Da Fadrina Hofmann - Nos uffants creschan sü cun ün muond parallel - il muond digital. Sco lur amis van els intuorn tuot natüral cun quista realtà. Temma da quai n’haja be eu, il fossil analog.  
 
„Jeee, il nouv catalog da Playmobil es qua“, cloman meis uffants cur cha no passain la butia da giovarets. Meis figl ramassa minch’ediziun dal catalog da Playmobil e qua daspö ons. Quel da Lego dal rest eir. Apaina rivats a chasa giaschan ils uffants giò per cuotscha e stübgian minuziusamaing las novitats our dal muond da plastic.

Las apps
Eir no d’eiran be nars dals catalogs da giovarets cur cha no d’eiran uffants. Be üna differenza daja: Pro no nu daiva amo „apps“ gratuitas. I va pel solit be pacs minuts fin cha meis uffants han scuvert las plü nouvas apps da Playmobil. „Mamma, pudaina chargiar giò ‚Playmobil Reiterhof’?“, dumonda mia figlia. „E per mai ils agents“, excloma meis figl. Daspö ün on n’haja ün i-pad. Cumprà til vaiva insembel cun üna pitschna tastatura per pudair scriver cuntribuziuns cur ch’eu sun in viadi. Intant vegn l’i-pad impustüt dovrà da meis uffants – per verer serias d’uffants sün Netflix o per giovar lur gös gratuits.

Ils gös digitals
Lönch n’haja provà dad evitar ils mezs electronics in mi’educaziun. Meis uffants sun sportivs e musicals uschea cha hobis hana avuonda. Ma apaina cha meis figl es rivà a scoula è’l gnü in contact culs gös electronics a chasa da seis cumpogns. Intant ha’l nouv ons ed eu sa precis in che chasada ch’el va propi a „giovar“ cun seis amis ed in che chasada chi sarà ün davomezdi davant la consola. Co ch’eu sa quai? Ils uffants da la consola nu vegnan mai pro no – perquai cha no nu vain ingüna consola in chasa. Proibir da far giò eir cun quels compels nu possa. O bain?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


Ils gös da violenza
Eu m’algord d’ün conscolar chi nu pudaiva mangiar ingüna dutscharia a chasa. Insomma ingüna. Neir na desert davo giantar. E quel mat d’eira be nar da dutscharias. Sch’el d’eira pro no d’eira il chaschuot dutsch adüna seis prüm böt. El vaiva talmaing ün manco ch’el vaiva da saduollar seis desideri in otras chasas. Eu nu less cha meis uffants dvaintan uschea cun gös electronics. E perquai n’haja installà trais gös da Playmobil, duos da Lego, ün da Die Maus ed ün gö chi’s nomna Block Craft ed ingio chi’d es da fabrichar sü ün cumün. Ils cuntgnüs dals gös controlla ouravant. Playmobil Ghostbusters es per exaimpel gnü stüz subit davo ch’eu vaiva vis chi va be per eliminar spierts. Gös cun violenza sun tabu in chasa Hofmann. Il nervà „oh, mamma“, nu güda neir nöa. E listess nu’s lascha evitar cha’ls uffants vegnan cunfruntats eir cun gös da violenza. I basta sch’ün mat plü vegl va davo scoula pro la plazza da ballapè cun ün handy – e fingià ha meis mat la not noschs sömmis.

La cumpetenza digitala
Nos uffants sun uschedits „digital natives“. Els creschan sü cun ün muond parallel, il muond digital. Id es incredibel che svelt ch’els inclegian ils mecanissems da gös o cuntgnüs digitals. Eu nun ha fingià uossa plü ingüna schanza da concuorrer cun lur savair. E quai adonta cha’l temp dad i-pad es limità pro meis uffants sün ün’ura l’eivna. Sco mamma am faja minchatant temma sch’eu pens che privels chi dà i’l muond digital per nos uffants. L’unica spranza ch’eu n’ha es ch’els imprendan pass per pass ad ir intuorn cun quist muond - e cha our da nos digi-kids dvaintan üna jada creschüts chi nüzzian lur cumpetenzas da maniera radschunaivla e positiva. Eu prouv intant da nu perder la survista e da restar à jour per cha meis uffants nu’m spichan bainbod giò da lur tren digital. I resta üna sfida.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Romana Ganzoni - Sonntag & Sohn. Juweliere. I sun a Leipzig. A Leipzig ha stübgià Goethe giuris prudenza, ed uossa vaja darcheu amunt, la cità es hip, pulsescha. In vaidrina glüschan anels da spus ed oter, eir tocs plü pitschens o d’argient, per la buorsa main plaina, daspera uraglins cun rubins e safirs, cotschens e blaus, chadainas jelgas, serradüras pesantas, or, diamants, roba intima, roba chi brilla sco’l sulai o las stailas, chi arcuna la poesia dal firmamaint scha sulai e stailas nu sun visiblas, roba chi tschücha sü l’emoziun dal corp, perche cha clinöz das-cha restar sülla pel scha las manetschas ston davent o’l pullover e la blusa, la chamischa.

Daspö 1897 sun ils „Juweliere Sonntag & Sohn“ a Leipzig, güsta pro’l Markt, pro’l marchà tschüffast quists s-chazzis. Immez aint. Bella salaschada. In mardi ed in venderdi as poja cumprar frajas e fluors sün plazza. Pan e tomatas. Minchatant daja ün concert suot tschêl avert. Cun palc e tuot. Hoz ha strat nan ün pianist majer ün clavazzin da lac nair, el stà sün ün’assa cun quatter roudas, il pianist suna da quai trist e trid, il clavazzin es stunà, la tecnica dal musiker: mediocra. Melodias cuntschaintas, evergreens.

A mai plascha.

