Chasa Editura Rumantscha - 

Jachen Erni, il president da la Fundaziun Baselgia San Niclà, ha pudü dar il bivgnaint al public in üna baselgina bain occupada. Il Center cultural Baselgia San Niclà e la Chasa Editura Rumantscha han invidà cumünaivelmaing ad ün’occurrenza litterara cul autur Dumenic Andry. La sairada lirica es gnüda accumpagnada dal musicist Andri Steiner chi ha per part interpretà cun sias differentas clarinettas las poesias simultanamaing culs pleds da Dumenic Andry e creà ün ambiaint da gronda intimità poetica.

Mevina Puorger ha moderà la sairada, laschond consciaintamaing i’l center la poesia e sia parafrasa musicala. In duos blocs da discussiun ha la moderatura discurrü cul autur davart temas centrals da sia lirica. Id es stat bel da pudair seguir a las ponderaziuns filosoficas davart il concept da patria, davart l’ir e tuornar, davart ils quatter elemaints terra, aua, ajer e fö, obain  davart il viadi da nossa vita e las paschiuns chi ans mainan in muonds reals e virtuals e chi ans rivan las portas per dar purtrets dürabels a nos esser.

Üna simpatica tschaina pitschna davant baselgia ha intimà al public da restar amo ün mumaint a plaz e da giodair l’ambiaint creà da musica e poesia.
Dumenic Andry ha prelet our da seis cudesch da poesias chi porta il titel significativ 'sablun', pel qual il poet es gnü distint quist on cul premi svizzer da litteratura. Sia plü nouva ouvra es cumparüda illa Chasa Editura Rumantscha cun üna bellischma postfacziun da Clà Riatsch.


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun



Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha

 

Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per Vus:

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo per dar num als umens. 


1. Giatgen dal tschiel


Sch’il sulegl fiss in um, lura avess el num Giatgen, cun opziun famigliara «barba Giachen» u pli reverenzial sco a Zernez cun «maister Giachen». Ardez, per exempel, commentescha in di nivlus cun: «Hoz manca barba Jachen.» Cuchegia il sulegl lura tuttina ora insacura, di Tinizong: «Ussa vign anc igl barba Giatgen!»
A Strada en Engiadina Bassa lascha il Giatgen dentant era vesair las stailas e betg mo il sulegl: «barba Jachen» numnan ils da Strada a moda charina la pertga per dar sin il tgil. «Spetta be ch’eu vegn cul barba Jachen», smanatschani forsa. «Giachen en!», surstattan qua ils Sursilvans.


2. Gion il joker


Il prototip dal num da l’um rumantsch è dentant Gion u Jon. El è il joker per cuvrir quasi l’entir spectrum da caracteristicas fisicas e moralas, surtut quellas pauc ludaivlas: Il tgutg e tabalori è en Surselva «Gion tuella» ed a Savognin il «Gion mogn». Quest mogn tuna in pau da chau stinà, sco quai ch’el è en Engiadina il «Jon dür» u il «Gian buatscha». Ina buatscha è però er ina persuna tut auter che testarda, anzi in flegma. Main marsch, plitgunsch sturn e movibel è il «Gion geina» da Sevgein: ina persuna che sa mova da quai balluccant ed undegiant – cuntrari al «Jon dschet» da Scuol, tut steric dal fraid ch’el ha adina. A Müstair tugna il «Jon rögn» da tut e mintgin. E cun far e pensar è il «Gion davos» adina … l’ultim.


3. Steivan il spiertus


Persunas chapriziusas perencunter n’èn betg simplamain Gions ordinaris, mabain Steivans. Cun agid spiertus èn persunas indecisas Steivans da set spierts. «Fin cha quel Steivan da set spierts sa che ch’el voul far …!» Tut tenor datti era dapli spierts che be set. Uschia han quels da Ramosch para in u l’auter chaprizi dapli, els cun lur Steivan da milli spierts …
A Lavin n’è il Steivan betg mo in lunatic, mabain er anc in ipoconder cun blers – set! – mals: il Steivan da set guais. Mo ina pitschna differenza, la finala van mals e malsegirezzas gea savens en ina.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


4. Peder il paradisic


Igl è enconuschent: enta parvis na vegn betg mintgin. Pertge davant la porta dal parvis spetga Petrus per examinar ils morts: Tgi è senza culpa e senza macla? Ils paupers putgants (almain quels sursilvans) pon empruvar da surmanar l’apostel portier, sa referind a lur locuziun: «Jeu sun buca sogn Pieder.» Infallibel n’è la finala nagin. Gnanca son Peder, al pli, para, il papa.  


