Chasa Editura Rumantscha -  Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi capitau gliez gi. Il gi dalla disgrazia da Crestas. 

Ina saira a la fin dals onns sessanta giascha Urschla en ina sanganada e senza schientscha entadim suler. La proxima damaun chattan ins ses um si mises, sa pendì. Ina tragedia che fa stremblir ils fundaments da la vischnanca entira. Norbert, il fegliet dils disgraziai, è tut sa pers ed fugia da la glieud e dumondas. Urschla surviva, mo turna a chasa metta. Varga dus decennis pli tard marida e sa chasa Andrea el vitget en Surselva. La tragedia d’avant onns leventa sias marveglias ed ella vul intervegnirdapli...

L’autura creescha a maniera fitg persvadenta in scenari da la catastrofa. La figura da la metta ha insatge fascinant, il fatg ch’ella na discurra betg pli, renda questa figura fitg interessanta e legitimescha anc dapli ch’ella survegn ina vusch tras quest raquint. Perencunter premetta la dunna giuvna d’ordaifer ch’è maridada en la cuminanza, dad analisar la “pressa” da vischnanca e las reglas nunscrittas da la cuminanza. In text cun gronda vardaivladad ed autenticitad, quella tematica chatta franc lecturs e lecturas.

Leontina Lergier-Caviezel (1956) è creschida a Vrin en Val Lumnezia e viva uss ensemen cun ses um en la vischinonza da Berna. Ella ha publitgà raqquints e poesias en diversas periodicas rumantschas e scriva regularmain columnas per La Quotidiana. Ses emprem cudesch Romana è cumparì 2006 en la retscha da Nies Tschespet (Romania). 2011 suonda Nus duas (Chasa Editura Rumantscha, exaust). 

206 paginas,
CHF 30.00 ISBN: 978-3-03845-056-6
Chasa Editura Rumantscha, 2018


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51



Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha

 

Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo per dar num ad umens e dunnas. 

 

1. la Maria lunga 

Marias èn Nossadunnas e mammas – insumma: Marias èn LAS dunnas. «Tge Maria è quai?» signifitga perquai eratant sco «Tge femna è quai?». Mintgatant ha perfin eral’um num (cun segund prenum) Maria. Dunnas ed umens pon però era vegnir numnads Maria, sch’els n’han gnanca num Maria. Magari èni lura Marialungas. Derasadas èn quellas surtut en Engiadina Bassa. Manegiada n’è qua betg la Marialunga per fimar, mabain ina persuna (spiertalmain) plauna, targlinanta, maladestra, dormulenta, in chau da sien. Sco a Lavin, là pos clamar: «Vainst a la fin, tü Maria lunga?»

  

2. la Clara culinarica

La Clara è la dilettanta culinarica, ina tschavatta da tschaveras, sto ella gea tegnair nà per spisas e bavrondas senza grond daletg gastronomic. Ina schuppa auaditscha, rara e stendida è en Surselva ina schuppa da sontga Clara (e per tgi che sa dumonda tge che «sonza Clara» saja: quai è il medem, simplamain a Lantsch). Er in café flaivel e transparent, in café strusch brin, nundir nair: era quai è in café da sontga Clara. Quels da Dardin dentant, quels navulan permalar naginas Claras, uschia ch’els numnan talastriaccas «café da l’onda Letta». Anc auters na vulan offender insumma naginas dunnas (umens soviso betg), perquai datti lura il «café da silips».

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun

 

3. la Catrina da la latrina

Entant che la Clara po anc esser patruna da schuppas e cafés, sto la Catrina tegnair nà ses num per autras materias ruinadas: uschia ad Ardez, nua ch’il latg asch e rut è in «lat in chatrina».

Pli enconuschenta è la Catrina però sco purifitgadra che vegn tar nus cun la diarrea catartica: lura avain nus «laCatrina» u «la sontga Catrina» – betg darar accumpagnadada grondas preschas, sco la «svelta Catrina» e «la schuenta Catrina» en Surselva e Grischun Central u lura en Val Schons «la schwinda Catrigna». Ed era sisum la Surselva sajetti be viadora, cura che «la sieta Catrina» è sin visita tar ils Tuatschins.

 

4. la Rosa regulara

Sin visita vegn da temp en temp anc in auter giast, ma quai lura be tar las dunnas: la menstruaziun. Per regla nadiscurran dunnas (ed umens) betg senz’auter da quella, almain betg cun tuts. Na sa lascha quai dentant betg evitar, dovrani ina sort code, per sumeglia «la Rosa». Savens vegn quella Rosa anc numnada famigliarmain (ozendi per il pli en tun levamain beffegiant) «l’onda Rosa» u la «tantaRosa». Ma per tschertin(a)s pon perfin frasas sco «Jau hai l’onda Rosa sin visita» esser memia offensivas, uschia che quellas chaussas da femnas èn empè da rosas be pli «las robas» sco a Susch. Pruderia par excellence? Ma bain: Ènlura «ils dis» dal temp modern propi pli directs ed expressivs?

 

5. la Frena frivola

In num sco Frena tuna da quai fascinant, infam, e frivol –almain cumpareglià cun ina Maria monotona, ina Clara puritana, ina Catrina finina u ina Rosa punctuala. Ma la Frena, «la Frena ferventa», oh, quai tuna lura dad ina femna cun passiun, ina che lascha batter pli ferm ils cors virils, ina che tegna cumpagnia als umens, las sairas en ustaria. E sch’i n’è betg quella Frena, lu forsa in’autra cumpogna – p.ex. la buttiglia da vin u quella da vinars. Quella vegn era numnada «frena», almain a Ramosch. (L’explicaziun ha da far cun l’attribut da la sontga, ma quai renda main excitant il purtret da la bella Frena).

Sco ch’i saja: che vus prendias lura en ustaria frenas u grondas blondas, faschai attenziun da betg maschadar, uschiglio vegn vitiers anc la Catrina. 

 

Fotografia: Tschintg bella dunnas tuatschinas il di da Dumengia alva 1920 (P. Scheuermeier / Fototeca DRG). 

Suonda LATABLA!


Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da Pasca“ dalla YEN (Youth of European Nationalities). La YEN è la uniun tetgala da radond 40 minoritads europeicas. Uscheia è er la GiuRu (Giuventetna Rumantscha) stada anvidada agl seminari tgi ò chest‘onn gia li davent digls 23 anfignen igls 29 da mars. Tals seminaris vignan organisos quatter gedas ad onn dalla YEN e dalla uniun da giuvenils dalla minoritad locala. Chest‘eda vainsa visito igls Tudestgs an Pologna ad Opole, en martgea manevel da Breslau.

Scu gio menziuno, organisescha la YEN mintg‘onn ples seminaris. Chels seminaris èn mintgamai colliias cun en tschert project u cun en tema. Chest‘onn sa nomna igl project „Minority Messengers“ u per rumantsch „curriers da minoritads“. La fegnameira digl project è da far attent igl public europeic digl fatg tgi dat tantas minoritads e dalla impurtanza e valeta tgi minoritads pon aveir. Antschet ò igl project igl favrer passo a Trin, noua tgi la GiuRu ò anvido agl seminari d‘introducziun. Durant lezza emda on igls participants elaboro metodas scu tg‘ins pudess derasar igl messadi da minoritads. Ed ossa tigl seminari da Pasca vagn nous pruo dad applitgier las metodas e da scolar igls giuvenils tgi on betg savia sa participar a Trin. L‘idea tgi è sa sviluppada è da visitar scolas, centers da giuvenils, antupadas e camps da giuvenils. Pi concret duessan neir „rimnos“ 50 voluntaris (participants digls seminaris ed oters commembers dalla YEN) tgi èn pronts da far dus anfignen treis da chellas visetas ainten lour regiun, seia chegl tigls giuvenils da lour minoritad u tar tals dalla „maioritad“. Scu amprova vagn nous visito dus scolas damanevel dad Opole. Ena scola primara bilinga (tudestg-polac) ed ena scola media polaca. Igls unfants e giuvenils on musso interess cura tgi nous igls vagn ampruo da render pi famigliar igl tema da minoritads an moda nun-formala, c.v.d. cun gis ed interacziun.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Scu usito è durant l‘emda ad Opole pero betg angal nia fatg scola. Alla YEN ègl er adegna fitg impurtant da rinforzar la cuminanza tranter igls giuvenils dallas differentas minoritads europeicas. Chegl è nia cuntanschia cun differentas activitads tgi on surtot gia li la seira. Ena seira vagn nous p.ex. pudia gustar different damagler e dabever tradiziunal tgi mintga minoritad ò purto da lour regiun. Er en de d‘excursiun ògl do, cò vagn nous visito igl bel martgea da Breslau ed igl anteriour camp d‘internamaint a Lamsdorf.
Siva igl seminari ò igls 29 da mars anc gia li la radunanza generala annuala dalla YEN. En pêr commembers èn aposta viagias anfignen Opole per chest evenimaint. Tranter oters er Giuanna Beeli da Sagogn, ena Rumantscha da 24 onns tgi è neida eligeida scu nova presidenta dalla YEN. Cordiala gratulaziun a tè Giuanna.

Ed anc ensatge plaschevel è capito curt avant Pasca: igl domber dad en milliun sottascripziuns per la „Minority SafePack Initiative“ è nia cuntanschia! Chesta iniziativa ò igl intent da migliurar las situaziuns dallas minoritads dalla UE. Er schi chegl pertotga betg igls Rumantschs, vagn er nous dalla GiuRu gia grond plascheir per igls noss ameis dalla UE.

Text: Angelica Augustin (GiuRu)
Fotografia: G.Novak


Suonda LATABLA!


 

Da Benedetto Vigne - Poesias romontschas e tuns classics franzos? Co che quai funcziuna, demussa l’album «Remas» da Mario Pacchioli.

Luxuriusa ed illustra sa preschenta l’ovra musicala «Remas» da Mario Pacchioli, in veritabel cudesch cun cuverta alva e piz-pagina cotschna, la cuverta levamain raplada ed ils titels engravads. Sin las paginas las poesias sursilvanas ch’il chantautur da Rabius ha mess en musica, cun translaziuns tudestgas e franzosas, enramadas da fotografias ambientalas, da divers pleds introductivs e da curtas biografias dals singuls poets, e lura, traclà vi da la vart interna da la cuverta, il disc cumpact cun las chanzuns, er quel d’in bel cotschen bordó – propi ina cumparsa festiva che dat a l’ovra la parita d’in term bunamain istoric.

Tge ha lura Mario Pacchioli fatg, ch’ins po discurrer d’in term istoric? Metter poesias rumantschas en musica, quai n’è nagut straordinari, quai capita dapi decennis e decennis, ils ultims quarant’onns perfin en vestgadira modernistica americana. Geabain, il musicist e chantant che viva oz a Paris ha tschernì per sia schelta – per la gronda part poesias pli veglias, Giachen Hasper Muoth, Gion Cadieli, Gian Fontana, Alfons Tuor – propi in vestgì da classica chanson franzosa, embellì dad in orchester sinfonic. E quai è vairamain in novum.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Nua ch’il «pur suveran» era antruras disà da passar si en la seriusadad da vuschs virilas muntagnardas, vegnan ussa questas «remas» tradiziunalas cun in schlantsch frivol da citad mundana franzosa, regordond a la furiusadad d’in Gilbert Bécaud, a la cordialitad d’in Charles Aznavour, gea perfin al melodrama d’ina Edith Piaf. U lura a la beffardia d’in Georges Brassens. Passond per massa stils or da salas da ball, geabain, in pau attempadas, il foxtrot en «Romontschs», il menuett en la «Neiv da stad», il sprechgesang impressiunistic en «Il spuentegl», la polca en la «Cura radicala», la valse musette en «La tour e la tempiasta», il tango en «Il ranver».

Sa chapescha, cun lieunga nauscha pudess’ins renfatschar a Mario Pacchioli ch’el celebrescha lirica «démodée» en in ambient musical medemamain ord moda, senza propi nagin segn da vulair confruntar quella maschaida cun in ristg pli actual, cun experiments sonors pli moderns. El ch’ha demussà anc sin ses ultim agen album «Rispondas» dal 2009 in fin nas per texturas detg avantgardisticas!