In vicinanza da Sonntag & Sohn esa adüna ün pa dumengia, forsa eir, perche chi sun in duos, ün bap ed ün figl, dumengia e sonda, üna fin d’eivna d’instà, quai ha üna forza quieta, fidela, chi exprima istorgia gratagiada e loialità, chi disch: famiglia vaglia alch, Blut ist dicker als Wasser, eir hoz, l’on 2017, ün temp chi ha vöglia da schoglier tuot. Sonntag & Sohn, quai tuna da plü bod, da pasch e panins, da painch, confitüra, cafè. Sonntag & Sohn disch: ils chanuns dal minchadi taschan, id es dumengia, la glieud va a predgia sco in ün film frances dals ons 60, la glieud va a spass, las duonnas mettan sü la megldra cullana da perlas, id es uschè bel co chi nu d’eira amo mai.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Dumengia e figlia. Che füss quai per üna ditta, che vendess’na in quist affar? Es il figl da Sonntag forsa listess be ün lündeschdi e la figlia da la Dumengia l’unica sonda pussibla? Üna fin d’eivna da mammas e figlias. Sairadas al flüm o al lai? Üna relaziun chi nun ha dabsögn chi sajan las megldras amias ed hajan listessa grondezza da jeans e cha eir la Dumengia porta jeans cun fouras chi insultan a mincha persuna chi dschess da sai ch’ella saja povra e prouva da tegner net la roba, da cummodar las chotschas, perche cha chotschas cun fouras chi nu d’eiran quia da prüma davent, quai nun es ün luxus, quai nun es decadent, quai es schlaschà pels povers, ün skerz zinic.

Ma na! Dumengia e figlia, quellas sun set dis l’eivna in lur fabrica da barchas a motor ed a vela, 800 lavuraintas. Lur piclas savuran da fier, da lain e da culur. I nu dischan bler. Vita privata nun hana. In lügl fana adüna ün’eivna vacanzas a Leipzig. Quai es tradiziun, e quai es l’unic spass l’on. Il rest: lavur.

Uschè sun quellas.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: pixabay.com

Suonda LATABLA!


Belvédère - An Surmecr

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

“Ma hallo Juliette!”, givla Larissa e l’ambratscha, schi spert tg’ella è zappada or digl auto. Ella mossa en reir lartg e las sias vestas èn cotschnas dall’agitaziun. Er Curdin sorta digl auto e zappa ve tar Larissa per la salidar. Cun en grond gest moss’la sen la tigia da lenn davos ella. “Seias bagnnias ainten la mia hetta!” Curdin sfrigna: “La tia hetta?” Larissa mossa segl VW. “Ed a tgi totga chel auto?”, zacchign’la anavos. La tigia schea sen en mot cun ena stupenta vista sen la val. Sen la pitschna terrassa arda gio igl fi per la grillada e treis giuvenils tschaintan ve dalla meisa da lenn. “Scu cattez? Ò prest schi ena bela vista scu’gl Belvédère, ni?”, dumonda Larissa scu sen guglias. “Igl è magnifique”, catta Juliette surriend. “Che paradiso...”, murmura Curdin contemplond la bela val Surses.

“Ist neida se bagn da Friburg?” Juliette dat digl tgea. “Flot che jau hai pudì vegnir cun tai davent da Casti, Curdin. Grazia fitg.” – “Da navot”, sbarbgliotta’l curtamaintg. Davent tgi Andi ò menziuno tgi la sia relaziun cun Davide seia an ena fasa delicata, so’l betg, scu tg’el duess sa depurtar anvers ella. Aint igl auto onigl bagn ruschano da chegl e da tschegl, ma naturalmaintg ò’l betg risco da dumandar ad ella tge tgi marscha igl mument. El peglia igls laschers or digl auto digls sies genitours ed igl sera cun la clav. Cun la bagascha sen givi suondigl a Larissa sen terrassa. “Dastga preschentar: Chegl è Juliette da Friburg, e Curdin cunaschez gio.” Las dus giovnas ed igl gioven igls saleidan. Larissa igls mossa la hetta ed els posan lour laschers ainten la stanza cun las madratschas. Sessour sa tschaintigl sper igls oters sen terrassa e gioldan igl suglegl dalla seira. Larissa procura tgi tots on ensatge da bever e cloma: “Sen las nossas vacanzas! Uu bel tgi ischas rivos!”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Els fon viva e baterleschan en mument ansemen. La giovna tgi tschainta da mang sanester da Juliette la dumonda: “E, plaigl se cò an Surmecr?” – “Bain, igl è grondius si qua.” La giovna dei: “Ia sung per cass Tiziana.” – “Fa plaschair. Tge fas ti uschia?” – “Ia lavur an furnareia. Perchegl vaia er dad ecr oz ad ouras.” – “Tge stos far?”, dumonda Juliette perplexa. Curdin tgi tschainta da mang dretg da Juliette sa storscha anavant per la vurdar surriend an fatscha. “Ella ò dad eir ad ouras. Sast, ella è ena dretga Sursettra e baita da chegl decr.”

“DeCR?”

“Uscheia deir, ferm...”, daclera Curdin. “Ah, dir? E pertge na discurras ti betg uschia?” – “Perchegl tg’el raschunga da chegl lommet da Casti”, rasponda Tiziana per Curdin. “Digl reminent igl pi bel dialect digl Surmeir. Chel è er igl pi manevel agl lungatg da scritgira surmiran!”, excloma Curdin. “Chel tgi exista bagnspert betg ple, perveia digl rumantsch grischun”, igl tainta Tiziana. “Perchegl sunga er cunter chel rumantsch grischun da...!” Juliette igl interrompa: “Ma jau chat quai bler pli simpel, che vus avais introducì il rumantsch grischun almain sco lingua da scrittira. Igl auter è gea in caos cun quels dialects ed idioms...” – “Ea per tè ègl simpel deir, damai tgi te ast pir amprandia igl lungatg gl’onn passo”, antscheva Curdin. “Ma per nocs vogl per grondas emoztgungs!!”, cuntinuescha Tiziana. “Ossa, ossa!”, fò Larissa tgi porta notiers cuppas cun differentas salatas. “Vous vez da vaseir tot er dalla vart practica...” – “E vez oss da magler e taschecr!”, cloma igl gioven tgi vign no cun las ampremas liongias. “Chegl è gio da nar, schi spert tg’ins tschainta cun en pêr students ve da meisa dattigl discussiuns nundetgas...”, commentescha l’otra giovna sfrignend.