5. Men the Man


Il pli bel (n)um è dentant in da Sent, numnadamain il Men tender. Ditg era il sulet pled «tender» che jau enconuscheva quel da la chanzun dad Elvis Presley. Lura, legend ina giada il titel «Men tender», ma sun jau imaginada in um sensibel, amabel, bufatg e betg memia giagliard. Ma sch’i din a Sent «Tü est ün vaira Men tender, per mincha merda plondschast!», lura n’è quai betg exnum quai che dunna tschertga. In um memia sensibel, in um chajachautschas! Noss Men pudess anc esser quai en il vair senn dal pled, siond «tender» er il pled per il passacorp lom. Qua po Elvis lur’anc chantar ditg «Love Me(n) tender, love Me(n) sweet …»

 

Fotografia: Tschintg bels guids da muntogna a chaschun da l’inauguruaziun da la chamonna da Medel ils 9 d’october 1910 (W. Derichsweiler / Fototeca dal DRG)

 

Suonda LATABLA!


La biera stagiunada, na filtrada vain prodütta daspö il 2004 a Tschlin e quai cun üna qualità constanta. Ella vain fatta exclusivamaing our da malt «Granalpin», our dad offa biologica svizra, our dad alvamaint zertificà biologic ed our dad aua da funtana genuina da Tschlin.

Cun quistas ingredienzas das-cha BE Biera Engiadinaisa® portar il buorf da bio «Bio-Knospe», schi, dafatta il buorf da bio svizer. Dimena as poja tilla resguardar sco la biera biologica svizra.

La biera s’ha etablida in Engiadina Bassa ed in Engiadin’Ota sco la biera indigena, la «Biera Engiadinaisa» o la biera da Tschlin. Adattà a la stagiun vegnan prodottas eir
bieras specialas.

Co va oura la prüma partida da l'equipa svizra al campiunadi mundial cunter la Brasilia quista dumengia?

>La concurrenza è finida - il victur vegn contactà proximamain. Grazia fitg a tut ils participants.

  
Joomla forms builder by JoomlaShine

 


*Cundiziuns: Registraziun per la newsletter da LATABLA ubain da la pagina da Facebook. Mintga persuna registrada a partir da 16 onns è legitimada da's participar. La concurrenza vegn administrada unicamain da www.latabla.ch. Participaziun finala fin ils 17.06.2018 a las 20:00. Il num dal victur u da la victura vegn publitgà sin facebook e/u sin www.latabla.ch. In barat, ina transmissiun u il pajament dal premi n'è betg pussaivel. Tut ils dretgs èn resalvats.

Text:  BE Biera Engiadinaisa®
Dapli: http://bieraria.ch/de/
Fotografia: pexels.com

 

Dad Uolf Candrian (GiuRu) -

Per mia lavur da master hai jeu tscherniu in toc da teater screts egl onn 1897 a Sagogn – mo maina vegnius menaus si. Ei setracta tenor l’indicaziun finala el carnet d’ina translaziun da B. Coray-Padrun tenor ina historia d’ina famiglia grischuna che steva temps per temps a Turitg. In’indicaziun dalla derrivonza dil raquent maunca, aschia eis ei buc enconuschent, tgi che ha oriundamein scret si quella historia. Per puder analisar la valur dalla translaziun fuss ei ideal d’anflar il raquent original e perquei fuss jeu fetg engrazievels per mintg’agid sche la suandonta historia vegn avon enconuschenta a zatgi. Il toc gioga en in vitget cun in’ustria. El toc romontsch e probabel era el raquent original vegnan ils suandonts protagonists avon:

«Ilg Sig. President Casper Proz, in pur Hans Meier e sia feglia Rosa Meier, in giudeu Beni, in carrer Hans-Gieri Wagner e siu felg Jacob Wagner, ilg ustier dilg Ochsen ed ils matts dilg Vitg.» Al president ch’ei ledis ed ha adina mo malas fumitgasas croda si che Rosa, la feglia dil pur Hans fuss uss ina biala giuvna. El fa amogna al bab da schenghegiar ad el il credit ch’el ha sils funs ch’el cultivescha aschia ch’ei daventass tut siu sch’el dess sia feglia – buca per fumitgasa, mobein per maridar. Emprem malsegirs, dat il pur allura tier da ponderar co perschuader la feglia. Avon ch’il bab vegn denton da ponderar sco el savess sestelegiar, damonda sia feglia tgei ch’ei seigi ed el raquenta tgei ch’il president ha fatg amogna. Rosa refusa e lava il tgau a siu bab e gi ch’ella carezi il fegl dil Wagner. Al president gi ella ch’ella drovi temps per che lez gi buca giu ad els il credit dil funs. Quel perencorscha denton daco ch’ella targlina e vul schar svanir siu concurrent, il fegl dil Wagner.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Cun empermetter al marcadont da biestga Beni in’aulta summa cura ch’il Wagner seigi scatschaus da siu bein per che lez e siu fegl stoppien ir a betlegiar, vul el schar ir en vigur siu plan malign. Mo Rosa gi a siu bab ch’ella stetti era cun siu muronz sche quel vivessi sin via. La banca gi giu il credit al carrer ed el contuorn anfla il Wagner negin che dat credit perquei ch’il giudeu ha procurau che negin sfida da dar raps. Bab e fegl piardan lur bein e van per lur fatg. Mo quels dus umens, omisdus luvrus ed inschignus, anflan spert plazza egl jester.

Beni, il gidonter dil president cumpra giu il bein dil carrer sut prezi. Els envidan ad in ingant, nua ch’il bein dil carrer vegn daus da cumpra. Mo ils mats dil vitg han ferdau che quei ei buc iu gest sco il Wagner ei vegnius scatschaus. Ei vegnan a «beiver e mangiar» sin cuost dil gidonter Beni en lostaria Ochsen, mo negin metta si prezi, auter che dus jasters, umens cumprai per catschar il prezi ad ault. Il giudeu Beni sto pagar igl ustier e ses umens cumprai e stat seser sil bein dil carrer ch’el sto angaschar fumeglia per buca far davos giu. Ils products vegnan denton buca denter la glieud. Ei ha num ch’enzatgei seigi fauls cun quei bein dil carrer: «Ilg plan ei faleus». Aschia va il gidonter Beni ad encurir il Wagner e siu fegl che fadigian bein – vegnan els tuttina anavos?

La finiziun dalla historia viel jeu buca tradir. Cunquei ch’ils nums ed entiras parts san esser vegni adaptai fuss jeu leds per avis sch’ins mo suppona ch’ei savessi setractar da quella ni tschella historia. Jeu engraziel gia ordavon per tuttas indicaziuns tarmessas tier a This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. ni:

Uolf Candrian
Via da Laax 12
7152 Sagogn

Text e fotografia: Uolf Candrian (GiuRu)



Suonda LATABLA!


 

Da Michela Sutter (GiuRu) -  Que es ils 25 meg. Auncha trais dis fin cha la scoula cumainza darcho. Plaunet tuornan tuots darcho da las vacanzas. Bgers sun stos in pajais esters, dalöntsch davent: in Indonesia, sün Bali u ill’America. Oters sun stos in Italia, Frauntscha, Spagnia e Germania. Bod üngün ho passanto trais eivnas a chesa. Il motiv per ir davent es suvenz l`ora, que saja memma fraid cò ill`Engiadina. Ed insomma, scha tuot ils oters sun davent, perche dess eau alura rester cò suletta? A vegnan paquettedas las valischs: «Chau Svizra!».

Cò tar nus a Samedan es que ün pô oter. Illa prüm`eivna da meg ho que nom per bgers iffaunts davent da la terza classa: «Chau mamma, chau bap!», ma na «chau Svizra». Ad esdarcho temp per il KiLa. Daspö bundant 30 ans ho quist champ da meg lö in differentas regiuns da la Svizra. Pudair giuver insembel aint il god, fer cuorsas sün plazzas da sport u schoglier ingiuvineras düraunt sairedas da quiz, que es be üna pitschna part da quelo cha dapü cu 50 iffaunts paun passanter.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Ün highlight es adüna la terza saira da quist`eivna. Alura cuschinainsa svess nossa tschaina sün ün fö. Sainza cha’ls mneders stöglian dir bger, surpiglia minch`iffaunt üna lezcha. Qualchün fo il fö, l`oter vo per ova, ün terz taglia la verdüra, oters vaun per laina ed ils ultims tscherchan bastuns adattos per fer a la fin il paun da serp.

Scu eir ils iffaunts ho mincha mneder sia lezcha: saja que dad organiser ün program per il di, ün gö, üna cuorsa, ün`istorgia u saja que d’esser pront cun ün implaster, scha qualchün es darcho crudo in gnif.

In quists bgers ans cha`l champ ho lö, s`ho müdo bger. Ma qualchosa restaregia adüna listess. Üna vouta cha s’ho participo, s’es infecto d’ün virus chi nu svanescha pü uschè svelt. Uschè daregia que eir l’an chi vain darcho iffaunts chi dscharegian: «Na mamma, illa prüm`eivna nu pudainsa nus aunch`ir in Italia, alura vegn eau aint il KiLa!»