Ma sco chanta Mario en «L’affonza», l’unica poesia ch’el ha scrit sez: «…las ragischs da miu temps lasch jeu buc extirpar». Sias ragischs èn sper la verva rumantscha er il belcanto talian, e quel sa lascha resentir tras a tras, ina vusch che dumogna massa registers, che frasescha giagliardamain, che zaclina e zaccagna, dond a questas «chansons romontschas» propi in agen bol, rinforzà apunta d’in setting nettamain classic. Sco ditg, insatge daltut nov! (Guarda er l’intervista da Corina Gustin cun Mario Pacchioli.)

Mario Pacchioli: Remas (Chasa Editura Rumantscha)
Text: B. Vigne, Turitg
Fotografia: (c) Ester Vonplon, mariopacchioli.com

La concurrenza è finida - grazia fitg a tut ils participants. Gieri Battaglia ha gudagnà ils tickets per il concert da sonda, ils 26 matg a las 19.30 a Cuera. Gratulaziuns e bun divertiment!

  
Joomla forms builder by JoomlaShine

 


*Cundiziuns: Registraziun per la newsletter da LATABLA ubain da la pagina da Facebook. Mintga persuna registrada a partir da 12 onns è legitimada da's participar. La concurrenza vegn administrada unicamain da www.latabla.ch. Participaziun finala fin ils 18.05.2018. Il num dal victur u da la victura vegn publitgà sin facebook e/u sin www.latabla.ch. In barat, ina transmissiun u il pajament dal premi n'è betg pussaivel. Tut ils dretgs èn resalvats.

Fotografia: (c) Black River Delta
Dapli: www.blackriverdelta.net/

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – p.ex. per declerar l’amur. Ensemen cun la primavaira èn franc era s’avanzads ils sentiments d’amur. Però: Esser inamurà è ina chaussa. Discurrer surlonder in’autra. Per il pli mancan ils pleds. Perquai èn decleraziuns d’amur documentadas plitost a moda modesta en il material dal DRG. Percunter na mancan betg ils pleds per commentar (forsa cun in pau scuidanza?) l’amur dals auters! Perquai datti qua empè da decleraziuns d’amur tschintg parairis davart sentiments ed ardiments amurus.

1. esser inamurà pir ch’ina mieur en in magnucca

D’accord. Romantic è insatge auter. Ma almain tant romantic ed erotic sco il classicher «Ella l’ha gugent»! La finala avain nus era gugent crimis u spaghettis. Lura è ina descripziun sco quella sursilvana «El ei inamuraus pir ch’ina miur en ina buna mignucca grassa» gist uschè illustrativa – era sch’ella è bravamain bravina.

2. esser stgarvunà

Pli passiunads èn Puteras e Puters, numnadamain cura ch’in è «scravuno zieva qualchün». Quai tuna lura tschuf, tuna plitost da sex sfranà fervent e frenetic, insumma dad in «murem portg» (sco i schessan a Riom). In um stgarvunà u «s’incarognà» (sco en l’entir’Engiadina), quel n’è betg mo inamurà, mabain cotg al pli aut grad – almain pli fitg che sch’el avess mo quaidas dad ina magnucca chaschiel.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


3. chatschar en il cugn

Avant che dad esser inamurà sin il piter pir èsi dentant da far in emprim pass. Ozendi dini forsa: «Quel ha fatg si ina.» («Far si ina muronza» faschevani dentant era gia l’entschatta dal 20avel tschientaner.) Circa uschè pauc sensibel tunavi para a Vella, nua ch’ins cumenzava in’allianza amurusa «catschond en il cugn». Jau m’imagin gist ina collega che schess: «Tschella sera ella disco ha Clemens catschau en il cugn». Pauc bel, pensais forsa. Ma malgrà tut ha quell’expressiun tuttin’anc in tschert scharm rustical (lumnezian). U betg?

4. metter a lomia insatge

Cumenzar romanzas cun finezza e tenerezza – quai succeda a Zuoz. Là sincereschani dad avair «miss a mögl qualchosa» suenter avair fatg in emprim pass amuraivel ed empermettent. Naginas «cugnadas» brachialas, mabain pazienza per dar temp e flad al flirt. Però, po dar, era temp per surpledar, persvader ed indeblir e magari era per manar per il nas.

Dentant attenziun als contacts interrumantschs: Gea betg confunder il «metter a lomia insatge» cun «metter a lomia insatgi»! Sch’in um da Trun smanatscha da ta metter a lomia, lura na dastgas spetgar naginas charezzas, anzi: lura ta spetga ina pulita patangada.

5. in bitsch na fa betg fora

Cun tanta marusaglia vegnan baud u tard era londervi ils bitschs. Ozendi vegnan quels mintgatant survalitads. La lingua, quella tracta da l’Engiadina fin en Surselva a moda vaira liberala quests bitschs benedids: be tant sco in pau rument – «ün bütsch vaglia tant sco ün patütsch» – vala in bitsch ad Ardez. Quai n’è pia nagin’empermischun, e na fa era betg gronds donns, gist sco a Zernez, nua che «ün bütsch nu fa foura». Perfin la Surselva è indulgenta, sincerond: «Buca mintga betsch dat lètg!» Ma là èn ils bitschs propi era senza malart, sche perfin il paun sa bitschar. Enta Vrin hai numnadmain num – cura ch’ils pauns tatgan ensemen durant esser en furn: «Il paun ha bitschau.» Basta che quel saja cotg…

Fotografia: Far paun a Flem, 1996 (F.Giger/Fototeca dal DRG)

Suonda LATABLA!


Da Benedetto Vigne - Ad Astrid Alexandre gartegia cun ses segund album «Umbrivas» ina nova capolavur da la scena rumantscha.