Igls giovens meidan bagnspert lour raschienis an temas pi locs e gioldan la buna tschagna muntagnarda. Er cura tg’igl suglegl è gio dadei darandia restigl mievel oravant. Curdin giolda la cumpagneia da Juliette e da l’observar da taimp an taimp. Ella ò en’expressiun tot calma e beligna. Cura tgi Tiziana peglia cumgea dalla cumpagneia e tgi Larissa è profundada an en discurs cugls oters giovens, peglia Curdin anc en fons got dalla sia biera e risca finalmaintg da dumandar Juliette fitg da bass: “E... Scu ast te cugl ties... amei?” Igl pled flup igl para ossa mengia salop. La fatscha da Juliette davainta tot eira. Ella gioia en mument cun la servietta davant ella e tradescha alla finala: “Nus n’essan betg pli ensemen...” Er schi ena vousch ainten Curdin sa legra da chella nova, resta’l commuento dalla sia igleida. Ella para betg anc d’aveir maguno la separaziun. “Chegl am displai”, scutigna’l ed igls pleds sa saintan sincers. Juliette dat digl tgea ed ad ella gartegigl da surreir. “Quai fa immens bain a mai da vegnir si qua ed emblidar per in mument l’entir’istorgia.” – “Glez creia”, replitgescha Curdin e so, tgi tanscha per oz cun las dumondas.

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun.

Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun «Accent: musica dad oz» cun sia ballada dal «Kindel», ina chanzunetta allegra e laconica cun ina tempra da folkpopsong modern.


In tempet pli tard aveva il trubadur secundà cun in Top Pop Rumantsch dal RTR, quella sumeglianta melodia che raquintava «Nüglia da nouv» e scheva en in bel mument:

«Meis bap es sülla glüna e ma mamma es sü Muntatsch.»

Ed il pli tard a qua ins ha realisà la parentella litterara e musicala da Curdin cun ses barba Paulin Nuotclà. Ma il giuven chantautur ladin, creschì a Bever, ha tuttina sias atgnas tempras, ubain sco el di en la chanzun principala da ses primalbum «Silips e furmias», finalmain cumparì questa primavaira: «Intant n’ha eu imprais a siglir sur sumbrivas».

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


Curdin Nicolay ha il dun da condensar e reducir sia poesia tar istorgiettas u vignettas minimalisticas, en las qualas spassegian betg mo kindels u cosmonauts betg anc naschids, mabain er ina massa Carolinas e Bettinas e Braidas ed Annamarias, ma er Luis e Chaspers ed Arturs u signurs da Genevra che vegnan en Engiadina e chattan là chaschöl da chavra.

Scenas fitg vitalas apunta che citeschan betg mo la chanzun tradiziunala, ma che creeschan quasi ina nova scrittira engiadinaisa, marcond qua e là in bel aforissem («Mintgatant es da far cumpagnia als laders»), ina passascha surrealistica («Intant s’han chattats silips e furmias immez las urtias cun nouvas ideas») u simplamain la trista vardad («Ed i para bod che si qua nu detta nüglia da nouv»).

Producents e vuschs enconuschentas

Tut quai chantà cun ina vusch fina e chantunada, chauda e distanziada en ina, tut quai accumpagnà dad arranschaments ch’èn lunsch davent dal simpatic vegl schrummschrumm dal barba.

Producent Manfred Zazzi e sia squadra da sessiunists professiunals – tranter quels Jean-Pierre von Dach, Andi Schnoz, Adrian Stern, Lucas Schwarz – han savì dar a las chanzuns da Curdin in’atmosfera da vair popsong classic, suttastritgond la qualitad «paulsimoniana» da las cumposiziuns. E qua circuleschan betg mo ghitarras excusitas, battarias elasticas e tastas discretas, qua cumparan magari er anc il giun da Rees Coray u il cello da Cristina Janett.

E betg il pli davos, sco groma gratuita, la secunda vusch sublima da la vischina Martina Linn, che cumplettescha quasi l’illustraziun dal silip e la furmia. «Silips e furmias» – in’ulteriur term en la discografia moderna rumantscha.

Curdin Nicolay: Silips e furmias (R-Tunes)

Text: B. Vigne, Turitg  
Fotografia: (c) Curdin Nicolay

 Silips e furmias

 

PROXIMS CONCERTS:

05.08.2017, Rock Sedrun (entrada libra)


Suonda LATABLA!



La pelissa

Da Romana Ganzoni - A la Freiestrasse 208 es üna plitscheria chi exista daspö decennis. Avant s’vaiva svachada in möd glamurus e be lungurellas üna fich cuntschainta stylista illas stanzas i’l parterre chi sun uossa plain mantels, jaccas, plümatschs, tas-chas, chatpütschas e cuvertas per metter sün cotschas, e para haja Andi Warhol himself fat üna visita a quista stylista ch’eu m’imaginesch cun stivals albs (sco quels da Diana Rigg chi giovaiva ad Emma Peel) ed in üna jacca da leopard oversize,  l’ögliada da princessa orientala immez Turich – sco per antizipar la plitscheria, per tilla dar la lizenza d’eleganza absoluta dals ons 70.


Du nicht töten!

Schi’s aintra per ir sü aint illas abitaziuns chi sun situadas sur l’affar as passa daspö decennis sper rests da pelissas vi, pelissas da vuolp, da müstailas americanas, da chinchilla, da cunigl, da castor, dimena da tuotta sort roba pelusa, i’s vezza eir la cua dad ün ocelot, forsa il rest d’ün mantel lung lungischem cha la Tudais-cha Hannelore M., la duonna da Dr. M. (cunquai vaiva ella automaticamaing eir ün titel: Frau Dr. M.) portaiva a Scuol ed a Vulpera cur ch’eu d’eira ün uffant e clamaiv davo a quista immensa duonna: Du nicht töten! che chi faiva rier a la Venus im Pelz da mez predsch our da la vendita a Düsseldorf West. Riand dundagiav’la sco üna coluonna corinta, ün’immensa ondulaziun blonda süsom, chi’s pensaiva vi da Rumpelstilzchen chi varà fat or our da strom eir per ella. O vaiva ella be tut a fit la pelissa d’ocelot (e’l prossem on da „Baby-Löwe“) per blagar sü in Svizra, pustüt scha Frau Dr. M. e Herr Dr. M., ils vegls Nazis culla frisura e la glüna d’or, faivan ün viadi cun Mercedes verd tigl sü San Murezzan?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!