Text: Michela Sutter (GiuRu)

Fotografia: www.pexels.com


Suonda LATABLA!


 

Dad Annatina Nay - Mintgaton s’imaginel ina creatira che sesa vid ina meisa da lavur. Sin quella meisa ha ei nundumbreivel biars pupials cun notizas e cartas geograficas, forsa in giug cun figuras, tocs da cumbinialas, vid las preits pendan moniturs da computers che muossan situaziuns ord il mintgadi. Ina imaginaziun humana – ina creatira cun tratgs humans – aschi humans sco jeu mezza sai s’imaginar ella. 

Tgi ei quella creatira e tgei fa ella? Ina risposta concreta enconuschel jeu buc. Ella savess esser nies destin – ni forsa gioga ella la pura casualitad en nossas vetas. 

 

Ina veta casuala

Ils ins pretendan ch’ei detti negina casualitad, ils auters rin sur dil destin. Nus essan mo in toc puorla el mund gigant, en ina galaxia senza cunfins. Ed uss? Dat ei per mintgina e mintgin da nus enzanua in script cun in toc da teater cul num „mia veta“? Quei ei bein absurd? Tons tocs da teater che giogan parallelmein – carstgauns che han da giugar pliras rollas el medem mument, rollas principalas, rollas lateralas, statists. „Nuot ella veta ei casual“, ha ina dunna detg a mi tschei di. Jeu sesevel casualmein sin in baun e spitgavel sil bus. „Miu tema“, hai jeu tertgau ed entschiet a discutar. Ella creigi vid karma, ha ella detg. Tut il bien ch’ins fetschi vegni anavos tier ins. Da quei seigi ella perschuadida. En quei mument ei il bus vegnius ed jeu sun ida. Curiosa situaziun casuala ni veva quella forsa in senn? Il senn da patertgar suenter puspei pli intensiv sur da tals temas? 

Tut destin ni tut casualitad? 

Mintga pintga decisiun ei in motiv per ina consequenza. Sch’jeu vess priu igl ascensur enstagl dad ir a pei da scala si, vess jeu buca entupau la vischina ch’jeu hai daditg buc pli viu – ed ella vess era buca raquintau a mi che siu fegl vendi (gest oz) in velo da cuorsa – naturalmein exact aschia in ch’jeu level gia adina cumprar! Ed uss sun jeu casualmein daventada possesura dad in velo da siemi! Destin! Ston ins forsa esser cartents per saver crer vid il destin? Forsa ch’ins sa era influenzar in tec igl agen destin cun metter fil en guila – cun sepreparar sin differentas situaziuns, per exempel da mai pli prender gl’ascensur!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Dus dis pli tard sesel cun in amitg egl auto. En cuort va el a star a Madrid. Pervia dall’amur. Els ein casualmein puspei sentupai suenter siat onns. El era daniev single, sin viadi, casualmein en Spagna ed enzanua sin via a Madrid ein lur vias secruschadas. Ella era è single. Aschia seigi tut mo stau ina damonda dil temps. Avon siat onns eran els s’entupai en in parc. Ella veva natalezi. Els vevien festivau ditg e liung. Suenter veigien els mai pli udiu ni viu in l’auter! „Tgei casualitad da puspei s’entupar. A Madrid vivan treis milliuns carstgauns!“, hai jeu detg. „Propablamein ha ei stuiu esser aschia“, ha gl’amitg detg. „Creis ti vid destin?“, hai jeu dumandau. „Jeu sai buc. Mintgaton hai jeu il sentiment ch’ei fetschi cun mei il dretg e mintgaton va tut da l’aua giu. Gest uss ei tut bien!“

Annexa:

Maletgs casuals – ina exposiziun.

E tgei schabegia sche la casualitad daventa mied da creaziun. La creadra visuala Annatina Nay muossa placats ord in mund visual abstract. Ils maletgs ein vegni creai cun glisch, umbriva, moviment e colur. Tut casual – ni forsa tuttina buc.

La Nische ei in liug da cultura amiez il marcau da Turitg, aviarta entochen fin zercladur 18.

Nische, Brauerstrasse 80, 8004 Turitg, nischezuerich.ch

Text e fotografia: (c) Annatina Nay, http://www.annatinanay.ch/


Suonda LATABLA!