Jau vuless numnar Astrid Alexandre betg simplamain ina chantanta u chantadura, jau preferesch numnar ella ina «artista vocalica». Ina persuna che sa far cun sia vusch dapli che mo «chantar», ina che sa schonglar, capriolar, chaubriclar cun sias cordas vocalicas. Quella qualitad demussa Astrid gist en l’emprim toc da ses nov album «Umbrivas», cumparì l’entschatta da mars, la skizza cun il titel «Lighthouse» (bel da battegiar l’album «Umbrivas» e lura gist cumenzar cun la glisch!). E quest «far traglischant» (Leuchtturm) bogna l’artista en in mar da misterius ecos ambientals, sur ils quals la vusch principala sgulatta aut ed ostinat sco ina vela ent il vent.

Differentas texturas

Ma i na va betg per la pura demonstraziun acrobatica – gia la segunda chanzun, quella «Beautiful Mind» emprestada da l’amia Corin Curschellas, passa si en in vestgì daltut different, ina spassegiada en ponns da popsong atemporal, chantà cun vusch bassa, carmalanta. Ed uschia sa noda l’entir album da textura a textura, da clavazin a calimba, da sintetisader a ghitarra, senza però bandunar la tempra basica da l’autura. Muments africanisants, arias da chanson, escapadas da funk, minimalissems ramurus – gea, perfin in trantertun recurrent da chanzunetta d’uffant udin nus qua. Ed adina puspè interrumpa la musicista il fluss dal toc, per inserir in mument da reflexiun, da cuntradicziun schizunt, applitgond accords diminuids, melodias guerschas. Precis sco quel cuntrast tranter las sumbrivas ed il far traglischant.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45




Inamurada en chalzers

Quel cuntrapunct stilistic vegn er reflectà sin il nivel dals texts: Il «Lullaby» raquinta – en la strofa rumantscha – davart las solitas charinezzas da la natira che fan ninnar l’uffant, fertant ch’il refrain englais scungira l’uffant da betg crair a las smanatschas dals creschids. Ed en la chanzun titulanta cuntrasteschan ils maletgs dals fugitivs africans cun l’indifferenza dal rest dal mund. Ma i dat er muments ligers, ilarics, il pli tard en la chanzun finala, in’aventura d’amur nunpussaivla fixada sin in pèr chalzers.

Duas ospitanzas colureschan ultra da quai questa segunda ovra d’Astrid Alexandre, per l’ina l’idilla impressiunistica «Zervreila», scritta e chantada dal contrabassist Rees Coray. E lura il duett cun Pascal Gamboni en «Veta», la sonorisaziun d’ina poesia clav da Tresa Rüthers-Seeli: «In siemi sco sch’ei dess aunc melli stads.» Milli stads, milli atmosferas: «Umbrivas» è in album d’ina enorma ritgezza musicala, d’ina raffinezza stilistica e d’in messadi sublim, in album che reflectescha la vista cosmopolitica da l’artista vocalica, sia derivanza rumantscha, belgia e perfin … haitiana.

Text: B. Vigne, Turitg
Fotografia: (c) Mattias Nutt

Astrid Alexandre: Umbrivas (R-Tunes)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Mila Beerli (GiuRu) - Eu am sdruagl. Driv meis ögls. Il sulai splendura tras la gronda fanestra. Eu stordsch planin il cheu. Sper mai vezza ün pêr marüschlas. Hallöchen popöchen tü bun cumpogn nocturn, pensa. Apropos popöchen: Cun precauziun dozza la plüma. Tuots duos nüds raclüds. Super Mila cha tü stoust ir a la tschercha da tals indizis per savair scha tü hast durmi cun quist tip. Nu füssast forsa planet vegli’abot per schmetter da baiver tant? Almain d’eirast uschè clevra da tscherner la vart la plü facila per trar ün fil discretamaing.

Eu vegn our da let. Sülla pizza dals peis am fetscha in tschercha da mia büschmainta. La stanza es gronda. Il lain dal fuond es vegl. Ils scruoschs m’accumpognan pass per pass. Eu tir aint meis büschmaintin nair. El spüzza da füm ed a mai vegna mal. Zack, montar las chotschas suot. Meis büst e las chatschölas stoppa aint in mia tas-cha brüna. Eu svutr ün pezza. Davo ün mumaintin tegna in man üna carta da meis referat. SCHLUSSFOLGERUNG sta lasura. Quai as fa insè amo. Eu sögl sfrignir. Sün seis pult haja ün culli. Eu notesch meis nomer e poz il fözel sper seis cheu. Eu pigl meis mantel suot bratsch. Hasta la vista, amigo!

Cnarcs, cnarcs, cnarcs, toc. Eu stun i’l suler. Ingio d’eira fingià darcheu quella schmaladida tualetta? Mia vaschia schloppa bod. Quia? Oh na, quai es crai eir üna stanza da durmir, upsi. Forsa quista porta? Nope, la cuschina. Ah, voilà. Quietin serra la porta. Eu pisch, lav meis mans, baiv ün pêr schlucs da la spina, lav mia vista cun aua fraida, tilla süaint e vegn.

Eu guard intuorn. I’d ha dat nüvlas. Ils prüms guots croudan fingià giò da tschêl. Eu n’ha fraid. Il tram arriva. El es bod vöd. Eu aintr. Tschaint giò. El parta. Eu ser ils ögls. Tir il flà, chafuol. Aint ed oura. Eu bad sco chi’s derasa ün sentimaint tuot special. Il sentimaint dad esser dal tuot pro mai. Da’m sentir cumplaina. Preschainta i’l mumaint. Corp ed orma unids.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Quai n’haja d’inrar. Surtuot daspö quella stà avant tschinch ons. Quella jada vaiva 18 ons. Eu sun mütschida precipitadamaing da chasa. Cumbain: dachasa nu’s poja bod na nomnar quai ch’eu vaiv là. Plüchöntsch ün alloschi pac chasan. Cur ch’eu sun ida nu d’eira ingün trist, ne eu, ne els. L’incuntari. Eu d’eir plain persvasiun. Naïvità giuvenila. Rebel. Meis bap e si’amia staivan sün üsch. Els han ris e fat chau. Intant ch’eu prouvaiva da portar mias chaistas e tas-chas in direcziun fermativa dal bus e da nun amo perder meis ultim païn dignità ed onur, staivan els là ed as bütschaivan e sfrignivan. Lura hana serrà la porta.

