Scha Lucy glüscha

Da Bettina Vital -
Daspö ün pêr ons sguincha ils marchats da Nadal da Turich. Minch’on circa quai: chapütschas e manetschas da lana d’Alpaca, posada da salata da tschirescher, glüminas d’öli cun odur da vaniglia, grassins e grassets e s’inclegia stands da vin chod. Be fingià illa halla da la staziun üna trentina! Vin chod cun whisky o cun gin, cun orandschas sechas o cun lavendel. Co ch’eu sa quai? Per decider da sguinchir ils marchats, stöglia minch’on üna jada ir tras il cumünin da chasinas da lain decoradas. Eir eu am lascha surmanar da la nostalgia d’Advent chi cumainza la fin d’utuon. Lura am bütta illas fuollas e chamin da maisa a maisa seguind üna senda da furmias chi decida per mai, sch’i va a dretta o a schnestra intuorn la chantunada pro la prosma lingia da chasinas da lain. I savura da raclette.

Davo ün vin chod, char ed insalà, saja lura però darcheu cha quai füssa darcheu stat per quist on e cha’l solit climbim nu m’interessa. Anzi, la musica dal carussell supportessa be cun quatter vins chods. Dapertuot sclingian las cassas. Per mai spüzza quia massa ferm da raps. E la chapütscha da niculais dal vendader cul popom chi blinca es güst amo il punct sül i.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Basta, eu mütsch illas giassas lateralas da la cità veglia chi s’impippan da las fuollas arsantadas. La salaschada suot meis peis am calma. Qua o là as vezza üna staila o üna cula d’argient chi glüscha vi d’üna porta o dadaint fanestra. Las chasas sun tuot superbgias da la dascha verda chi imbellischa lur portas. Eir per ellas esa ün temp insolit, id es Nadal. Ün anguelin sül chüern dal bügl ria cun seis ponzel tais e lascha cha l’aua sbuorfla cun tempo giò i’l batschigl per muantar trais glüminas orandschas chi uondagian ill’aua. Chi tillas varà impizzadas?

Per tour il tram a chasa, stöglia ir illa via da la staziun al Paradeplatz. Id es las ot e mezza. Vi pel di esa da sguinchir la via da la staziun amo plü ferm co’ls marchats da Nadal. Il travasch d’umans e dal commerzi nu’s balchan quia mai. Ma quista jada stuna tuottafat stutta. Sur mai as derasa ün mar da glüminas lung la via da la staziun. Millieras da glüminas gelguas tanter las fatschadas sü. LUCY. Eu tilla vaiva tuot invlidada. Uossa è’la darcheu tuornada, sco minch’on. Lucy es l’iglüminaziun da Nadal da la via da la staziun da Turich. Bundant ün kilometer lunga, installada cun 12'000 meters suas d’atschal e 2'100 meters cabels eletrics. 23'100 glüminas glüschan illa saira e pisseran per boccas avertas. Che calma ch’ellas derasan. La glieud guarda cun ögliuns amunt, pitschen e grond es attrat in möd magic dals millas da punctins clers.

Üna solenità nocturna tuot inaspettada in üna via, ingio chi da di tuot chi cuorra e travascha. Scha Lucy glüscha, transmüd’la las fatschas concentradas da las passantas e dals passants in fatschas fascinadas e lomas. L’effet am para straminabel. Tuot chi ralentescha e’s lascha fascinar guardond in ot. Per ün mumaint am lascha eir eu tschüffer da quista solenità. Lucy as preschainta sur no cun tantas stailas da sirius artifizialas. Per pacas ch’eu vess laschà passar meis tram. Eu nu til vaiva gnanca dudi a gnir. L’ündesch ferma davant meis nas e’m bütta inavo sün terra. E passond vers il lai illa solita canera da tram, lessa dedichar mincha staila da sirius ad üna duonna, ad ün hom ed ad ün uffant chi sto fügir da la Siria.

Text e Fotografia: B. Vital, Turich
Emprima publicaziun: december 2016


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per vus:

Da Mario Pacchioli -
Nadal ei bein quei temps digl onn che dagira da sentimentalitads, da dultschas reminiscenzas e da regurdientschas tec a tec sblihidas. E tuttina selasch jeu onn per onn empalar dallas illuminaziuns nervusas, dallas odurs dultsch-picantas, e dallas melodias chichergnusas viers la destinaziun ton bassegiada...viers Nadal. Sco grond nostalgicher, ei igl Advent secapescha quei mument digl onn nua ch’il maun dil temps sa carmalar mei cun ina sempl’odur da piziulta, da pégn ni da mandarinas e sdrapar mei trent’onns anavos en mi’affonza...