Il frigo plain Calanda Bräu

Schi’s aintra as chamina sper la cua dad ocelot via, i’s passa sper rests da pelissas da vuolp ed oter - ün mix tanter gronda aura sensuala, lomezza e lusso chi fa cuvaida da tocker e savurar landervi, e listess mumaint üna sensaziun dal morbid, da cadaver ed ingüstia, da sufrentscha da la creatüra sainza vusch e lingua – cha la bellezza dal material nöbel para da güstifichar ed eir l’istorgia umana e la natüra umana, l’uman, quista creatüra tanter mamalin prus e char chi’t licha il man e bes-cha rapazza, aggressiv, cun fom naira, inguord, sainza morala, chi coppa minchatant perche cha’l coppar es eir ün gö, sco per ün giat, tanter anghel e diavel, üna creatüra chi coppa ad otras creatüras, tillas spletscha, tira giò la pel per tilla büttar intuorn l’agena spadla, per svessa esser ferm e svelt, per mangiar ellas o büttar davent la charn, per esser cuntaint cun seis far o apunta per as svarguognar e’s sentir cuolpabel. Passar sper pelissas vi: ün bogn chod e fraid, ideal per gnir aint illa buna oscillaziun e vibraziun per scriver üna pruna differenta roba cul güst potenzial ambivalent.

L’abitaziun illa Freiestrasse 208, seguond plan, cha meis hom ed eu vaivan tut a fit dal 2015 d’eira pensada per nos figl, predestinada per üna cumünanza d’abitar da students e studentas. Eu vezzaiv fingià il frigo plain Calanda Bräu. Ma avant cha quella WG gniss a funcziunar, pudaiv eu trar a nüz ils locals per scriver. Ses eivnas. Ses eivnas sur la plitscheria. Eu tschantaiv mincha di cull’odur da las pelissas aint il nas vi da la maisa da chadafö. Il cafè gustaiva tuot oter, e tuot gustaiva oter, plü intensiv co a chasa, ma eir bler plü amar.

Text: R. Ganzoni, Schlarigna
Fotografia: pexels.com

Emprima publicaziun: October 2017


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - No Rumantschs vain ün grond avantag: Cun quai cha no eschan be pacs, ans inclegian eir be pacs. Quista lingua secreta po esser ün instrumaint rafinà....

Dürant la seguonda guerra mundiala ha l’Engiadinais Reto Caratsch lavurà a Berlin sco correspundent da la gazetta NZZ. Per dar inavant infuormaziuns delicatas comunichaiva’l per rumantsch culla centrala a Turich. Eir dürant la querra fraida gniva dovrà rumantsch sco lingua secreta. I’ls ons 1980 lavuraivan Rumantschs ill’ambaschada a Moscau ed els comunichaivan per rumantsch culla centrala in Svizra. Id es para i fich lönch fin cha’ls servezzans secrets han savü identifichar quista lingua. Quai eir pervi dals trics cha’ls Rumantschs dovraivan. Tanter oter masdaivan els ils differents idioms per irritar als agents. (funtana: Nouvo SRF)


Rumantsch – üna lingua secreta? Quella pussibiltà es consciainta fingià als uffants in Rumantschia. No vain in mincha cas fat adöver da maniera bod impertinenta da nos dun special. Ün insaj?

Piz gnif tort
Üna bunura d’inviern sül viadi vers il territori da skis Motta Naluns. Mi’amia ed eu sezzain cun ün hom ed üna duonna da la Bassa illa pendiculara e discurrin rumantsch. Ils turists sun inchantats e lessan savair scha no cugnuoschan eir ils noms da las muntognas in val. Natüralmaing. E lura cumainza la lecziun: piz gnif tort, piz fourachül, piz spüzzulent, piz tschücharöl... Ils turists as dan tuotta fadia da pronunzchar correctamaing nos pleds rumantschs. Che tun exotic, che bella lingua! Ils Zürigais sun be lods – e no mattas da var desch ons schloppain davopro bod dal rier.

Eir sün viadis sa esser il rumantsch ün agüd. No trais fradgliuns chattaivan adüna stupend cha ningün nun’s inclegia in pajais esters. Che cha no vain però constattà dürant ils ons es chi para da dar Rumantschs sün tuot il muond. E lura poja dvantar delicat culla lingua secreta. Amo ün insaj?

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun


Traplas rumantschas
Ün viadi sün üna gronda barcha. Il böt es il Peloponnes in Grecia. Mia sourina ed eu eschan pro’l pool cur chi riva ün hom gigantesc. Bun, forsa nun è’l in vardà gnanca uschè grond, ma per no uffants es seis buttatschun enorm impreschiunant. „Guarda pro“, discha a mia sourina, „scha quista balena aintra, lura va sura il batschigl cun aua“. Mia sour tschüffa il scuffel. Inaquella as volva l’homun e respuonda in bel vallader: „Ta di balena ed oter, tü leua noscha“. Tant da la lingua secreta ch’ingün nun inclegia.

Davopro n’haja fat l’experienza cha’ls üns sun fascinats dal rumantsch, cha oters as saintan dafatta attrats dals pleds melodics. E lura daja da quels chi s’algordan impustüt da l’istorgina da buna not chi gniva plü bod üna jada l’eivna per rumantsch „...und dänn hämar nüüt verstanda und händs doof gfunde“. Para cha quist trauma es pro tscherts amo adüna avantman e cha dafatta la prosma generaziun til ha surtut. L’ultim insaj:

Lingua scumandada
Stà 2016: Meis figl va per ün’eivna ad ün chomp da Battasendas surregiunal i’l chantun Lucerna. Ouravant survgnina tuot las infuormaziuns necessarias dals manaders. Üna frasa am fa star stutta. Id es scrit cha’ls uffants dessan far il bain da discuorrer tudais-ch sül areal dal chomp per cha’ls uffants da la Bassa nu’s saintan exlus e’s lamaintan da la lingua secretta. Ha! Eu sun schmorta.