Da Corina Gustin - Bibi Vaplan tocca pro la garda dals acts rumantschs cun üna gronda popularità e preschentscha eir ourdvart il chantun da patria. Ella quinta da magia, ragischs e da seis nouv album chi surprenda cun tuns moderns electronics. 

Co tuna teis nouv album, co descrivessast tü el?

Quai es amo greiv, a mai para ch’el es fich varià, fich viv ed eir profuond


Tü hast fich jent la plövgia?

Eu n’ha fichfich jent la plövgia, il cling da la plövgia, la savur. Eir sch’eu sun aint il auto ed i van ils chasperins vi e nan. Eu n’ha pero güsta usche jent il sulaj


La chanzun dal muos-chin tractor es meis favorit – per mai plütöst ün’otra bes-cha: Ün verm musical, ün «Ohrwurm». Dodast quai suvent?


Ils blers dischan plütöst cha «Tschigu» saja ün ma eir il titel «Iron B». Dal «Fies muos-chin tractor» nu n’ha eu fin uossa amo dudi quai. Ma bel da dudir!


Che titel dal nouv album es teis predilet e perche?


Quai es il titel «mia arma». Perche es amo greiv da dir… eu nu sa perche. Minchatant esa meglder da na savair.


Eu n’ha fich jent la quietezza. A mai para cha’l muond es “overdosed” cun tuns e roba


Daspö teis ultim album «Cul vent» e l'album «Cler, cler» sun passats trais ons. Che as ha müdà daspö quai?

Dal 2015 es cumpari l’album «Cul vent» ed uossa «cler, cler». Eu n’ha l’impreschiun cha in general esa aint daplü roba da rier e daplü ligerezza aint in mia musica


Perche hast tschernü il titel «Cler, cler» sco titel da l’album?

Perquai cha “Cler, cler” es statta üna da las prümas chanzuns ch’eu n’ha scrit per l’album nouv. Quai d’eira per mai ün mumaint ingio cha tuot d’eira cler, sainza ch’eu pudaiva incleger. La chanzun cumainza cun la frasa “Eu vez vez cler, tuot la bellezza vezza cler”: Ün möd positiv ed avert da sentir.


Il radio SRF3 lascha ir regularmaing tias ovras - las chanzun «Milli bels guottins» e «Iron B» sun stattas chanzun dal di, «Song vom Tag» in schner ed in avrigl. Quanta canera as stoja far e quanta lavur investir per gnir dudida sco musicista rumantscha?

Eu lavur schon fichfich bler ed is es ün dür lavur ma a la fin dals quints esa in paiin ün mix our da paschiun, creatività ed eir furtüna.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


Pel mumaint est tü sün turnea svizra – quant grond es l'interess vi da concerts rumantschs illa Svizra Tudais-cha?


Eu stoss dir cha l'interess es fichfich grond. Il publicum es per 90% tudais-ch, eir sch’eu sun in Grischun. Ils indigens nun interessa quai usche ferm. Quai es schon curius…


Tü est dachasa in Val Lumnezia. Vain sco prossem ün album Sursilvan?


Na, quai sgüra na. Cler ch’eu n’ha imprais Sursilvan ma la lingua da meis chant es e resta Vallader


D'ingionder vain l'inspiraziun per tias chanzuns?

Quai es alch magic, eu nu chat ils pleds da descriver quai. In prüma lingia douvra temp, ün cour avert ed il dret mumaint da laschar ir tuot


Ün chantadur cuntschaint ha manziunà üna jada ch'el haja douvrà be 20 minuts per scriver sia chanzun pel film da James Bond. Hast fü fat experienzas similas?

Schi, ün bun exaimpel es “lascha a mai”. Quella es gnüda oura schwuppidup ed ella d’eira quia precis usche sco ch’ella vaiva dad esser. Tanteraint daja quels mumaints ma pro mincha chanzun es quai darcheu tuot different. Pro las bleras chanzuns - eir dal nouv album - haja dürà bler plü lönch


il rumantsch es per mai dachasa, profuondità


Co guarda oura per tai ün di perfect?

Ün di perfect es scha meis cour es calm, sch’eu poss ir a spass cun meis chan al lai e baiver ün bun cafè. Ma vairamaing chat eu in mincha di alch mumaints chi sun perfects. Mincha mumaint dürant mincha di po esser perfect.


Che musica taidlast tü svessa?

Vairamaing ingüna -  eu n’ha fich jent la quietezza. Cur ch’eu vegn cul auto taidla minchatant radio o üna CD. Pel mumaint taidla güsta il nouv album da Pascal Gamboni. Ma eu taidl dinrar musica, a mai para cha’l muond es uschigliö fingià “overdosed” cun tuns e roba. Eu giod la quietezza.