Duront il temps d’Advent curdava savens l’emprema neiv. Ina damaun vegnevel jeu destadaus dad ina smisereivla rueida. Cun egls aunc culai ensemen dalla sien, renconuschevel jeu beinprest la raschun da quella hara... ei fuva il „fluoc“ sco jeu schevel, il criec da neiv! En in fudetg siglievel jeu ord letg, sbrigavel da scala giu, e cun in battacor tochen si enta culiez arvevel jeu igl esch-casa. Sco tons tizuns flammegiavan las glischs melnas dil criec ella stgiraglia dalla damaun e cun in’alteraziun affonila distinguevel jeu la finala ina grossa cozza da neiv nova. Spert currevel jeu anavos en miu letg e speravel cun brama l’alva dil di. Mo dienuardi co las uras parevan dad esser inertas... La fin finala sepagava mia pazienzia ed jeu udevel il scadenar dils barcuns lenn, il bab fuva levaus. Bufatg seschluitavel jeu on zulèr ed el clar dalla damaun scuvrevel jeu uss per dadretg la gronda miracla! L’alvira ch’enzugliava casas e curtins tschocchentava taluisa mes egls che jeu vess buca saviu dir cun perschuasiun schebein quell’appariziun von finiastra fuva verdeivla ni sch’ella s’udeva al mund da mes siemis... Denton restava negin temps per far linlogn ! Si da stiva udevel jeu la mumma che clamava: „Fai vinavon, il bus da scola vegn gleiti...“. Finiu cul semiar, la crudeivla realitad veva suatiu mei ! Ina miersa en in toc paun, in migiel latg sur tgau ora e hutli vi e dad esch ora, il turnister sut bratsch.

Ei neveva igl entir di ed il seser ruasseivlamein el baun da scola fuva da quels dis ordvart stentus. Mirar ord finiastra e veser co las grossas scrottas da neiv s’emplunavan ad in s’emplunar e buca saver siglir giuado ella neiv mobein stuer star endadens e far quen e geometria, en mes egls fuva quei mudergiau affons. Suenter tschien e melli eternitads annunziava il divin bransinar dil stgalin da scola lu finalmein nies salvament! Aunc avon ch’il scolast vegneva da giavischar la buna sera fuva la stanza da scola vitta ed il plaz da scola semidaus en in camp da battaglia. Certins cumbattevan cun bottas da neiv, auters profitavan dalla muniziun alva per reglar in ni l’auter quen cun in brav lavatgau ella neiv, ed auters evitavan dil cumbat e revevan sin scala per lura seschar curdar ella loma e profunda neiv entira! Arrivaus a casa cun vestas cotschnas sco dus farbuns bein madirs, mava ei buca ditg ed ei deva tscheina. Giuado fageva ei plaunsiu brin ed entuorn la cazzola sin via saltavan aunc adina las grossas e biala scrottas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha


Mo quei ardent deletg dall’emprema neiv entscheveva plaun plaunet a tschessar, ed in curios malruaus sepropagava en nossa stiva. Duront tscheina raquintavel jeu da nossas lutgas suenter scola, e schegie che mes geniturs fagevan fenta da tedlar sentevel jeu in quitau nunveseivel che pesava sin els. Il bab levava en pei, mava ora sin esch-casa e turnava anen culs plaids: „Ei neiva aunc adina. Uss astgass ei lu plaunsiu calar...“. E sil fiat capevel jeu la raschun da lur panzieri. Nossa casa steva al pei dad ina teissa spunda! E dad in mument sin l’auter fuva quei sentiment ch’jeu vevel resentiu la sera da Sontgaclau puspei s’ignivaus en miu venter. „Vegn la lavina?“ dumandavan mia sora ed jeu sco ord ina bucca. Mo mes geniturs sinceravan ch’ei detti insuma nuot da temer. La mumma veva gia pinau ina cazzola da sac ed envidava entginas candeilas, percass che l’electricitad s’interrumpeva. La glisch dallas candeilas enzugliava cuninaga nossa stiva. Ei regeva in’atgna atmosfera che mischedava il sentiment da penzieri cun in’emperneivel sentiment da segirtad! Enzacu sedurmentavan nus lu sin canapè.

L’auter di vegnevel jeu destadaus dils radis dil sulegl che semudergiavan tras las candeilas da glatsch per entrar en mia combra. Semegliont ad ina perschun vevan quels stalactits barricadau sur notg mia finiastra, e mo cun breigia vegnevel jeu da distinguer il bellezia tschiel blau che protegevan sco in tetg la libertad ordaviert. E sappi Dieus co quella libertad carmalava mei giuado el liber, pertgei cun in sentiment da legherment che bunamein stinscheva miu flad realisavel jeu che las vacanzas da Nadal vevan entschiet. E sco quei che la tradiziun veva fassunau ils onns, savevel jeu ch’in grond di spitgava gia mei alla sava da miu esch-combra: Quei di fagevan nus ligiongias da casa!