Pac plü tard am rechattaiva in üna stanza d’üna chasa per students. I spüzziva. Eu sun sezzada giò sül let. La plüma, il plümatsch e’l mataratsch d’eiran plain flachas. Mettain üna pitschna regordanza da mias antecessuras ed antecessurs. Grazcha fich, vus idiots! Eu d’eir sfinida. Eu n’ha branclà meis elefantin da plüsch. Las larmas am sun gnüdas.

Ils guots battaivan cun tuotta forza cunter la fanestra. Eu tils guard. Minchatant a’s stoja dedichar a las forzas cha chosas han. O cha gestas e decisiuns han. Ed i’s sto eir dedichar als mals ch’ellas chaschunan. Ed eu ödiesch uschè versets sco quel. Versets chi’s chatta in chalenders, cudeschins cun cussagls per la vita o pro duonnas veglias süllas fotografias da profil da whatsapp. Perche ch’els nu sun vaira. E perche ch’eu n’ha cret lönch, chi sajan vaira. E davo d’eira narra chi nu funcziunan. E schi’s bada quai, nu tunan quellas lingias gnanca plü uschè bain sco chi fan parair. Lura suna simplamaing x-üna merda sentimentala chi nu porta nöglia. Id es uschè simpel da dir chi’s sto confruntar cun tuot las lezchas cha la vita at dà. Oravant tuot schi’s sezza be aint il tram e’s guarda a guotins chi fan canera. Ma quai nun es nimia na simpel schi va per robas importantas. Per amur. Per separaziuns d’inchün chi’d es i ün grond toc cun tai. E tü cun el. Lura nun es il mumaint per star salda e supportar il mal. Lura as stoja minchatant pakettar il courin in vatta e cuorrer davent. E star a la staziun. Al treffpunct. E verer davo a tips. Far bels öglins ad els. Ed ir a chasa cun els. Ed ir in let cun els. Per invlidar il rest. E per nu stuvair dar pro chi’s patischa. E per stuvair admetter cha tü füssast statta quella, chi vess amo vuglü. Ed el ha dit ch’el nu’t ama plü. Invlidar fa bain. E funcziuna. Almain per ün mumaintin. Fin chi’s sezza i’l tram e’s stübgia listess darcheu vi dad el. E vi da la forza cha sia decisiun ha gnü. Ed il mal ch’ella ha chaschunà.

Eu tir ün sagl cur ch’eu bad, cha’l tram s’ha fingià fermà pro mia fermativa. Eu pigl meis mantel suot bratsch e mia tas-cha in man e cuor our da la porta chi d’eira per furtüna amo averta. Eu ri dadot cur ch’eu stun a la fermativa e tir aint il mantel. La vita ha minchatant ün bun sentimaint per timing. E per umur. Ella sa cur chi’d es temp per interrumper impissamaints chi gnissan kitschigs schi’s tils stübgess inavant. O chi fessan mal.

A chasa vegna bivgnantada cun üna branclada da mia coabitanta. «Nua eras?» ella muossa seis rierin ch’ella ha adüna sch’ella craja d’avair scuviert ün secret. Ella fa cafè e no sezzain sün lobgia. Il sulai schmacha darcheu seis raz tras las nüvlas grossas. L’ora sbatta hoz. D’ün extrem in tschel. Sco mia vita. Ops, quai d’eira uossa fingià darcheu uschè alch simil sco ün pluffer sprüchli our d’ün chalender: Manchmal scheint die Sonne, manchmal regnet es und doch ist das Leben schön. Bäh!

«E lu? Ha el schon scret?», less’la savair. «Na», discha. Pling! Eu n’ha ün messadi d’üna nomra ch’eu nu cugnuosch. I stà scrit: Und? Was isch dini Schlussfolgerig? ;)

Text e fotografia: M. Beerli (GiuRu)


Suonda LATABLA!


 

«Lur musica as conzentrescha sül essenzial: Duos guitarras malnettas ed üna battaria tumultusa fundeschan la basa per las spassegiadas sün las qualas il chantadur Erik Jacobs maina a seis auditurs. Ün' excursiun invers ün infiern liric sainza congual.» Uschè ha descrit il Reeperbahnfestival la cumparsa dal trio svedais da Black River Delta l'on passà.

Il Mexikaner, ün drink cun status da cult inventà a Hamburg chi consista da süj da tomatas, vodka, sangrita, tabasco, sal e paiver ed es fich popular in Svezia descriva perfettamaing il seguond album «VOL. II»  da la band. Precis sco quista bavronda da vinars ha l'album madürà il temp bsögnaivel fin cha uossa vegna'l s-chadagnà da la butiglia in ün magöl e transfuormescha seis gust pesant e scharf. 13 chanzuns sun restadas sül album, 13 ouvras chi han cumanzà as fuormar i'ls cheus da trais tips uriunts dad ün cumünet cun nom Bollnäs illa provinza da Gävleborgs län fingià cuort davo cha lur prüm album «Devil On The Loose» d'eira cumparü avant circa precis duos ons.

Els vaivan cumanzà a scriver lur chanzuns a chasa ed han cuntinuà dürant diversas tourneas sco headliners ma eir sco sustegn dad otras gruppas sco per exaimpel da la band psicadelica da rock DeWolff. Erik Jacobs, Erik Nilsson e Pontus Ohlsson han mantgnü e raffinà las ingredienzas da lur rezept musical: Nilsson resta fidel a seis trattamaint resolut da la battaria, Ohlsson a sia maniera paschiunada da sunar la guitarra e Jacob a seis chant commovent chi va a cour e lura direct aint il cheu. Quai as sainta il meglder tadlond la seguonda single "Rodeo" chi siglia adöss sco ün monster energic chi spüda fö.

Fa part a la concurrenza e gudogna duos tickets per lur concert a Cuoira!