Per finir meis excuors i’l muond secret da la lingua rumantscha be tant: In fuond stuvessan no esser plü consciaints da la valur da nossa lingua minoritaria. No tilla stuvessan dovrar da maniera plü intelligiainta. E no stuvain propi – mo propi – esser plü superbis da far part d’üna elita linguistica chi d’eira perfin üna jada capabla dad irritar servezzans secrets tudais-chs e russ.

Text: F. Hofmann, Scuol

Fotogragia: Nouvo SRF

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin,  Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg ed on adegna da rachintar ensatge. I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

Curdin è excepziunalmaintg ena mes’oura avant aint igl Belvédère. El ò betg pudia varteir ple las sias atgnas quatter pareis aint igl bloc treid sainza balcungs, dantant tg’igl suglegl ò targlischia schi cuntaint sur igl martgea Friburg. Cò sen terrassa fon igls radis bagn ad el, ma promovan betg propi la sia concentraziun per amprender. Els igl fon talmaintg dormulent, tg’el rabeglia simplamaintg betg an testa igl model psicofisiologic da Morin. Curdin sa dumonda, schi ena terapia da suglegl fiss betg ena schliaziun per chels pover schanis cun disturbis insomnics...

El scassa la testa ed amprova da sa focussar puspe segl Teufelskreismodell der Insomnie. Teufelskreis... Cres diabolic? Curdin peglia nonavant igl sies telefonign. El stò reir dad ot. Igl Pledari Grond propona tschertgel vizious. Chegl è gio en viz...

“Ueila Curdin!”, igl steira ena vousch ancunaschainta or digls partratgs. El varda se e vei Andi tgi targleischa scu en maranghin. “Ma tgau Andi! Va tè anc mai via cò aint igl Belvédère...”, igl saleida Curdin e fò en totgamang cun el. “Ea, sung sto cò cun en pêr collegas a bever ensatge. Ma chels von gio puspe a tga per amprender. Igl è da nar durant chel taimp avant igls examens!” Andi sa tschainta visavi da Curdin e la sia igleida stat pandeida segl sies telefonign. “Ia vei te vignst betg gist anavant cun amprender...”, sfrigna’l. Spert dosta Curdin sies telefonign. “Ah tge! Va angal stuia liger siva ensatge.” El dosta er igls sies figls da psicologia. Oss tgi Andi è cò so’l amblidar d’amprender anfignen tgi las otras vignan. “Te ast betg examens?” Igl reir dad Andi è bler mengia lartg per chel taimp da horror. “Na, va angal da screiver en pêr lavours anfignen fegn zarcladour. Chellas saia parteir aint mez.” – “Schöcheler...”, broncla Curdin.

“Peglias er ena biera?”, dumonda Andi dantant tg’el fò en segn alla serviainta. “Na, oz betg. Ed ia spetg unu, eeh soviso anc Larissa e Juliette. Chellas vignan an diesch minutas.” – “Ah, las tias fluppignas? Az antupez anc adegna mintg’emda?”, dumonda Andi interesso. “Ple u manc...”, manegia Curdin. El varda tot schalous cura tgi la serviainta porta ena bela biera stgimonta agl sies collega. “Viva! Segls ties examens!”, cloma Andi e beva dus gronds gots. “Ah, tge buntad...”, suspeira’l. Cò sa sbassa’l anavant e dumonda: “Te, chella Juliette, è chella anc adegna ansemen cugl Franzos?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Curdin è perplex da chella dumonda. “Davide? Ea, tant scu tg’ia sa, bagn. Pertge?” Andi manegia: “Ia va angal via lezza eneda cun chel tip an sorteida, ed ella vaseva betg gist or cuntainta. Ia crei, tg’ella è alla finala schizont eida a tga suletta...” Curdin è tot stupia. “Propi? Cura è chegl sto?” – “Ma... Gievgia avant dus emdas...” Curdin stebgia. Chegl è stada la gievgia avant tgi èn rastos cò la fegn d’emda ed on maglea cracligns... È’la perchegl stada schi curiousa lez de? “Basta... Forsa dovr’la er angal ple ensatgi tgi persvada ella da far fitto cun l’oter.” A Curdin plai ansomma betg chel tung. Vot Andi ampruar da surmanar ella...?! “Ella è schon ena dètga giatta, cattast betg?” – “An mintga cass”, dei Curdin sfurzadamaintg. “Faschessigl or a tè ensatge sch’ia restess er anc cò cura tgi las tias fluppignas vignan?” Oh, ea. Scu vign el angal puspe liber el? El è bagn en flot, ma igls antops cun Larissa e Juliette totgan a Curdin.

“Ma hallo ansemen!” La vousch cuntainta da Larissa resunga sur la terrassa. Mengia tard. Curdin schema sainza tung. “Andrin, tè vaia gio dadei betg ple via! Scu ast?” – “Tiptop, sa betg reclamar. E te?”, dumonda Andi. Larissa sa tschainta sper Curdin e manegia: “Er pulit. Ma ast via igl sms da Juliette? Ella so tuttegna betg neir oz...” Curdin è igl madem mument desillusiuno e surlivgia. El amprova da decifrar l’expressiun dad Andi, ma lez beva angal fitto la sia biera an en sitg e catta: “So, ia lasch vusoters... Fasche pulit.” – “Te er!”, dei Larissa surriend. Curdin dei curtamaintg: “Tgau!” Andi metta en tschincung ed ensatge sen meisa e s’allontanescha.