Giun cuschina fuv tut semtgau per il grond project. La stadera, la gronda sadiala alva, il mischedader, ils scussals, las cordas, las spezarias ed auterpli. Cuort suenter arrivava il bab culla carn, culla beglia, culs truffels e cullas butteglias da veider verd dallas qualas jeu enconuschevel deplorablamein memia bein il cuntegn. Ei saveva ir liber. Tier il far ligiongias fuvan ils pensums bein reparti e dapi onns saveva mintgin precisamein tgei rolla ch’el giugava en quei dessegn. La mumma veva il departement dallas spezarias ferton ch’il bab semetteva en schanuglias amiez cuschina davon la sadiala alva per mischedar la carn cun bratsch fri. Quella pasta cotschnauna sco la pial da miu bab midava pellischur daferton che la mumma aschuntava ils cungiments. Mo jeu savevel ch’il mument fatal fuva aunc si dies, e cu ella tunscheva lu siu maun viers la butteglia da veider verd sentevel jeu ils pigns daguots da suadetsch che cumparevan sin miu frunt. „Mo derscha viaden...“ scheva il bab, e sco dad anganar in piertg culava il saung mur tgietschen, dalla butteglia viaden ella sadiala. Ina scena sco ord in film d’horrur. Il bab en scussal alv, la bratscha cuvretga da carn e saung tochen si tier la schuiala, e quell’odur schi particulara che sederasava ell’entira cuschina. Cura che quella busecca fuva bein mischedada e che la mumma veva equilibrau il gust tenor il rezept da famiglia, vegneva il tanc dalla maschina da ligiongias emplenius cun in per bravas boffas carn, ferton che la beglia vegneva enzullada silla conna. Finalmein vegnevan mia sora ed jeu en acziun. En alternaziun turniglavan nus baul in e bau l’auter la manviala, e las ligiongias s’emplenevan ina suenter l’autra tochen che la gronda sadiala alva fuva vitta. Lu ligiavan nus las ligiongias vid ina stanga da fier, pendevan ellas  sin plantiu epi veva ei num spitgar e ver pazienzia... Aunc oz eis ei onn per onn in deletg da snizzar l’emprema ligiongia da casa. Quei gust unic e savurus ei sco ina perdetga dil temps d’Advent da mi’affonza.

Las portas da miu calender seservevan ad in sesarver ed en in gienà fuva ei Nadal. En stiva paradava il pigniel da Nadal e suentermiezdi vi arrivava lu mia tatta che passentava beinsavens la sera da Nadal cun nus. Senza rumaner sin detagls da quella celebraziun, saiel jeu dir ch’ei era la pli biala digl onn!

Mo ils onns ein vargai ed jeu hai viu l’affonza s’allontanar tec a tec. Allura, ina sera da Nadal hai jeu realisau che jeu cantavel buca pli la „clara notg“ ella tonalitad da mia mumma, mobein en quella da miu bab. Ed il di ei arrivaus nua che jeu hai bandunau mia casa paterna…

Era sch’il temps d’Advent ei adina restaus per mei in temps impurtont, la medema savur sco el veva lu, lezza ha el buca pli. Matei perquei che jeu sun daventaus in carschiu e perquei che mo ils egls d’in affon han la facultad da percepir la vera glisch da Nadal. La tarlischur dallas regurdientschas denton, lezza ei mai sestizzada. Perquei sun jeu oz perschuadius ch’il Nadal dad in affon ei cheu per esser vivius, e ch’il Nadal dad in carschiu ei cheu per seregurdar…

En quei senn giavischel jeu a tuttas ed a tuts in bi Nadal, ed in pigniel tgemblaus cun bialas regurdientschas!


Text: M. Pacchioli, Paris 
Fotografia: www.pexels.com

 

Suonda LATABLA!

Forsa er insatge per Vus:

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

10 d'avust 2019

Gudogna in da 10 products indigens - Ils regals vegnan mess a disposiziun da: Lennaria Schuler-Rozzi, Bravuogn, IN LAIN manufactura Cadonau, S-chanf / Hotel Klarer, Zuoz / Butia Schlerin, Sent /...

 

Da Mario Pacchioli -
Nadal ei bein quei temps digl onn che dagira da sentimentalitads, da dultschas reminiscenzas e da regurdientschas tec a tec sblihidas. E tuttina selasch jeu onn per onn empalar dallas illuminaziuns nervusas, dallas odurs dultsch-picantas, e dallas melodias chichergnusas viers la destinaziun ton bassegiada... viers Nadal. Sco grond nostalgicher, ei igl Advent secapescha quei mument digl onn nua ch’il maun dil temps sa carmalar mei cun ina sempl’odur da piziulta, da pégn ni da mandarinas e sdrapar mei trent’onns anavos en mi’affonza...

Il temps d’Advent entscheveva precis cura che jeu arvevel l’emprema porta dil calender d’Advent. Sco in tarpun tgietschen sederasava il pli bi temps digl onn davon mes peis. Pass per pass, porta per porta menava el mei plaunsiu mo segir viers il di nua che tut mes giavischs d’in entir onn mavan finalmein en vigur. Ni silmeins ina part da quels giavischs. E cun mintga porta che sesarveva sin miu calender semidava il mund entuorn mei. Jeu sai aunc oz buca dir cun perschuasiun schebein mes egls d’affon fuvan tschurventai ni sche la tarlischur ch’enzugliava pli e pli fetg nossa stiva fuva veramein reala. Cu jeu dumandavel mia mumma tgeinina che fuva la raschun da quella tarlischur, lu mirava ella sin mei cun in surrir malignche sfunsava mei aunc bia pli profund en quei misteri!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Las treis seras che precedevan la viseta da Sontgaclau fuvan onn per onn accumpigndas dil medem ritual. Cu jeu envidavel la cazzola da mia combra per ir a letg, fagevea miu cor in segl cattond ad agur in pign regal che fuva precautamein tschentaus sin miu plumatsch... ina piziulta, in slogn, ni in’autra biena. Pauc emporta tgei ch’ei fuva, jeu savevel che quei regal vegneva dil Sontgaclau dalla notg – aschia numnavan nus el - che fuva staus en mia combra in batterdegl avon mei. E puspei inaga fuva el vegnius da sesluittar ord combra ed ord casa senza ch’enzatgi vess fatg persenn. 