Black River Delta live in Svizra:

   

24.04.18 @ Cuoira - Blue Wonder
25.04.18 @ St.Leonard - Lac Souterrain
26.04.18 @ Olten - Coq d'Or
27.04.18 @ Frauenfeld - KAFF
28.04.18 @ Basilea - Sommercasino

 

Far part e gudagnar:

  
Joomla forms builder by JoomlaShine

 



*Cundiziuns: Registraziun per la newsletter da LATABLA ubain da la pagina da Facebook. Mintga persuna registrada a partir da 12 onns è legitimada da's participar. La concurrenza vegn administrada unicamain da www.latabla.ch. Participaziun finala fin ils 18.04.2018. Il num dal victur u da la victura vegn publitgà sin facebook e/u sin www.latabla.ch. In barat u il pajament dal premi n'è betg pussaivel. Tut ils dretgs èn resalvats.

Fotografia: (c) Black River Delta
Dapli: www.blackriverdelta.net/

La dretta masdina

Da Romana Ganzoni - I d’eira ün sbagl da leger la Neue Zürcher Zeitung avant ün pêr eivnas. Esa necessari cha gazettas seriusas citeschan in detagl l’acta d’achüsa i’l cas da Rupperswil? Ün hom giuven haja – adonta ch’el d’eira para adüna calm e gentil - aschaschinà ün bel di cun crudeltà ed infamia straordinaria a sang fraid quatter umans, üna mamma e seis duos figls, ma eir l’amia dal figl plü vegl. Avant co tagliar sü la gula ha il morder (seis nom nu vain manzunà per til proteger) violà il figl plü giuven e filmà tuot, davo ha’l dat fö la chasa.

Impizzand üna famiglia vaiva’l fingià aint il cheu la prosma, la glista dals mats ch’el vulaiva torturar sexualmaing d’eira pronta, quai til varà quietà e fat ch’el nu perda ne nerva ne controlla, el pudaiva giodair il mumaint. Uossa e’l davant tribunal e duos psichiaters til attesteschan ch’el saja pront per üna terapia e cha quai saja pussibel.

La psicologia as morda aint ill’agena cua

La psicologia ha pers seis compass sco tschertas medias, l’unic compass cha la psicologia para d’avair in quist cas es la psicologia – sainza muond -, ella as morda aint ill’agena cua, cun oters pleds: Ella es autoreferenziala. Ils psichiaters saran gnüts a quella conclusiun, perche cha l’aschaschin ha savü inscenar si’incletta, imitand la normalità sociala ed emoziunala. Quai savaiva el eir far avant ils mordraretschs diabolics, id es sia natüra (voul dir: El s’adatta a mincha situaziun perfettamaing. Adüna).

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Per esser precis: ün crimen „diabolic“ daja be amo sco noziun, i’l Vest nun ha’l plü ingün lö, il nosch nun ha metafras, purtrets o concepts collectivs, il muond industrialisà nu craja d’avair dabsögn da quai, main dir il muond digital cun sia orbantün per quai chi nun es realisabel. Ma la natüra umana nu po gnir optimada, ella restarà inexplichabla, per tudais-ch „unergründlich“, chi’m para ün meglder pled.

Mai stat üna victima da mobbing

Ün muond chi ha svödà seis tschêls e cun quai eir seis infierns, üna società sainza Dieu ha ün problem. Psicologs e meidis han surtut l’incumbensa dal teolog (eir dal filosof, dal rest) chi sà alch da quai chi nu’s sà incleger, ma chi exista listess. La psicologia e la medicina sun materialistas, il material as po adüna drizzar, pustüt sch’el ha tschüf svessa bottas, perquai d’eira sgüra ün schoc per l’industria da terapia, cha l’aschaschin da Rupperswil nun es mai stat üna victima da mobbing. L’idea cha victimas fan victimas e cha quai spiega alch e tillas excuolpescha fin ün tschert punct, es fich derasada. I füss temp da darcheu metter i’l center il delict.

Ün butin da las circumstanzas?

Ils tschêls sun vöds, i resta l’eu miserabel dal singul, daplü nu daja, ingüna güstia suprema, be las furmias chi nu vöglian esser la cuolpa, i spereschan chi’s possa cumbatter tuot cun transparenza (gazetta) e terapia (psichiaters), in fuond es tuot relativ. A la fin nu daja ne cuolpa ne penitenza, minchün ha dabun üna schanza, no tuots sajan be butin da las circumstanzas, alch oter füss massa complex. Eir quist aschaschin chi po stübgiar economia in praschun. Es quai l’idea da la resozialisaziun? Cha quist uman nu vain chastià? El vain be isolà dal public. Perche chi nu da plü ingüns puchaders, be amo glieud chi nun ha tschüf la dretta masdina.


Text: R. Ganzoni, Schlarigna 
Fotografia: www.pixabay.com


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Corina Gustin - Romana Ganzoni es autura ed uriunta da Scuol, hoz lavura e viva ella a Schlarigna. Davo raquints, poesias, essais e columnas es seis prüm cudesch cun nom “Granada Grischun” cumparü in marz 2017 pro Rotpunkt. Ün nouv es fingià in vista.

Ella quinta da seis cudesch, da persunas importantas in sia vita, da parablas engiadinaisas, perche chi’d es dad acceptar ils dubis e perche ch’ella ria fich jent e fich dadot.

 

Che cudeschs legiaivast sco uffant e han quels gnü influenza sün teis stil da scriver?

Eu legiaiva sco uffant da scoula primara sper ün lexicon sbarüffà cun blers purtrets – eu admiraiva adüna ils listess - mincha saira parablas. Da la scoula primara fin pro la matura. Quellas da Grimm in tudais-ch, „Nossas tarablas“ e „Parablas engiadinaisas“ per rumantsch. Eu nu savess da dir, che influenza cha quai ha gnü sün meis stil da scriver. Forsa scriva adonta da la temma dal  dragun chi’m voul dar fö e ruinar, adonta dal savair cha, schi’s taglia giò üna testa, creschan per quella set nouvas – minchatant. Ma forsa as imprenda da parablas eir, cha la fantasia, l’imaginaziun e’l fabular sun parts integralas da la realità. Chi chi schnea o ignorescha lur forza e pussanza nun es realistic.


T'algordast da teis cudesch predilet d'uffanzia?

