin'illusiun. 
Empè da las «chalondas mai» sa servan auters lieus dals vegls Grecs, sco La Punt-Chamues-ch: «El faro que a las chalandas grecas.» In gieu gratagià per suspender insatge per adina, perquai ch'il chalender grec n'enconuscheva naginas calendæs.


3. l'emna da las duas gievgias

Enconuschais vus in'emna cun duas gievgias? En Engiadina ed en Surmir l'enconuschani. Là defineschani il mument che na vegn mai ad arrivar sur las gievgias, u pli precis: sur las emnas poligievgialas. I sto esser che tschertins han insanua gievgias sin reserva. Pertge, entant ch'i basta a Ramosch da far spetgar insatgi fin l'emna da las duas gievgias, dovran p.ex. Savognin e Lavin trais gievgias. Anc pli pauc fidanza en l'urden calendaric hani surtut en Engiadin'Ota a S-chanf, Zuoz e La Punt-Chamues-ch: «Quecò gnaro glivro l'eivna da las quatter gövgias.» Qua dovrani pia in'emna da quatter gievgias per propi sclauder tut ils dubis dad in'eventualitad tuttina anc pussaivla.

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


4. in di ordaifer l'emna

Gea, quels prendess ins gugent: in, dus dis anc vitiers. Tschertins crain era ch'i als dettia, quels dis supplementars – là, insanua zuppads tranter la dumengia ed il glindesdi. Uschia ch'ils maligns da Pigniu e Trun dattan empermischuns a lur conumans cun pleds sco: «Quei vi jeu lu far in di ord l'jamna.»


5. tranter las 12 e mezdi

«Precis tanter las 12 e mezdi», pudess quel da Lavin avair respundì a la dumonda «Cura ans inscuntraina?». Tranter las 12 e mezdi tuna suenter in termin precis. A la segunda egliada èsi in termin nunpussaivel. Suenter ina terza ponderaziun na pari tuttina betg uschè sbaglià. Dependa, sch'ins considerescha «mezdi» sco mument u sco spazi da temp. La lingua da mintgadi, quella manegia cun «mezdi» plusminus precis las 12. Uschia ch'i daventa or da l'empermischun empermettenta plitost ina cunvegna cutizzanta. Ma tuttina, insaco èsi anc adina in'empermischun che n'excluda betg l'absoluta mai-pussaivladad – là, insanua en il trantertemp (magari minim) tranter las 12 e mezdi.

 

Text: Silvana Derungs
Fotografia: In'autra expressiun per il di che na vegn mai ad arrivar: il di che l'En va amunt – sa chapescha duvrà en Engiadina. Qua l'En a Segl (K. G. Widmer / Fototeca dal DRG)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Viver la fascinaziun

Da Flavia Hobi - Mei fascineschan persunas che sefascineschan per enzatgei. Buc perquei che jeu savess buc sefascinar per il mund (eba fascinond) – gliez fuss lu tuttina empau trest – mo jeu quetel ei adina enorm bi sch’ins vesa co enzatgi reflurescha en siu fatg, fa quei cun tgierp ed olma e plein engaschi.

En in seminari da pedagogia mavi inagada per interess e che quei ei atgnamein sco la stimulaziun per ch’ins vegni vinavon. Mo danunder deriva interess che munta tenor Duden „geistige Anteilnahme“, „Neigung“, „Belange“? Co il mund ei creaus dependa era da nos interess e nos interess vegnan puspei influenzai dil mund – in’interacziun permanenta, inspiraziun per la naschientscha dad interess. Daco ch’ins s’interessescha ussa per la derivonza da plaids specifics ella linguistica e buc per fuormlas cumplexas ord la matematica ni viceversa, gliez ei probabel buc aschi tgunsch da rispunder. Aschia era la damonda suenter la raschun per interess, pertgei ch’ins ha quel ni eba buc. Clar ch’ins savess cheu ussa cuntinuar cun fatgs ord la scienzia, vegnir cun models e resultats da retschercas. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Sch’ins va in pass vinavon patratgel jeu vid il plaid fascinaziun. Secapescha ch’igl ei buc il medem – jeu schess davos mintga fascinaziun sezuppa in’interess, denton sto in interess buc exnum esser ina fascinaziun. Jeu sai s’interessar per ina caussa, quei senza gest esser fascinada dad ella. Jeu sai s’interessar per ina persuna e quei sa resultar en ina fascinaziun (fascinaziun tenor Duden „fesselnde Wirkung“, „Anziehungskraft“), perfin en amur. Forsa ch’ins sviluppescha ina fascinaziun, ina pissiun per enzatgei nunspitgau. Da l’autra vart sai jeu era haver il sentiment ch’enzatgei savess interessar mei e lu sefar en che quei ei tuttina buc il cass.