La sisavla porta dil calender sesarveva, ed jeu savevel che quella porta annunziava igl emprem grond eveniment dil temps d’Advent: la viseta da Sontgaclau. Nus stevan gest si sur casa da scola, e naven da nossa finiastra-stiva vevan nus buna vesta giu encunter il zulèr che menava ell’aula. Leu serimnava la giuventegna dil vitg per secostumar e preparar la viseta da Sontgaclau. Schegie che nos geniturs scumandavan a nus da mirar ord finiastra quella sera, sezuppavan mia sora ed jeu davos igl umbrival ed observavan co ils commembers dall’uniun da giuventegna serimnavan von scola per serender ensemen ell’aula. In’ura pli tard vegneva Sontgaclau e sia fumeglia ord la medema stanza nua che la giuventegna fuva cuort avon ida anen. Nus sesmarvegliavan buca maufer cu buca mo in, mobein tschun Sontgaclaus sortevan in suenter l’auter dall’aula... Da gliez temps veva nies vitg aunc tons affons che nus duvravan tschun Sontgaclaus. Empau trubistgai miravan mia sora ed jeu in sin l’auter, senza commentari.

Lu deva ei tscheina. Mo igl appetit fuva la sera da Sontgaclau adina empau mitigiaus d’in curios sentiment el venter. Jeu schavel naturalmein corscher nuotzun e mustigiavel pruamein e senza far dano. Strusch fuva il taglier vits e la pusada lugada, entscheveva la nunstunclenteivla cuorsa denter igl esch-casa e la stiva. „Veis udiu el?“ dumandava il bab. Mo giuado regeva in silenzi miert e sulet il curdar dallas grossas scrottas da neiv fageva endament ch’il temps fuva buca staus eri. „Schelu vegni en stiva el cauld“ scheva la mumma. Mo buca raschieni da saver seser ruasseivlamein sin canapè, bia memia gronda fuva l’alteraziun. Lu, suenter che nus eran curri tschien e melli gadas sin esch-casa ed anen udevan nus finalmein el. Quei nunscumbigliabel „Hüah, hüüah...“ dalla fumeglia che mava tras pial ed ossa penetrava la notg sco in stilet. Senza pigliar plantschiu fuvan nus sin canapè denter bab e mumma. Sin esch-stiva cumpareva il Sogn cun siu manti da brocat mellen e sia imposanta gnefla, circumdaus dalla fumeglia nera sco la cotgla. Ei era in daquels tschun Sontgaclaus che mia sora ed jeu vevan aunc cuort avon pudiu tscharner giun casa da scola. Mo inaga ch’el steva sil pass da nies esch-stiva fuvan tuts ils dubis svani, ed jeu erel perschuadius ch’il Sogn che steva von mei fuva il verdeivel Sontgaclau, il soli e sulet insumma ! ...


Text e fotografia: M. Pacchioli, Paris 

 

Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...

 

L’anguelin

Da Fadrina Hofmann -
Id es las quatter. Amo trais uras, lura cumainza quist spectacul darcheu. Mamma varà decorà circa mincha paraid e mincha comoda cun roba da Nadal: cullas glüschaintas, lametta, cranzins e chandailas dapertuot. I’s es dad esser minch’on furtünà chi nun arda giò la chasa. Pro’l bös-ch exagereschna eir mincha jada. Plü grond e meglder chi’d es, para dad esser lur devisa. E lura varà’la cuschina darcheu per ün battagliun inter. Minch’on as vessa fingià avuonda davo il seguond plat e lura vegn pro amo ün terz e quart, ün desert e l’ultim daja eir amo grassins cun grappa. Eu nu durmirà darcheu nüglia quista not. Bap paquettarà oura la Bibla ch’el ha iertà da seis bap e chi fa puolvra il rest da l’on. Pella mill’avla jada varana da tadlar l’istorgia da Nadal avant cha’ls uffants da meis fradgliuns – chi avant as varan zaclignà tuotta saira – pon as büttar süls paquets suot il bös-chin. Mamma sarà sco mincha jada dischillusa cha ningün nu less plü chantar chanzuns da Nadal e tanta Berta varà bavü in quel mumaint fingià talmaing grappa e vin ch’ella riarà per mincha remarcha sco üna giallina.

Eu dun ün sguard süls paquets per mia famiglia ch’eu n’ha preparà our in corridor. Üna piramida intera. Che sguazzöz. Plücofacil nu riva darcheu na da cuntantar tuot ils desideris. Tenor mai pudessan meis fradgliuns eir far üna glista da giavüschs sco lur uffants, lura ans pudessna spargnar ingrazchamaints vöds e vistas lungas. 

Lascha’m rivir la s-chaffa e tour oura ün pa büschmainta plü eleganta. Mamma metta grond pais lasura ch’eu nu vegna be in jeans la saira da Nadal, lapro eschna tantüna be in famiglia. Üna gronda famiglia, uf. Eu n’ha fingià uossa il sgrisch. Il plü jent vessa accumpagnà a Sara a Bali. Star al mar suot las palmas, leger, baiver cocktails, minchatant flirtar cun ün surfader. Che bel impissamaint! Mamma nu’m perduness quai mai. „Quai es tantüna la festa da la famiglia, la festa da l’amur“, disch’la minch’on cur ch’eu prouv da schmütschir l’orgia da mangiar e regalar. Fin uossa nun haja amo ris-chà da’m far propi our da la puolvra. 