“Donn tgi Juliette so betg neir, ni?”, manegia Larissa. Curdin dat digl tgea. “Cattast betg, tg’ella è igl davos taimp ensacu... ah scu duessa deir...?” Larissa amprova da cattar igls dretgs pleds. “Ah, simplamaintg otra.” Alloura ò er Larissa s’accurschia ensatge... Ma Curdin pò igl mument betg rachintar chegl tg’el è nia a saveir dad Andi. Perchegl dei el angal: “Forsa ègl perveia digl taimp d’examens. Cò èn tots oter tgi schiglio...” – “Ea, dei navot!”, suspeira Larissa. Cò surrei’la: “Pigliagn egn da chels bungs sirups, chels dattan forza pigl sprint final!” Curdin painsa puspe agls figls aint igl sies lascher. El ò igls davos deis igl sentimaint, tg’el fò igl sies sprint aint igl cres... “U betg?” – “Bagn bagn, forsa am geida igl sirup or digl tschertgel vizious...” Larissa varda sainza tgapientscha “Tge tschertgel?” Ha, oss ò’l musso eneda alla linguista. Ma i fò betg tant spass sainza la Giulietta.

Pertge ò’la betg rachinto ensatge ad el?

Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg

Suonda LATABLA!



Chasa Editura Rumantscha - Ils 31 da matg preschenta la Chasa Editura Rumantscha (CER) ses proxim titel da la retscha da paraulas originalas rumantschas: “Lina e Linard”. I sa tracta d’ina veglia paraula rumantscha che cumpara uss en in vestgì nov.

Veglia paraula en vestgì nov
La paraula “Lina e Linard” è ina veglia paraula putera ch’è cumparida sut il titel “Abraham ed Abramessa” l’onn 1937 en ina rimnada da paraulas da Lina Liun (1875 – 1943, Schlarigna). Quest’ediziun è gia daditg exausta. La CER ha laschà raquintar quest’istorgia da nov il magister Roman Pünchera en ina bella lingua actuala. L’artista Marina Lutz ha dà ina fatscha a las figuras ed illustrà l’entira istorgia.

Paraula dal principi repetitiv
Quest’istorgia è ina paraula dal principi repetitiv che lascha crescher e daventar il problem adina pli grond, ma la finala po el tuttina vegnir schlià. In cudesch captivant da preleger e per ils uffants che legian gia sezs è la repetiziun in agid e divertiment spezial. Il cudesch cumpara en duas versiuns (puter e rumantsch grischun), cun bleras illustraziuns. El è adattà per uffants pitschens, per l’emprima lectura en scola, ma era per pli gronds.

L’istorgia
La mamma trametta Lina e Linard en il guaud a cleger izuns ed als di ch’els duajan esser a chasa avant ch’i vegnia stgir. Lina clegia ils izuns ed ha gia bainspert plain ses chanaster, ma Linard mangia dapli izuns che quai ch’el metta en il chanaster. Cura ch’igl è uras dad ir a chasa, na fa Linard betg vinavant. Lina dumonda il luf dad ir a morder Linard per che quel turnia a chasa. Ma il luf na vul betg far quai perquai che Linard è ses ami. Lina inscuntra anc diversas autras figuras che n’èn betg prontas da gidar. A la fin ha ella però tuttina fortuna e chatta insatgi che gida lura propi.

Vernissascha:  mesemna,  ils  31  da  matg,  a  las  10:30  en  il  Chesin  Manella  a  Schlarigna.  Cun preschientascha da Roman Pünchera e Marina Lutz. Il cudesch custa CHF 24.00 e po vegnir retratg en las librarias u sut www.chasaeditura.ch



Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!




Text: A. Capaul, Chasa Editura Rumantscha
Illustraziun: Marina Lutz


Suonda LATABLA!



Da Corina Gustin - Fingià da mat d'eira Roland fascinà da gronds musicists e sömgiaiva da dvantar eir el ün dad els. Intant viva el seis sömi. Sco part masculina dal duo me+marie es el sün granda turnea in tuot l'Europa. Quista stà tils chattaina sül line-up da festivals prominents sco il Great Escape Festival, Nova Rock, Haldern Pop, Blue Balls Festival o l'Open Air Lumnezia. Tanter concerts e la producziun da nouv material per il seguond album ha el gnü temp da tavellar cun no.

 
Chi es Roland Scandella?

Eu o, meis nom d'artist pro Me+Marie. Mia tatta d'eira üna Scandella uschè chi resta in famiglia. Id es intressant che cha quel nom chaschuna pro glieud chi'm cugnuoscha. La fin finala han blers artists (Sophie Hunger, Eddie Vedder, Tina Turner, Elton John) ün nom d'artist. Schico? Id es üna protecziun - e la fin as divra per mai ün nouv muond - eu sun Roland Scandella - eu sun artist e la musica am da la libertà dad esser chi e che ch'eu less. 


S'ha el müdà daspö la "fin" da las bands Nau ed Andarojo?

Eu craj cha "svilupà" es il dret pled. La vita es svilup, stagnaziun nu'm plascha. Quai nu voul dir ch'eu nu fetsch mai la posa o ch'eu less adüna daplü. Müdamaint es important. Andarojo d'eira üna band. No vain fat üna pruna ed ans vain svilupà. In t'üna jada, davò blers müdamaints, eschan gnüts a la conclusiun chi füss bun scha minchün jess l'aigna via. Uschè esa stat - insè esa sco pro üna relaziun tanter duas persunas - in t'üna jada nu s'haja plü bler da dir. E lura esa da decider co chi va inavant. La musica e las regordanzas restan. Our dad Andarojo vaina fundà NAU. E NAU daja amo adüna. No vain registrà ün nouv album chi cumpara quist on. No sunain als 5 avuost a las 20:15 al Open Air Malans.


Pel mumaint esch tü sün turnea gronda in Europa cun "me+marie". Co quarda oura cun l’increschantüm?

Esser sün turnea ha üna magia fich aigna. Il prüm üna jada as stoja esser gugent per via. Quai es fich stantus. Per part esch simplamaing 9 uras aint il auto. E quai lura ün mais l'inlunga 100 concerts l'on, ün di l'eivna liber ed uschigliö aint il bus, arriv, fabrichar sü, soundcheck, mangiar, spettar chi cumainza, plaina concentraziun, concert, fini, vender albums, discuorrer culla glieud, fabrichar jo, e la fin a cuz in ün hotel. Düra lavur es quai. I nu resta bler temp da far festa, sco quai chi vegn adüna dit sur da bands. Il bel landervia es ch'eu poss far precis quai ch'eu leiv far fingià daspö ch'eu m'algord. E hai precis, increschantüm. Eu am lasch adüna increscher per l'Engiadina!