Che t’occupa pel mumaint?

Pel mumaint m’occupa il Swiss Press Song cha nus vain da dar gio quist’eivna chi vain e ch’eu sto amo prodüer a fin. Quai es üna cumposiziun pel Swiss Press Award e tuot es ün zich stret. E lura m’allegra sün mias vacanzas davo quai.

(remarcha da l'autura: Bibi Vaplan ha gudagnà il Swiss Press Song 18 cun il titel Miss Pompus:)




Che nu sa la glieud da tai?

Eu nu sa che cha la glieud nu sa da mai…forsa ch’eu dorm fich jent e ch’eu passaint fich bler temp suletta. In meis lavur natüralmaing, eu stun eir suletta. Forsa nu sana ch’eu sun vegetariana e cha meis tofs nu spüzzan ;)


In tschinch ons…

Less eu avair ün’abitaziun plü gronda


Che es il rumantsch per tai?

Il rumantsch es per mai dachasa, profuondità. Per mai es scriver rumantsch bler plü simpel sco tudais-ch perquai ch’eu poss colliar vi dad alch magic in mai. Vi da ragischs chi implischan a mai cun inspiraziun


Intervista: Corina Gustin
Fotografia: (c) Bibi Vaplan
Dapli: http://www.bibivaplan.ch/



PROSSEMS CONCERTS CLER CLER TOUR 2018:


25.05.18   Turbine Theater, Langnau
01.06.18   Bergfahrtfestivla, Bergün
02.06.18   Bergfahrtfestival, Bergün* 
11.06.18   Lesebühne, Zug (prelecziun)
07.07.18   FL1 Live, Schaan
12.09.19   Kantonsbibliotek, Chur (prelecziun)
17.11.18   Kultur Kreuz, Nidau
* Solo


Suonda LATABLA! 



Chasa Editura Rumantscha -  Aunc adina, suenter varga curont’onns, sedamond’el tgei che seigi propi capitau gliez gi. Il gi dalla disgrazia da Crestas. 

Ina saira a la fin dals onns sessanta giascha Urschla en ina sanganada e senza schientscha entadim suler. La proxima damaun chattan ins ses um si mises, sa pendì. Ina tragedia che fa stremblir ils fundaments da la vischnanca entira. Norbert, il fegliet dils disgraziai, è tut sa pers ed fugia da la glieud e dumondas. Urschla surviva, mo turna a chasa metta. Varga dus decennis pli tard marida e sa chasa Andrea el vitget en Surselva. La tragedia d’avant onns leventa sias marveglias ed ella vul intervegnirdapli...

L’autura creescha a maniera fitg persvadenta in scenari da la catastrofa. La figura da la metta ha insatge fascinant, il fatg ch’ella na discurra betg pli, renda questa figura fitg interessanta e legitimescha anc dapli ch’ella survegn ina vusch tras quest raquint. Perencunter premetta la dunna giuvna d’ordaifer ch’è maridada en la cuminanza, dad analisar la “pressa” da vischnanca e las reglas nunscrittas da la cuminanza. In text cun gronda vardaivladad ed autenticitad, quella tematica chatta franc lecturs e lecturas.

Leontina Lergier-Caviezel (1956) è creschida a Vrin en Val Lumnezia e viva uss ensemen cun ses um en la vischinonza da Berna. Ella ha publitgà raqquints e poesias en diversas periodicas rumantschas e scriva regularmain columnas per La Quotidiana. Ses emprem cudesch Romana è cumparì 2006 en la retscha da Nies Tschespet (Romania). 2011 suonda Nus duas (Chasa Editura Rumantscha, exaust). 

206 paginas,
CHF 30.00 ISBN: 978-3-03845-056-6
Chasa Editura Rumantscha, 2018


Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51



Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha

 

Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per Vus:

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo per dar num ad umens e dunnas. 

 

1. la Maria lunga 

Marias èn Nossadunnas e mammas – insumma: Marias èn LAS dunnas. «Tge Maria è quai?» signifitga perquai eratant sco «Tge femna è quai?». Mintgatant ha perfin eral’um num (cun segund prenum) Maria. Dunnas ed umens pon però era vegnir numnads Maria, sch’els n’han gnanca num Maria. Magari èni lura Marialungas. Derasadas èn quellas surtut en Engiadina Bassa. Manegiada n’è qua betg la Marialunga per fimar, mabain ina persuna (spiertalmain) plauna, targlinanta, maladestra, dormulenta, in chau da sien. Sco a Lavin, là pos clamar: «Vainst a la fin, tü Maria lunga?»