Grimms Märchen sco prüm da tuot (segui da las parblas rumantschas). Schneewittchen! Plü tard eir Andersens Märchen (la relaziun cun quellas es restada fich ambivalenta, per furtüna), Tausendundeine Nacht e Bündner Sagen. L’ediziun da Tausendundeine Nacht ch’eu vaiva d’eira illustrada cun purtrets erotics ch’eu nun inclegiaiva. Bündner Sagen vaivan üna forza sco il raquint a bocca da meis bap chi d’eira ün grond raquintader ed implü muossaivna las tradiziuns narrativas fantasticas dal chantun.

Chenün es hoz teis cudesch predilet?

I dà blers cudeschs chi’m plaschan, al mumaint legia fich jent e regularmaing las poesias da Dumenic Andry.

Perche e til hast let daplü co üna jada?

Las poesias da Dumenic Andry, quai es essenza poetica, i’s po leger milla voutas, i nu perdan mai lur intensità e lur bellezza.

Quant veglia d'eirast cur cha tü hast cumanzà a scriver novellas (da libra voluntà)?

Eu n’ha cumanzà a scriver in prüma classa. Meis magister d’eira Chasper Sarott, üna figüra centrala per mia vita. El ha dat in man a mai la clav d’or per quel muond chi viagia adüna cun mai e chi’d es eir ün zop, ün tresor. Il prüm da tuot n’haja scrit portraits da meis cumpogns e mias cumpognas da classa: co chi discuorran, co chi mangian, co chi savuran.

Scriver es per mai adüna far vacanzas da l’eu e cun quai da tuot quai chi’d es banal


Vessast quella jada cret cha ün di scrivast cudeschs e vivast dal scriver?


Meis interess d’eiran in ün oter lö. Eu laiva chürar e guarir a bes-chas sco futura veterinaria (« Tierlidokter »). Ma eu savaiva adüna cha cun scriver possa ir a spass sün ün continent infinit da fantasia, concentraziun e libertà, perche ch’eu d’eira deliberada da mai svess, davent. Scriver es per mai adüna far vacanzas da l’eu e cun quai da tuot quai chi’d es banal. Quai es il plü flot chi da. Chi voul adüna esser pro sai? Tuot quist « connect » cun sai svess chi’d es moda pel mumaint, che horror ! As perder aint in alch plü grond, alch magic e misterius sco pitschen eu miserabel e limità, quai es « connect », ma sgüra na cun sai, cun tschai.

Vaivast dubis da publichar teis texts in ün cudesch? Scha schi: Perche e chi at ha dat il curaschi da müdar idea?

Eu n’ha amo adüna blers dubis e tschertas temmas. Scha meis uffant disch: Eu n’ha temma, disch eu, cha quai saja normal, ch’el nu dessa cumbatter cunter, ma ch’el dessa far tuot quai ch’el voul far adonta da la temma. Minchün e minchüna ha temma. Che chi resguarda ils dubis n’haja l’impreschiun ch’eu n’ha daplüs sco oters. Ma eu nu discuor bler da quai, i nu güda. Eu accept ils dubis, ma i nu sun fich attractivs o interessants, neir productivs, neir na per las istorgias. I sun simplamaing ün impedimaint sainza sen. E perquai: Far e quintar quai chi’s voul adonta dals dubis!

Eu n’ha ris-chà da scriver e da publichar. Quai ha vuglü curaschi, eu til n’ha sgrattà insembel l’on 2013 – cun agüd da mia famiglia, pustüt meis hom ha güdà, ma eir ün ami cun blera experienza, ün grond stilist chi ha promoss e sustgnü a mai fich ferm. Implü üna cuntschainta scriptura. Eir cun duos oters amis n’haja discurrü fich suvent da mia paschiun, ed els han fat curaschi. Tristamaing sun intant morts tuots duos da cancar, ün l’on 2015 e l’oter l’on passà. I nun han plü vis meis prüm cudesch.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Teis cudesch Granada Grischun as tratta dad ün' infanzia in Engiadina. Baseschan ils caracters sün persunas realas? A l'ün o l'oter vegnan avant cuntschaintas l'üna o l'otra persuna…


Il cudesch cumpiglia 20 raquints (mia editura ha tschernü els, eu n’ha scrit e scriv fich blers raquints inventats o chi nun han dachefar il minim cun mi’infanzia), e be desch, dimena la mità da quels sun situats in Engiadina, l’otra mità giova a Londra, Firenze, Turich, sül Alvra, a Tavo, in ün lö fictiv. Id es dimena ün cas chi sun rivats aint. Interessant, cha las istorgias engiadinaisas han la forza da definar tuot il cudesch sco cudesch d’ün’infanzia in Engiadina Eu vez quai oter. Ma quai es listess.

I dà trais persunas realas aint il cudesch : Michel, Xristina e Herr Baumann. Tuottas trais persunas han o han gnü (Herr Baumann es eir mort sco ils duos amis manzunats survart) cugnuschentscha da l’hommage – e grond plaschair. Otras persunas chi füssan tuottafat cleras nu daja. Ma scha la lectura o’l lectur ha l’impreschiun chi chi pudess esser stat l’inspiraziun es quai in uorden, eir scha quai nu d’eira meis böt.

L’uman es grondius e sgrischaivel listess mumaint


Teis texts sun captivants, divertaivels, ironics e fan rier. Teis umur es unic. D'ingionder vegn quel?

Per mai d’eira l’umur adüna üna metoda chi güda a (sur-)viver, da pitschen sü. Eu n’ha plü probabel sviluppà umur perche cha’l muond es tanter oter ün lö trist e da gronda disperaziun (ma eir per intrategner a mai svess), l’uman es grondius e sgrischaivel listess mumaint, ün esser plain tensiun ed ambivalenza. I dà il bel, il fin, il bun, ma quel as saja be giodair schi’s invlida ün’otra realtà chi exista parallel e superindividual. Invlidand l’otra realtà, l’ingüstia, la sufrentscha, tortura, guerra, malatia e tuot il trid as esa in fuond part dal nosch. Quai es greiv da tegner oura. A mai güda da quintar istorgias e da rier. Eu ri fich jent e fich dadot. A scoula media n’haja provà da rier plü da bass, ma uossa n’haja dat sü quel proget da discreziun. I nu funcziuna.

Tü est üna gronda observatura e parast dad esser fich attenta. Ün avantag per scriver ma forsa eir ün dischavantag illa vita da minchadi?