Sch’ins s’interessescha per enzatgei eisi damaneivel ch’ins fa quei bugen e tgunsch pusseivel era bein. Mo tgei ei sch’ins ha in interess, ina fascinaziun per tontas caussas ch’ins sa gnanc nua seprofundar il pli fetg? Nua mett’ins las prioritads per sedecider? Tgei piard’ins sch’ins sedecida encunter enzatgei, renunzia, restrenscha? La finfinala van gie leu era qualitads a piarder. Stuer sedecider denter pliras caussas munta denton era opziuns ed en in cert senn era privilegi, prest luxus. Lu eisi probabel da sedumandar tgei ch’ei impurtont ell’atgna veta, nua che las atgnas prioritads schain. Da saver quei ei senza damonda in gudogn impurtont. Nua schain tes interess, tgei fascinescha tei?

Text: Flavia Hobi
Fotografia: pexels.com


Suonda LATABLA!


 

Da Naomi Arpagaus ed Uolf Candrian (GiuRu) - Uss ein las memorias d’ina jamna plein program aunc frestgas e valan la peina da vegnir messas a pupi. Ina delegaziun dalla Giuventetgna Rumantscha (GiuRu) ei numnadamein separticipada igl uost ad ina sentupada da minoritads europeicas organisau entras l’uniun tetgala YEN. Il festival da diversitad cul tetel «Terp of Tales / Tuma da Tarablas» ha giu liug a Grou en vischinonza da Ljouwert/Leeuwarden en Frislandia.

Entschiet ha tut la dumengia, ils 5 d’uost culla arrivada da varga in tozzel differentas minoritads a Grou, in vitget sper l’aua, nua ch’il tschiel para d’esser infinits, damai che la tiara ei aschi platta. Gl’emprem che croda en egl a nus ein las numerusas vaccas, dallas qualas ils indigens ein loschs. Gia l’emprema sera havein nus gudiu la cuminonza multilinguistica. Strusch sefermar da raquintar in a l’auter nossas historias havein nus saviu. Aschia havein nus empriu ina massa:

La Frislandia ei ina provinzia nua che la maioritad discuora fris. Perquei s’identifichescha il pendant dalla GiuRu, la FYK (Frysk Ynternasjonaal Kontakt) era culla bandiera e las colurs da lur provinzia. Tier nus Grischunès ei quei empau auter. Nossa bandiera, gie perfin mintga suletta dallas Treis Ligias partgin nus cun dus auters lungatgs. Mo tumas havein era nus, silmeins a Domat. En Frislandia ein las tumas denton fatgas a maun, elevadas sur generaziuns per evitar che casas e clavaus vegnien inundai. Perquei ei igl animal il pli impurtont per l’agricultura era la vacca. Sin duas persunas dumbran ins aunc oz ina vacca. Pér la construcziun dils deics ha surpriu la funcziun dallas tumas ch’ils fris numnan “terp”.

Il di d’excursiun havein nus visitau ina baselgia eregida silla pli aulta tuma dalla regiun, ch’ei denton gia puspei vegnida decumponida parzialmein. Il sulom fetg fritgeivel ei vegnius vendius el contuorn per crear niev terren. Era a Domat ei ina tuma vegnida spazzada per duvrar la glera per construir l’A13.

Duront quella jamna havein nus denton buca mo contemplau la cuntrada e fatg excursiuns, mobein era luvrau, numnadamein en quater luvratoris. Suenter l’inauguraziun ufficiala dil seminari cun sault tradiziunal e presentaziuns da Geart Tigchelaar, in poet fries e Vera, ina artista locala, eisi iu liber.

Furmar ina historia per la presentaziun finala

La mira dall’jamna era ch’ils giuvenils dallas quater disciplinas lungatg, musica, teater e digital storytelling creschien ensemen per furmar in product final che sa vegnir presentaus. Per aschia mussar che diversitad colligia ed unescha. Quei ha mo saviu funcziunar cugl engaschi da mintgin e grazia a Nina Peckelsen dalla minoritad frisa che ha mussau sias qualitads sco reschissura e dramaturga ed ha coordinau tut. Ensemen culs menaders dils differents luvratoris ei l’idea carschida da presentar alla sera finala la historia d’ina matta che banduna siu vitget per emprender d’enconuscher il mund. Sin siu viadi entaupa ella ina massa novs carstgauns che muossan ad ella la rihezia dall’amicezia e l’impurtonza dalla diversitad. Cun returnar el vitg schlargia ella il horizont a ses conamitgs e vegn puspei integrada. Cun quell’idea el tgau ha mintga luvratori empruau dad elaborar lur contribuziun alla show finala.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Quater luvratoris