  

2. la Clara culinarica

La Clara è la dilettanta culinarica, ina tschavatta da tschaveras, sto ella gea tegnair nà per spisas e bavrondas senza grond daletg gastronomic. Ina schuppa auaditscha, rara e stendida è en Surselva ina schuppa da sontga Clara (e per tgi che sa dumonda tge che «sonza Clara» saja: quai è il medem, simplamain a Lantsch). Er in café flaivel e transparent, in café strusch brin, nundir nair: era quai è in café da sontga Clara. Quels da Dardin dentant, quels navulan permalar naginas Claras, uschia ch’els numnan talastriaccas «café da l’onda Letta». Anc auters na vulan offender insumma naginas dunnas (umens soviso betg), perquai datti lura il «café da silips».

 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch

 

3. la Catrina da la latrina

Entant che la Clara po anc esser patruna da schuppas e cafés, sto la Catrina tegnair nà ses num per autras materias ruinadas: uschia ad Ardez, nua ch’il latg asch e rut è in «lat in chatrina».

Pli enconuschenta è la Catrina però sco purifitgadra che vegn tar nus cun la diarrea catartica: lura avain nus «laCatrina» u «la sontga Catrina» – betg darar accumpagnadada grondas preschas, sco la «svelta Catrina» e «la schuenta Catrina» en Surselva e Grischun Central u lura en Val Schons «la schwinda Catrigna». Ed era sisum la Surselva sajetti be viadora, cura che «la sieta Catrina» è sin visita tar ils Tuatschins.

 

4. la Rosa regulara

Sin visita vegn da temp en temp anc in auter giast, ma quai lura be tar las dunnas: la menstruaziun. Per regla nadiscurran dunnas (ed umens) betg senz’auter da quella, almain betg cun tuts. Na sa lascha quai dentant betg evitar, dovrani ina sort code, per sumeglia «la Rosa». Savens vegn quella Rosa anc numnada famigliarmain (ozendi per il pli en tun levamain beffegiant) «l’onda Rosa» u la «tantaRosa». Ma per tschertin(a)s pon perfin frasas sco «Jau hai l’onda Rosa sin visita» esser memia offensivas, uschia che quellas chaussas da femnas èn empè da rosas be pli «las robas» sco a Susch. Pruderia par excellence? Ma bain: Ènlura «ils dis» dal temp modern propi pli directs ed expressivs?

 

5. la Frena frivola

In num sco Frena tuna da quai fascinant, infam, e frivol –almain cumpareglià cun ina Maria monotona, ina Clara puritana, ina Catrina finina u ina Rosa punctuala. Ma la Frena, «la Frena ferventa», oh, quai tuna lura dad ina femna cun passiun, ina che lascha batter pli ferm ils cors virils, ina che tegna cumpagnia als umens, las sairas en ustaria. E sch’i n’è betg quella Frena, lu forsa in’autra cumpogna – p.ex. la buttiglia da vin u quella da vinars. Quella vegn era numnada «frena», almain a Ramosch. (L’explicaziun ha da far cun l’attribut da la sontga, ma quai renda main excitant il purtret da la bella Frena).

Sco ch’i saja: che vus prendias lura en ustaria frenas u grondas blondas, faschai attenziun da betg maschadar, uschiglio vegn vitiers anc la Catrina. 

 

Fotografia: Tschintg bella dunnas tuatschinas il di da Dumengia alva 1920 (P. Scheuermeier / Fototeca DRG). 

Suonda LATABLA!


Dad Angelica Augustin (GiuRu) - Scu mintg‘onn ò er chest‘onn gia li igl „seminari da Pasca“ dalla YEN (Youth of European Nationalities). La YEN è la uniun tetgala da radond 40 minoritads europeicas. Uscheia è er la GiuRu (Giuventetna Rumantscha) stada anvidada agl seminari tgi ò chest‘onn gia li davent digls 23 anfignen igls 29 da mars. Tals seminaris vignan organisos quatter gedas ad onn dalla YEN e dalla uniun da giuvenils dalla minoritad locala. Chest‘eda vainsa visito igls Tudestgs an Pologna ad Opole, en martgea manevel da Breslau.