Pel solit nu duna bada o nu’m rend quint ch’eu observ adüna (che chi para dad esser mia natüra), ma, cler, minchatant poja esser ün schoc per inchün, sch’eu sà amo che stinvs ch’el vaiva aint avant 30 ons. E’l schoc da l’oter es lura eir meis schoc. I nu’s voul esser oter sco’ls oters, i’s voul esser plü simil pussibel, uschigliö as crouda our da la cumünanza, quai nun es bel.

Daja üna dumonda cha ingün mai nu't ha dumandà in connex cul cudesch? Üna cha tü be spettast da respuonder?

Na. Quella nu daja fin uossa. Ma chi sa? Forsa riv’la pro mai daman. Lura fessa a savair a „La tabla“ be subit.

Lavurast fingià vi dal prossem cudesch?

Schi, eu lavur al mumaint vi dad ün cudesch.

Chi o che t'inspirescha e perche? Chi o che es stat la plü gronda inspiraziun in tia vita?

Tuot e tuots/tuottas pon esser inspiraziun. Eu n’ha dudi frasas importantas da blera glieud tuottafat differenta, frasas chi han impreschiunà a mai – ed eir istorgias. Natüralmaing inspirescha eir glieud chi funcziuna ün zich oter sco chi’s aspettess. Glieud a l’ur da la società o glieud sainza pussanza es interessanta, lur vista, uffants suot set ons (adüna!). Gronda inspiraziun vain our dad ovras artisticas, purtrets, sculpturas, installaziuns, acziuns, cudeschs, musica, films e citads, pustüt bars. Eir il minchadi, la repetiziun dà bler, la gazetta, far uorden, cuschinar.

Che t'occupa pel mumaint?

La mort.

Che nu sa la glieud da tai?

La culur da mias chotschas suot es secreta, uschigliö es cuntschaint mincha detagl da mia vita.

In tschinch ons…

...fetscha sgüra darcheu alch totlaria. Ma eu nu sà amo chenüna.

Il rumantsch es per mai…

ün misteri, mi’amanta secreta chi fa blers strepids e plü probabel la lingua da meis cour. Ma eu nu sun mai sgüra sch’eu sun degna da la lingua chi nun es mia lingua materna e neir mia lingua paterna. Eu stögl adüna cumbatter per ella sco zvic linguistic, plain dubis. Eu tscherch üna patria immez ils pleds dad ün’unica lingua, ma siand ch’eu nu sun monolingua nu tilla chattaraja mai. Oramai saraja ün uman sainza pos. Eu sun adüna fich melancolica, forsa dafatta trista, ma eir furtünada sch’eu pens vi da la lingua da Chasper Sarott e da Dorli Biert, mia magistra da scoulina, la duonna da Balser Biert chi d’eira il frar da Cla Biert, autoritats, creschüts da quella jada chi d’eiran per mai sco gigants e gigantas – dret(ta)s Rumantsch(a)s. E che d’eir e sun eu? Nu sa.


Text: Corina Gustin / Romana Ganzoni
Fotografia: (c) Romana Ganzoni
Dapli: https://www.romanaganzoni.ch/

 

Prelecziuns ed occurrenzas:

13.04.2018 - San Murezzan
Massenlesung «Terror in Engiadina» & «Il segreto del palazzo», Reine Victoria, Via Rosatsch 18, 7500 San Murezzan (20.30)

15.04.2018 - Winterthur
Sofalesung, Atelier Sidi, St. Gallerstrasse 42 F, 8400 Winterthur (19.00)

27.04.2018 – Bad Ragaz
Prelecziun dubla cun Chris Hassler. Buchladen, 19.30 uras

19.05.2018 - Lumbrein
Referats e workshop da scriver dürant il lavuratori da scriver « ditgas – ier, oz e damaun» en Chasa d'Angel, Lumbrein

22.05.2018, Turich
Salonpalaver, Helferei, Zürich

29.05.2018 – San Murezzan
Moderaziun da la prelecziun dad Adam Schwarz chi legia our da seis roman „Das Fleisch der Welt“. Reine Victoria

31.05.2018 - Turich
Benefiz-Lesung: Prelecziun i’l Tanzhaus Turich per fügitivs da la Siria. Detagls seguan

16.06.2018 - Surselva
Not da Cultura/Kulturnacht (Surselva) a partir da 19.00. Detagls seguan

04.08.2018 - Tschlin
Poesias e chanzuns, battaisem dal nouv disc compact dad Angelo Andina, tanter oter cun CHIARA

09.09.2018 – San Murezzan

Moderaziun da "Litteratura rumantscha im Quadrat“ cun Flurina Badel, Jacques Guidon, Fadrina Hofmann, Attilio Bivetti i’l Reine Victoria, 17.00

14.09.2018 - Tavo
Frauengespräch, Tavo, 18.00

29-30.09.2018 – Nairs
LitteraturA Nairs, contribuziun e monolog

26-28.10.2018 - München
Festival der Dichterinnen, Lyrik-Biennale, München – preschantaziun da poesias

09-10.11.2018 - Brig
BergBuchBrig, Festival


Medias sozialas:

facebook


Suonda LATABLA! 



Pagina 8 da 15

Reclama:

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

5 giadas fitg fraid

14 da favrer 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...

Il Project

30 da fanadur 2018

pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...

La columna - Chi chi nu tschercha chatta

28 da november 2017

Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà...

5 bellas dunnas

16 da matg 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo...

Jeu spetgel ...

05 da december 2017

Dad Annatina Nay - Duas figuras en in toc da teater da Samuel Beckett. Estragon e Wladimir sesanflan en in liug buc definau, sin in stradun, sper ina plonta. Els...

5 feghers Franzos

18 da fanadur 2018

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel quellas influenzadas...

5 bellas chauras

10 da schaner 2018

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas...

La columna - Banadida telefomania

21 da favrer 2018

Da Fadrina Hofmann - Chi nu cugnuoscha il mumaint da schoc scha’l telefonin es dandettamaing davent? Ed il sentimaint surleivgià cur ch’el cumpara darcheu? Il telefonin es dvanta nos cumpogn...

Go to top