Meis smartphone vibrescha. Ün what’s app. Ün nomer incuntschaint. „Sorry, nu riv listess na speravia. Il regal pel pitschen trametta per posta. El varà inamöd avuonda per paquettar oura hoz. Dast ün bütsch a meis figl da mai. D.“ 

Hm.

Che fetscha uossa cun quista infuormaziun? Scha l’adressata o l’adressat nu survain la novità spetta „il pitschen“ per nüglia a seis bap. E sch’eu scriv inavo a quist idiot chi lascha da la varta seis figl, trametta’l il messadi a la dretta persuna ed ün uffant varà ün Nadal trist. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


„Char D. Eu sun persvasa cha tü rivast listess amo da far straglüschir ils ögls dal pitschen cun gnir speravia. Tü amast nempe a teis mat ed el a tai. Tü sast jo eir cha teis figl es vairamaing l’unic important quista saira da Nadal. Grazcha per esser uschè ün bun bap. L’anguelin.“

Tramiss. 

Perche hast fat quai, tü cucca! Tü nun est mamma Teresa. Eu blastem cun meis spejel. La stinvetta es ün pa stretta ed eu stir sco üna narra. Lura vegna pro’l maisin da not e pigl oura il clinöz da nona. Amo mai nu til n’haja portà. Mamma varà plaschair. 

Quist mat nu’m lascha pos. Eu guard sül smartphone. Ingüna resposta. Lura pensa vi da mia famiglia gronda, dad ota, stantusa - üna famiglia chi tegna insembel sco la rascha. Meis bap nu vess mai laschà festagiar a no sulet Nadal. Mamma as dà adüna tanta fadia per celebrar la „festa da la famiglia“, „la festa d’amur“... Eu am svarguogn ün zich per meis impissamaints d’avant. Ed eir per meis deport i’ls ultims ons cur ch’eu n’ha adüna be supportà la festa da Nadal per pudair svanir davopro uschè svelt co pussibel darcheu in mia vita cun uorden e quietezza. 

Uossa amo ün zich bellet. Mia sour tschüffarà ün cuolp da’m verer talmaing schicca. Mantel, clav da l’auto e dar l’attacha a la piramida da paquets per rablar tuot ils regals aint in meis pitschen Fiat. Eu decid: Quista saira m’allegra sülla decoraziun, sülla tschainada, sül rier e bajaffar da meis fradgliuns, süls ögls glüschaints da lur uffants, süll’istorgia da Nadal da bap. Eu m’allegr dafatta ün zich sün tanta Berta...

Mezzanot. Meis cheu es greiv dal vin e da grappa. Sün curuna n’haja miss in lingia meis regals: cudeschs, buns, zambriöz dals uffants, ün schal. La stinvetta n’haja laschà aint per ir in let, il bellet lava eir davent pür daman. Mia tas-cha vibrescha. Ün what’s app.

Eu stun sü be precauta perquai cha meis vainter barbuoglia e’l cheu fa mal. Eu pigl oura meis telefonin our da la tas-cha. Il nomer incuntschaint. Üna fotografia. Ün hom chi tegna sün bratsch ad ün mattin da var trais ons e quel tegna sün bratsch ad ün teddy chi’d es bod uschè grond sco el svessa. Il pitschen glüscha sco ün pairin dal plaschair. L’hom eir. „Grazcha, anguelin“, staja scrit suot la fotografia.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

10 d'avust 2019

Gudogna in da 10 products indigens - Ils regals vegnan mess a disposiziun da: Lennaria Schuler-Rozzi, Bravuogn, IN LAIN manufactura Cadonau, S-chanf / Hotel Klarer, Zuoz / Butia Schlerin, Sent /...


Dad Annatina Nay - Igl ei fin november. Gia dapi jamnas sepreparan silmeins las stizuns sin Nadal. Strusch che las zetgas da halloween ein svanidas, s’empleinan las crunas cun piziultas, cocs spagna, tschugalatas, candeilas, decorem e fittem. Las vias vegnan ornadas cun mellis glischs e steilas. Cheu e tscheu in pigniel ornau amiez in plaz public. Jeu mezza sun buc aschi fan dil temps d’advent e Nadal, il temps da vin cauld e canella, il temps da stress e shopping. Cumprar in schenghetg per gl’amitg, l’amitga, il bab e la mumma, pils fargliuns ed ils affons da lez, eventualmein per collegas, far mams, piziultas, studegiar il menu da Nadal e sperar ch’ei neivi beinprest! Perquei emprovel uonn da surmanar mes scolars en scola e mia famiglia a casa da rumper empau cul Nadal el senn tradiziunal. Mo igl ei stoda grev...

Calender d’advent, gie ni na?

„Nus savessan far onn in tec auter advent che schiglioc“, proponel jeu a mia classa. Enstagl da zambergiar steilas, malegiar pigneuls da Nadal e preparar schenghetgs, savessan nus far sco sch’ei dess negin Nadal uonn!“ „Daco pomai?“, cloma ina mattatscha agitada! Ils affons miran empau curios. „Dess ei lu era negin calender d’advent?“, damonda in scolar. „Naturalmein dess ei negin“, rispundel jeu. Mo nus savessan persuenter cantar canzuns dalla mar e zambergiar barcas per schar ir sin l’aua. Ils affons ein buca d’accord. Neginas canzuns da Nadal? Neginas historias dil Bambin? Vai aunc? Els vulan silmeins in calender d’advent! „Sche Vus leis buca far in calender d’advent cun nus, lu fagein nus in!“, di in buob. „Gie!“, cloma l’entira classa. Jeu hai piars! „Sche bien pia!, ditg’jeu e sun spannegiada sil product final!