Che concert es stat il plü dischagreabel sün quista tour e perchè? Che es stat il plü grond mumaint per tai persunalmaing?

Mincha saira es importanta. No eschan cun noss prüm album sün nossa prüma turnea. No investin tuot nos temp e tuot noss raps in Me+Marie. I nun es uschè ch'eu gudogn pel mumaint raps cun quai ch'eu fetsch. Id es üna investiziun. Id es sco pro ün falegnam chi fabricha sü sia buda, il prüm ha'l be cuosts. Uschè es quai eir pro Me+Marie. Il bun es cha no pudain sunar uschè bler causa cha noss’ agentura craja vi da no e da «vollgas». Las premissas sun dattas, la glieud less verer e dodir a no. Uschè pudaina fabrichar inavant - sco'l falegnam. Ün mumaint propa magic d'eira a sunar l'on passà sco pregruppa da Herbert Grönemeyer a München sül Königsplatz davant 18'000 persunas. Quella algordanza nu'm po tour plü ingün...


Es l'esser davent da la patria inspirativ?

Mo, eu less dir cha il plü creativ suna a chasa in Engiadina. Id es bel da verer differents pajais ed imprender a cugnuoscher glieud. Uschè possa implir mia buscha cun bleras impreschiuns chi inrichischan mia vita e mia musica. Inspiraziun capita, i nu's sa mai cura.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Plü bod vaivast ün job da büro, d'eirast redactur da musica. At manca minchatant la rutina dal minchadi?


Na! Eu nu leiv mai alch oter sco esser cun üna band sün turnea e viver da la musica. Eu sun fich grat per quai ch'eu n'ha e dal rest vegn la rutina eir sün turnea.


Co esa gnü a quista combinaziun cun Maria?

Eu n'ha lavurà pro'l Radio Rumantsch sco redactur da musica. Maria es gnüda cun sia band Ganes dasperavia per promover lur nouv album. A mai ha plaschü che ch'ellas fan. Ün temp plü tard ans vaina darcheu inscuntrà al Chapella Open Air, ingio ch'ellas han sunà ün concert. Da quel temp scrivaiv'eu chanzuns per meis project da solo Cha da Fö. Eu n'ha lura simplamaing dumandà a Maria sch'ella nu vess interess da chantar sün quel album. Uschè s'ha dat tuot pass a pass. 


Vos album "one-eyed-love" es rivà sülla plaza 82 dals charts svizers avant ca. ün on. Vain bainbod ün hit per la prüma plazza?


Sch'eu taidl che musica ch'id es aint il charts, o musica chi va aint il radio, schi'm vegnan bod las larmas. Eu vegn grit! Cun quella musica nu possa cumanzar nüglia. La clav per no es da sunar e sunar e sunar ed uschè ragiundscher noss auditurs. Vi da la blera musica chi splacha aint ils charts nu s'algorda davo ün on ingün plü. Schi stess esser uschè cha no splatain nan ün bel di ün hit schi lura dess quel esser "nossa" musica e nà alch construi pels charts.


La single "one-eyed-love" as tratta dad ün'amur persa…crajast vi da la forza da l'amur? Che as pudessa far per na rivar i'lla situaziun descritta in questa chanzun, hast ün'idea?

Amur es il plü important. One Eyed Love es insè fich politic. I nu basta scha be ün dà amur e tschel nà. I sto gnir da tuottas duas varts lura pudaina crear alch chi ha dürada.



Tü hast üna jada dit cha'l rumantsch saja l'unica lingua cha tü saintast. Cun la band "me+marie" chantast tü inglais…

Schi quai es uschè, quai es mia lingua da la mamma. Chantar inglais es però plü simpel, id es per mai la lingua da la musica da blues, pop e rock. I tuna svelt plü bain o dit cun oters pleds i tuna plü cuntschaint. Eu chant fich jent per inglais però badair bada rumantsch amo bler plü profuond, e quai nun es "be" simpel! La lingua es co ün instrumaint e minchatant vola simplamaing ün oter instrumaint.


Tü vivast a München, dalöntsch davent dal rumantsch?

Schi,  a München e S-charl. In cità suna be per lavurar, sch'eu n'ha liber svanischa be subit e vegn a chasa in Engiadina. La cità nun es meis lö predilet. Eu douvr la quietezza, las muntognas, mia famiglia ed aua forta ;)


Che bands taidlast tü svessa? Hast tips per nus?

Eu taidl pac musica, e scha lura consciaint. Eu nu poss jo quist speraprò, per quai am vaglia la musica massa bler. Eu cumpr per gronda part LP's e jod il tadlar musica. Eu sun creschü sü uschè. Eu jod musica uschè sco cha oters jodan vacanzas. Pel mumaint taidla la nouva platta da Feist. Eu taidl jent LOW. Ün artist ch'eu predsch fich es Bon Iver o Noel Gallagher. Ed eu taidl jent vegl blues da Muddy Waters. E vairamaing n'haja üna fasa ch'eu taidl bler Rolling Stones, il lustig es cha quella "fasa" tegna fingià var 3 ons.


Che fast scha tü nu fast musica?

Lura suna vairamaing adüna dadourvart aint illa natüra. Istess ingio ch'eu sun, eu observesch gugent bes-chas. Quai sa esser ün corv in üna cità o ün tschiervi aint in S-charl. A mai fascinescha quai. Eu sun chatschader cun cour ed orma. Eu nu maing otra charn sco sulvaschina, exceptuà sch'eu vegn invidà aint. Cuschinar es eir alch ch'eu fetsch jent. Sezzer insembel cun buna glieud, mangiar alch bun e baiver alchet, schnorrar, quai es alch bel.