Per il luvratori cul tetel lungatg ei Asa S. Hendry vegnida dumandada dalla YEN sch’ella havess tschaffen da menar la gruppa. Gl’emprem suentermiezdi ei denton medemamein Ralf da «Loesje» staus dalla partida. El ha representau in collectiv che creescha placats el num d’ina giuvna da 20 onns che ha aunc buca piars igl idealissem. Sin quels placats stattan cuortas parolas che fan ponderar il lectur. Tenor quei princip han era ils participonts creau tals placats cun lur agens messadis. Il rest dall’jamna han ils giuvenils scret historias cuortas ed elavurau poesias per la presentaziun finala. Tematicas principalas eran l’identitad, la patria e la colligiaziun culla natira.

El luvratori da cant e musica havein nus experimentau bia cun harmonias e differents instruments per crear melodias tier emoziuns che la gruppa da teater stueva silsuenter giugar avon. Mintgin ha presentau ina ni pliras canzuns da sia minoritad e cun bia exercezi eis ei era reussiu a nus d’emprender da pronunziar ils auters lungatgs, aschia che nus havein denter auter saviu presentar canzuns dalla minoritad aromuna ed ina canzun slovena. La finala havein nus perfin aunc creau nossa atgna canzun ‘Listen’ cun in text encuraschond per engles che la gruppa da lungatg ha furniu.

La rama dall’entira historia ha la gruppa da teater furmau. Cun costums e requisits sempels ei la historia dalla matta vegnida raquintada ed illustrada. Ils participonts han empriu da sedeliberar da lur temas e semussar autentics ellas differentas scenas che variavan denter trest, malsegir, cool e ventireivel. Per els steva medemamein il saltar sil program. Plinavon ha la menadra da teater mintga damaun fatg exercezis per vegnir neunavon culs participonts da tuts luvratoris.

Sut digital storytelling capeschan ins la moda e maniera da raquintar ina historia cun agid da videos e maletgs muentai. Exact quei han ils participonts da quei workshop fatg duront quell’jamna. A moda creativa han els empriu d’elavurar in script e metter en practica quel. En quels videos han els saviu realisar lur ideas ed han per part schizun creau sez costums e zambergiau culissas da pupi e cartun. Negins cunfins han limitau la creativitad.

Presentaziun finala: Surprendent bien

La presentaziun finala ha giu liug la sonda, ils 11 d’uost a Ljouwert/Leeuwarden, la capitala dalla provinzia Fryslân ch’ei vegnida construida sin treis tumas elevadas a maun. Uonn ei Ljouwert medemamein la capitala culturala dall’Europa, ensemen cun Valletta (Malta), pia il liug ideal per in festival da diversitad. E propi, igl ei gartegiau da coordinar las differentas disciplinas ina cun l’autra e crear ina presentaziun communabla e quei era cun ina buna prisa humor. Giuanna Beeli, la presidenta dalla YEN, ha giu la caschun d’entscheiver la sera finala e suenter la pausa ha Naomi Arpagaus clamau anavos l’attenziun dil publicum sunond la canzun romontscha ‘Salischina’ sin ina melodica, in instrument cun claviatura. Las poesias ein vegnidas recitadas, las canzuns cantadas, las scenas giugadas, ils videos mussai ed igl auditori ha applaudau. «Cou’e minder.» manegian ils Fris sche enzatgei plai propi, plaid per plaid munta quei «savess esser mender».

Aschia ei in ulteriur brat nunemblideivel ius encunter la fin. Cun ina massa novas impressiuns e grondiusas experientschas el cor semettin nus puspei encunter casa, anavos tier nos cuolms. Entschatta october ha gia la proxima sentupada liug. Quella gada a Bratislava, la capitala slovaca. La GiuRu po puspei tarmetter treis-quater participonts ni participontas per mo 100.- francs per in’jamna en vacanzas tier la giuventetgna tudestg-slovaca. Tgi havess peda ed interess? Bugen s’annunziar tier la GiuRu, era per informaziuns pigl onn che vegn. Pertgei ad onn han adina quater sentupadas liug, mintga stagiun ina.

La presentaziun finala anfl’ins cheu: https://youtu.be/uBkQrapI_Dw

Text: Naomi Arpagaus, Uolf Candrian, GiuRu
Fotografia: La delegaziun romontscha sil deic; Asa S. Hendry, Giuanna Beeli, Uolf Candrian e Naomi Arpagaus


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:


Da Benedetto Vigne -  Maria Moling e Roland Vögtli alias Me+Marie han fatg in bellischem segund album.