„Datti insumma il Sontgaclau?“

La discussiun „Nadal ni buc peglia“ buca fin. Mes scolars dall’emprema classa vegnan era tiel tema Sontgaclau buca propi perina. „Datti uss insumma il Sontgaclau?“. La damonda cardinala steva tuttenina tut persula en stanza. Gie ni na? „Gie, naturalmein“, rispunda ina scolara. „Ei dat buc il Sontgaclau“, intervegn in scolar. „Bein!“, argumentescha la scolara. „Ei dat el, denton buca mo in Sontgaclau, mobein plirs! Quel digl uaul, quel che vegn tier nus en scola, quel che vegn a casa, quel ell’IKEA, quel el Migros, lu datti aunc divers ella televisiun!“ Ils affons surstattan e teidlan cun bucca e nas. Jeu surriel e stoi dar raschun alla scolara. Buna risposta! Ina megliera vess jeu buca giu „E tgei fagesses sch’il Sontgaclau vegness buca uonn?, damondel jeu mia classa. „Quei mass buc! Il Sontgaclau sto vegnir! El vegn segir, ni? Negin Nadal senza Sontgaclau!“ – ils affons ein irritai. „E sch’el havess buca temps?“, damond’jeu. Els san buca propi tgei dir. Il Sontgaclau stoppi vegnir a far viseta – seigi sco ei vegli. Ed el stoppi purtar piziultas, nuschs e mandarinas! Tradiziun ei tradiziun, punct.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Nadal senza pacs

„Lein schar quei culs pacs uonn!“, ditg’jeu in di da tscheina a casa. „Daco? Ti has bein era plascher sche ti survegnas in schenghetg!“, rispunda miu frar. „Ei va! Quei ch’jeu less sai jeu era cumprar mezza!“ „Ti has negin senn per tradiziuns! Da Nadal datti pacs, quei ei bein il bi vid quei Nadal!“, rispunda l’amitga da miu frar! „Nus savessan puspei far da bambin secret“, propona la mumma. „Gie daco buc!“, rispunda il bab. „Bambin secret funcziunescha tonaton buc tier nus“, intervegnel jeu. „Secret vegn nuot a star! Jeu sun per negins pacs, per propi negins!“ Negin va en sin mia proposta. Nadal senza pacs va buc. Nadal senza calender d’advent e senza Sontgaclau aunc meins.

Igl ei perfid. Natal ei in’epidemia! Era jeu lasch plaunsiu surmanar dall’euforia da Nadal entuorn mei. Alla fiera da Nadal cumprel in rom da vestga ed ina candeila. In’amitga surmeina mein da mirar cun ella „Drei Haselnüsse für Aschenbrödel“. E leutier detti steilas da canella e vin cauld! Quei seigi tradiziun! Tuts cun lur tradiziuns da Nadal! Jeu giavischel che mia tradiziun daventi quella: Numnadamein ch’ei detti tier mei mai tradiziuns da Nadal!


Text: A. Nay, Turitg
Fotografia: www.pexels.com


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antoppan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Oz survignigl viseta da dus Sursilvans ed ena Valladra – ena constellaziun tgi sveglia grondas discussiuns.

C
urdin aintra aint igl Belvédère e s’avischigna cun zaps speditivs alla meisa da Juliette. “Tgau Giulietta. Ast via igl whatsapp da Larissa?” Surriend igl saleid’la e scassa la testa. “Te creist betg: Ella porta oz l’antiera banda da students rumantschs. Vot deir treis dels…” El teira or la sia giacca d’anviern grossa e la posa sur la soptga. “Ah gea? Quai vegn per franc interessant.” Curdin sa tschainta cun en suspeir spusso. “Ma te ast schinavant pulit?” – “Insaco vai adina. Hai da leger bler. E ti?” – “Mancumal, igl è adegna en po en schonglem cun la ‘lectura obligatorica’… Igl taimp liber è numnadamaintg er obligatoric!” Juliette rei. “Geabain. Sco ils noss inscunters en il Belvédère.”

Curt sessour fò Juliette en senn vers l’antrada. Curdin varda sur la spatla e vei Larissa tgi zappa cun en reir lartg vers lour meisa, suandada da dus giovnas ed en gioven. “Igl act multilinguistic pò antschever…”, sbarbgliotta Curdin.

Larissa: “Hallo ansemen! Dastga beneventar: Belinda, Aurelia e Roman.”
Els dattan curtaschevlamaintg igl mang a l’egn l’oter.
Curdin: “Tgau. Curdin.”
Juliette: “Jau sun Juliette. Fa plaschair.”
Roman: “Gie, bi che nus astgein prender part da vossa runda”
Belinda: “Avant co cha’l spass culs examens cumainza, nun?”

Larissa peglia notiers la carta da bavrondas. “Tge lez bever?”
Aurelia: “Jeu sai betg. Tgè beibas schaglioc adina?”
Roman: “In pier fuss buca mal…”
Curdin: “Cò so gidar la nossa Giulietta. Ella canoscha las bieras indigenas.”
Belinda: “Ah schont? Est tü da quia?”