Scu gio menziuno, organisescha la YEN mintg‘onn ples seminaris. Chels seminaris èn mintgamai colliias cun en tschert project u cun en tema. Chest‘onn sa nomna igl project „Minority Messengers“ u per rumantsch „curriers da minoritads“. La fegnameira digl project è da far attent igl public europeic digl fatg tgi dat tantas minoritads e dalla impurtanza e valeta tgi minoritads pon aveir. Antschet ò igl project igl favrer passo a Trin, noua tgi la GiuRu ò anvido agl seminari d‘introducziun. Durant lezza emda on igls participants elaboro metodas scu tg‘ins pudess derasar igl messadi da minoritads. Ed ossa tigl seminari da Pasca vagn nous pruo dad applitgier las metodas e da scolar igls giuvenils tgi on betg savia sa participar a Trin. L‘idea tgi è sa sviluppada è da visitar scolas, centers da giuvenils, antupadas e camps da giuvenils. Pi concret duessan neir „rimnos“ 50 voluntaris (participants digls seminaris ed oters commembers dalla YEN) tgi èn pronts da far dus anfignen treis da chellas visetas ainten lour regiun, seia chegl tigls giuvenils da lour minoritad u tar tals dalla „maioritad“. Scu amprova vagn nous visito dus scolas damanevel dad Opole. Ena scola primara bilinga (tudestg-polac) ed ena scola media polaca. Igls unfants e giuvenils on musso interess cura tgi nous igls vagn ampruo da render pi famigliar igl tema da minoritads an moda nun-formala, c.v.d. cun gis ed interacziun.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Scu usito è durant l‘emda ad Opole pero betg angal nia fatg scola. Alla YEN ègl er adegna fitg impurtant da rinforzar la cuminanza tranter igls giuvenils dallas differentas minoritads europeicas. Chegl è nia cuntanschia cun differentas activitads tgi on surtot gia li la seira. Ena seira vagn nous p.ex. pudia gustar different damagler e dabever tradiziunal tgi mintga minoritad ò purto da lour regiun. Er en de d‘excursiun ògl do, cò vagn nous visito igl bel martgea da Breslau ed igl anteriour camp d‘internamaint a Lamsdorf.
Siva igl seminari ò igls 29 da mars anc gia li la radunanza generala annuala dalla YEN. En pêr commembers èn aposta viagias anfignen Opole per chest evenimaint. Tranter oters er Giuanna Beeli da Sagogn, ena Rumantscha da 24 onns tgi è neida eligeida scu nova presidenta dalla YEN. Cordiala gratulaziun a tè Giuanna.

Ed anc ensatge plaschevel è capito curt avant Pasca: igl domber dad en milliun sottascripziuns per la „Minority SafePack Initiative“ è nia cuntanschia! Chesta iniziativa ò igl intent da migliurar las situaziuns dallas minoritads dalla UE. Er schi chegl pertotga betg igls Rumantschs, vagn er nous dalla GiuRu gia grond plascheir per igls noss ameis dalla UE.

Text: Angelica Augustin (GiuRu)
Fotografia: G.Novak


Suonda LATABLA!


 

Pagina 1 da 9

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


POPULAR IN QUESTA CATEGORIA:

5 giadas fitg fraid

14 da favrer 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...

5 bellas dunnas

16 da matg 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Per exempel datti bels prenums, nizzaivels betg mo...

5 bellas chauras

10 da schaner 2018

Da Silvana Derungs (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas. Oz datti tschintg bellas...

La columna - Chi chi nu tschercha chatta

28 da november 2017

Da Fadrina Hofmann - L’uman es ün chatschader e ramassader. La cumprouva n’haja a chasa in fuorma da duos uffants chi chattan roba da tour e mütschir. Ün insaj? Voilà...

La columna - sex sells

23 da mars 2017

Da Fadrina Hofmann - Sex, acts criminals e catastrofas - quai sun ils temas chi’s vendan statisticamaing il plü bain in gazetta. Schi’s lavura davent da l’Engiadina dvainta plü difficil...

Cult corporal sco nova religiun

24 da settember 2016

Da Rest Giacun Dermont - La religiun da noss temp è la moda. Ella dictescha co che l’uman ha da’s cuntegnair, tge ch’el traffica en ses temp liber e perfin...

Banadida telefomania

21 da favrer 2018

Da Fadrina Hofmann - Chi nu cugnuoscha il mumaint da schoc scha’l telefonin es dandettamaing davent? Ed il sentimaint surleivgià cur ch’el cumpara darcheu? Il telefonin es dvanta nos cumpogn...

Sch’il destin ei casuals – ni la casualitad destin

30 da matg 2018

Dad Annatina Nay - Mintgaton s’imaginel ina creatira che sesa vid ina meisa da lavur. Sin quella meisa ha ei nundumbreivel biars pupials cun notizas e cartas geograficas, forsa in giug...

Go to top