Es il far musica forsa eir üna distracziun da tuot ils "problems" chi'ns vegnan preschantats illas gazettas? Putin, Trump, fügia e guerras…

Na! Eu pretend ch'id es precis il viceversa. Tuot las emoziuns chi's bada da las robas chi capitan minchadi sül muond sun emoziuns chi splachan aint la musica. La musica es üna sort filter, ün centrum dad elavuraziun. Quai chi vegn oura es lura precis quai chi fa bain o üna resposta sün las dumondas cha la vita fa.


Hast temp da lavurar vi da nouvs progets ed hast plans da far alch solo? Blues e Ghittaras?

Nau ha registrà ün nouv album chi cumpara quist on. Eu n'ha scrit var 10 chanzuns per meis project solo Cha da Fö ma nun ha amo il desideri da registrar quai. Ma quai vegn ;) Pel mumaint suna vi dad üna collavuraziunina. Ma sur da quai nu lessa dir daplü. Tuot mi'energia va aint la musica da Me+Marie. Uschè chi'm resta pac temp da far amo daplü.   E sch'eu n'ha temp lessa imprender ad ir a sella. Chavagls am fascineschan.


Che es teis böt e sün che pudaina ans allegrar ils prossems ons?

Böts n'haja schi. Cuntantezza e sandà lura va tuot sco da sai. Lain verer ;)


Text: Corina Gustin / Roland Scandella
Fotografia: (c) Chris Gonz
Dapli: http://meandmarie.com/

Proxims concerts:

24.06.2017, Bad Ragaz
20.07.2017, Konstanz (GER)
21.07.2017, Val Lumnezia
28.07.2017, Lucerna
29.07.2017, Oberammergau (GER)
04.08.2017, Beerfelden (GER)
11.08.2017, Haldern (GER) 18.08.2017, Trier (GER)


Medias sozialas:

youtube
facebook


Tips:
One Eyed Love
You don't know
Where's your soul?


Suonda LATABLA! 



Da Fadrina Hofmann - L’Unterländer es adüna stressà ed adüna punctual. Il Romand nu lavura jent e fa mincha di apéro. Il Tessinais es daplü Talian co Svizzer, dimena dad ot e sa be talian. Ed il Rumantsch? Capuns e subvenziuns.

D’incuort suna statta da la partida a la concurrenza da linguas Linguissimo a Berna. Bod trenta giuvenils da tuot las parts linguisticas da la Svizra han tut part e trais collegas ed eu vain fuormà la giuria. Dal prüm mumaint davent d’eira cler: No eschan bainschi tuots Svizzers, ma las mentalitats sun tant differentas sco las linguas. Ün exaimpel? La manadra da quist proget ans ha declerà la lezcha: „Mincha giuvenil ha dad elavurar dürant la fin d’eivna ün text umoristic cun ün giuvenil d’ün’otra lingua. I’l text ston gnir avant tuottas duos linguas“. Trais giurors han exclamà al listess mumaint „cool“ ed ün ha manià: „schwierig“. Eu nun ha da declerar uossa dingionder cha quist signur derivaiva.

Vairamaing tant sco ün Tudais-ch

Lura la chosa cul umur. Ün Romand ria baincomal da tuot oters skerzs co ün da la Svizra tudais-cha. Gös cun pleds d’ün Tessinais nun inclegia la Rumantscha. Comedians sco Dieter Nuhr sun incuntschaints i’l vest ed i’l süd dal pajais. Pella paja nu savaivan no chi dà bod 700 comédiens sün comédiens.ch. Ils Romands ed ils Tessinais fan jent beffa dal trid „ch“ e „k“ chi vain avant uschè suvent in schwiizerdütsch. Ils Zürigais e Baselais fan schnöss dal laissez-faire da lur collegas francofons.

E che esa culs Rumantschs?

„Ah, vo eschat inamöd vi dal murir oura“, ha manià ün da meis collegas. Risada da tschels. „Capuns e subvenziuns“. Hahaha. „Dal rest nun inclegia perche cha vo gnivat festagiats talmaing sco minorità. No eschan plü minorità co vo“, ha cuntiunà il Tessinais. Aha. „Ma è vero, vo eschat tuots bilings, savaivat tant rumantsch sco tudais-ch, scha nö dafatta meglder tudais-ch“. Lura s’ha intermiss eir l’Unterländer. „Stimmt, scha vo nu savaivat güsta il pled per rumantsch vegn quel automaticamaing in tudais-ch“. Hm. „Chenün rumantsch es vairamaing il dret rumantsch?“, dumonda il Romand. Tuots.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Büttà raps our da fanestra

Dimena, lascha’m resümar. Il Rumantsch nu sa gnanca sia aigna lingua. Ils Rumantschs sun be pro forma üna minorità. Ils Rumantschs profitan da la noscha conscienza da Berna. Ed in fuond es quist sustegn immens pella quarta lingua („la dernière, hihihi“) büttà raps our da fanestra perquai cha’ls Rumantschs mouran inamöd oura. Hopla. Ed eu n’ha adüna cret cha’l rest da la Svizra saja superbi d’avair la quarta lingua federala. Bun, quistas argumentaziuns sun tuottas gnüdas dittas skerzond e schmachond l’ögl, ma nun ha mincha skerz eir ün minz vardà?

In mincha cas es l’Unterländer stat dürant tuot la fin d’eivna fich ingaschà (stressà) ed adüna punctual (dafatta massa bod). Il Romand ha fat jent stincals (nu lavura jent) e s’ha tanteraint inscuntrà cun amis (apéro). Il Tessinais invezza savaiva sper il talian eir amo bain frances ed inglais ed el d’eira fich discret. Definitivamaing ün exemplar atipic.

 

E la Rumantscha? Ha defais sia lingua e sia cultura cun mans e peis, ha mangià couscous invezza da capuns ed ha a la fin finala inchaschà precis tant sco seis trais collegas. Nüüt, rien, niente cun capuns e subvenziuns. Ha!

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Pagina 10 da 14

Reclama:

Martgà online:

follow us

ARTITGELS POPULARS:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

5 giadas fitg fraid

14 da favrer 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...

Go to top