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Juliette dovra en mument, anfignen tg’ella è suandada a tot igls sagls tranter igls idioms.
“Gea. Jau sun creschida si en ina vischnanca friburgaisa.”
Aurelia: “Ad uss as ampriu ramontsch? Tgè flot…”
Roman: “E lu, tgei pier recumandasses?”
Juliette: “Dependa tge gust che ti as.”
Roman tschigna. “Jeu selaschel surprender da tei…”

Curdin observa cun en’igleida sceptica igl raschieni tranter Roman e Giulietta. Flirteschan els? Dantant cloma Juliette la serviainta e posta seis bieras.

Belinda: “E, vaivat fingià organisà tuot ils regals da Nadal?”
Larissa: “Betg am metta gio sot squitsch perveia digls schintgetgs!”
Belinda: “Ma tü sast, quista jada vaina Nadal fingià in sonda e quasi ingün temp plü davo ils ultims examens”
Aurelia: “Ah quei va schon! Jeu fetsch simplamein aun venderdis in per mams par tuts.”
Curdin: “Tge fast?”
Aurelia: “Mams!”
Roman: “Saveis, Aurelia vegn da Medel e manegia atgnamein tustgets!”

Igls oters vardan venavant sainza tgapientscha.
“Saveis buca tgei che tustgets ein? Creflis…? Mams…?”, sa smarveglia Roman.
Curdin: “Forsa momas?” Igls Sursilvans antschevan a reir.
“Na, betga mummas!”, excloma la Medelina.
“A schi managez betg biscuits?”, amprova Larissa da far ena punt tranter igls idioms.
Aurelia: “Mo bén!”
Curdin: “Eba, e nous schagn momas! Momas da Nadal”
Roman: “Vus aveis gie ideas curiosas… Co dias ti, Belinda?”
Belinda: “Grassins. O papàs.”
Aurelia: “Ei vegn betga meglier. A sco dins per ramontsch grischaun?”
“Fitg simpel: Biscuits”, rasponda Juliette alla franzosa. Igls oters vardan perplex.
Curdin: “Vasez, cun en tal accent tuness igl rumantsch grischun mianc schi mal…”
Belinda: “E no ans inclegessan almain cur cha no discurrin dals grassins…”

“Tustgets!”
“Momas!”
“Creflis!”

Curdin dat en cuffen a Juliette. “Pero ea, igl rumantsch grischun disdei gio tigls biscuits da Nadal...


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

“Tge belezza de! E nous vagn tschif igl migler plaz sen la terassa!”, suspeira Larissa cuntainta. La Sarine sbrenzla giu ainten la val tschartgond la sia veia vers Berna, noua tg’ella vign a fusiunar cun l’Aara. Gôts da figlia coloros circumdeschan igl martgea vigl e sa dolzan sen la collina da l’oter mang dalla tgavorgia. Igls radis digl suglegl scatschan la taimpra freida e carmaleschan igl surreir sen las fatschas digls students. Curdin dat digl tgea. “Ea, chegl vainsa da galdeir. Avant tgi la brainta turna puspe.” Larissa dat en schem. “Oss betg am regorda alla brainta!”

Curdin sa drezza vers Juliette. “Ma Giulietta, scu varteschas te chegl? Te abiteschas permanent a cò ed ast betg la pussebladad scu nous da scappar la fegn d’emda aint igl bel Grischun suglialeiv…” Ella teira las spatlas. “En la vischnanca nua che jau abitesch èsi betg uschè nausch. E la brentina sa era esser insatge bel. L’emna passada sun jau stada sin la Berra ed hai gì ina bella vista sur la mar da nivels…” – “Laberra, ins sogl magler chegl?” Larissa scassa angal la testa. Juliette daclera: “Na, quai è ina muntogna da Friburg.” Curdin rapla igl front. “Vous vez er muntognas? Chegl saia prest betg creir… Quant ota è’la?” – “Jau na sai betg…” Curdin peglia nonavant igl sies telefonign.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51


“Te ed igl ties gaffen tott’urela…”, sa lamainta Larissa. “Chegl è betg en gaffen! Chegl è en iPhone 7 plus…!” excloma’l tippond tot concentro segl sies telefonign. “Sast te ansomma, tgi chegl è betg da maniera da duvrar igl smartphone sch’ins è an cumpagneia?”, remartgescha Larissa. Curdin mossa en reir lartg e para d’ignorar la ramproscha. “Jöö. 1719 meters sur mar… Cò è gio…”, el tschertga anavant, “la vischnanca Marmorera pi ota cun 1720.” Losch dalla sia retschertga varda’l sur igl sies telefonign sen Juliette e Larissa. “Bravo. Gratulaziun. Ed oss dosta igl ties natel.” – “Tge ast te cunter igl mies iPhone?”, broncla Curdin ed igl metta an gaglioffa. “Te stuessas liger eneda igl Observader. Lò onigl tracto igl Smartphone-Knigge…”

Juliette varda confusa. “Observader?” Curdin dat en schem. “Ella vot blagar puspe cugl sies rumantsch ipercorrect. Ella manegia igl magazin Beobachter tg’igls sies genitours on abuno.” – “Te disteiras puspe digl tema. Ia crei numnadamaintg tgi te seias en po dependent digl ties telefonign…” Curdin sa defenda: “Ia less angal profitar digl grondious telesarvetsch!” – “E mantgantas cotras la veta sociala…” – “Datti quel pled? Teleservetsch?”, interrompa Juliette. Larissa rasponda: “Na. Sast, el inventescha gugent novs pleds…” – “Chegl na constat betg! Ia cumbinesch novs pleds. Ed ia va gugent prefixs.” – “Chegl ins nomna furmaziun da pleds. E tele è betg en prefix. Gist ier vainsa tracto, tgi chegl è en confix tgi…”

 “Chegl am è ipertuttegna.”