Dacurt haja ma semià da Roland «Chadafö» Vögtli – e surprendentamain na da Maria! – insatge cun musica ed abitadis, ils solits scumbigls surreals dals siemis. Geabain, ina tscherta irradiaziun arcaica, che turna magari en siemis, dastgins attribuir al duo ladin-ladin Me+Marie, in’aureola da magia muntagnarda. La rait mediala ha er gia scuvert quella, celebrà la metamorfosa da las ragischs alpinas a la sonoritad urbana. L’amalgam dal dolomit e dal «giadin», la festa da las ganes e da la ritscha, omaduas fabulanzas or dals auals, ma tuttina figuras differentas, oppostas – qua la vusch sublima, dialica, tscha il sun terran, distursiunà, ina cumbinaziun che va a prà cun la parita fisica dal duo, la bella e la bestga als haja gia numnads en in auter lieu.

L’accoglientscha è lasuenter fenomenala, er en regiuns nunurbanas: L’avust passà haja gì il cletg da cumparter tribuna cun Me+Marie a chaschun dal festival Rock se Drun, il public era fascinà, electrisà dal duo e ses enturagi, e quai er sch’el na conuscheva strusch las chanzuns dal repertori. Ed er qua il medem maletg arcaic: ella, suverana, traglischanta sco ina diala vi da la battaria apartia, nuncunvenziunala, el, rockadur da vaglia, in vair animal dal palc, smanond la ghitarra e battind ils pes sin terraferma, a la moda da – jau sai, ins na duess betg strapatschar congualanzas – ses barba musical Neil Young. E sur tut quai il chant da Maria e Chadafö, cuntrastant ed armonius en ina, ina cumparsa che lascha sminar dapli che mo in’uniun artistica.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Ed uss apunta il nov album, lur segund, battegià «Double Purpose», quai ch’ins pudess translatar cun «dubla finamaira». Insatge davant or: Maria da Val e Roland Scandella – sco els sa numnan en art – n’han betg inventà il rock. Ma els han re-inventà ina mixtura che flada tant ina lunga tradiziun, tant ina giuvna avantguardia. Remartgabel è il return a figuras basicas, arcaicas apunta, ina concessiun a l’instrumentari reducì – quel riff glamurus à la Marc Bolan en il song d’avertura «Sad Song To Dance», quella marca da blues à la John Lee Hooker en «Miles Of Lies», mo gist per numnar dus exempels.

Ma il bel è ch’il duo vegn da plazzar tranter quels terms basals grondius muments da melodia e d’abundanza armonica, ina giada festivs, ina giada patgifics, stritgond ils lieus ils pli differents, folk, country, grunge, psicadelica. Creond tras quai ina variaziun e cumpatibilitad nunditga, er en ils posts ils pli vehements, pli dirs – quai che gartegia per il solit mo als pli gronds da la musica pop. En mintga cas in bellischem album, bain producì, bain preschentà, in album che crescha en tadlond. Ed jau ristg da ma semiar da quel di che Me+Marie, suenter avair cuntanschì renum mundial, turnan cun in bel album deditgà a lur linguas maternas, quella da Scuol e quella da la Val Badia.



Me+Marie: Double Purpose (Capriola/Radicalis)

Text: Benedetto Vigne
Fotografia: (c) Me + Marie

Tgi che vul udir Me + Marie live sa far quei:
• 04.10.  Turitg, Helsinki
• 05.10.  Aarau, KIFF
• 21.11.  Lucerna, Schüür
• 22.11.  Lyss, KUFA


En il web:
http://meandmarie.com/ 


iTunes: http://bit.ly/anotherItunes 
Spotify: http://bit.ly/anotherSpotify 
Deezer: http://bit.ly/anotherDeezer 
 


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

Pagina 5 da 15

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

5 giadas fitg fraid

14 da favrer 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...

Il Project

30 da fanadur 2018

pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...

La columna - Chi chi nu tschercha chatta

28 da november 2017

Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà...

5 bellas dunnas

16 da matg 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo...

Jeu spetgel ...

05 da december 2017

Dad Annatina Nay - Duas figuras en in toc da teater da Samuel Beckett. Estragon e Wladimir sesanflan en in liug buc definau, sin in stradun, sper ina plonta. Els...

5 feghers Franzos

18 da fanadur 2018

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel quellas influenzadas...

5 bellas chauras

10 da schaner 2018

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas...

La columna - Banadida telefomania

21 da favrer 2018

Da Fadrina Hofmann - Chi nu cugnuoscha il mumaint da schoc scha’l telefonin es dandettamaing davent? Ed il sentimaint surleivgià cur ch’el cumpara darcheu? Il telefonin es dvanta nos cumpogn...

Go to top