Larissa ponderescha. “Iper è dantant puspe en prefix…” Curdin dumonda cun en tung sarcastic: “E tge è cun ultrasabiotissem?” L’igleida da Larissa para d’aveir mintga mument superforzas. Juliette amprova da spindrar la situaziun: “Jau chat che vus dus pudessas lavurar tar il pledari grond. Dentant che Curdin porta las ideas pudessas ti Larissa controllar sche ellas van a prà cun las reglas linguisticas…” Curdin dat digl tgea. “Daveiras, ia luvress gugent tigl pledari grond. I mantgan anc blers pleds impurtants. Gist l’emda passada vaia via tg’el inditgescha mianc giattas… Tge tresta tgossa…” Larissa catta surriend: “Chegl è angal dretg uscheia. Igl pledari grond duess betg vurdar siva a giattas dantant tg’el canoscha gio ena fluppa…” Juliette fò en’igleida tot confusa.


Text: D. Dosch, Fribourg
Fotografia: Café du Belvédère, Fribourg


Suonda LATABLA!

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


Da Fadrina Hofmann - 
In meis manster stuvess eu cugnuoscher tuot las medias socialas importantas chi dà. Mo daplü co Facebook nu rabla propi nan. Per furtüna n’haja uffants chi san declerar tuot.

D’incuort n’haja gnü ün cuors da perfecziunamaint cul tema „purtretar üna persuna in möd creativ“. Spettà n’haja ün cuors da scriver, mo a la fin finala n’haja eir amo imprais a chapir Snapchat. Snapchat es para il mez da communicaziun nr. 1 dals giuvenils. Üna jada d’eira quai Facebook, però daspö cha lur genituors e dafatta nona e bazegner sun eir sün Facebook, nun han ils giuvens plü interess da quista plattafuorma. Snapchat es natüralmaing eir sco fat per giuvenils. In fuond es quista „app“ ün giovaret, sco ch’eu n’ha stuvü constattar. I’s po trametter fotografias o filmins e chats chi svanischan davo 24 uras darcheu. Fich pratic. I dà tschients da purtretins, spruhs e figüras – uschedits avatars - chi’s po eir amo integrar in seis messagi. I’s po disegnar laint cul daint, scriver sül purtret, decorar l’aigna fotografia o chargiar giò roba dal internet. Cuort: Id es ün muond dapersai.

Ingün problem pels pitschens
A mai han dat in ögl duos robas: 1) da meis contacts aint il telefonin sun be persunas suot 30 ons pro Snapchat. 2) quist giovaret es amo tuot divertent. La lezcha da descriver üna collega schurnalista da mai a man da Snapchat d’eira colliada cun risadas. In congual cun meis uffants haja però dovrà ün mumaint fin ch’eu n’ha chapi tuot las funcziuns da Snapchat. Quai nun ha nemia da chefar cun quai cha meis uffants vessan ün agen telefonin o cugnuschessan Snapchat. Anzi. Els vegnan educats scha pussibel sainza mezs electronics, cun bleras activitats i’l liber, cun far sport, musica, disegnar e zambriar. E listess: Cur ch’eu n’ha muossà als uffants la app per declerar che chi d’eira mia lezcha quel di, han els svessa eir vuglü provar oura ed han realisà be subit co cha tuot funcziuna. Ils uffants han ot e ses ons.... 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Differenza da milleni?
Hm, dingionder gnarà quist dun natüral da la generaziun giuvna d’incleger ils mezs electronics? Para es quai propi ün fenomen pro’ls uffants nats davo il milleni. Cler, els creschan sü cun i-phone e cumpagnia, ma meis uffants han vairamaing be ün savair passiv. E listess nun esa da declerar ad els nöa schi vain ün nouv „giovaret“ à la Snapchat. 

Ingüna tschüblarotta
Pervi da meis manster sco schurnalista n’haja stuvü far ün account da Facebook avant ün pêr ons, id es segui Twitter –eir sün cumond da l’etascha da schefs. Facebook douvra uossa bod mincha di per publichar las versiuns scurznidas da meis artichels e per verer che cha meis 454 amis han da communichar. 454 amis tuna bain grondius, o? Twitter nun es invezza propi meis cas. Forsa suna eir massa plufra per quista plattafuorma da social media. Eu nun ha mai fat il sforz d’incleger ils sistem cun quistas saivinas – hashtags – ed eu nu perseguitesch neir na ad oters „tschüblarots“. Per dir la vardà: Eu nun ha simplamaing neir na temp per tuot quista communicaziun sociala. Eu n’ha da far avuonda culla communicaziun illa vita reala. 

Basta, scha’l prossem s-chalin in meis manster vess dad esser da communichar via Snapchat suna uossa preparada. E schi vegnan pro eir amo Instagram e co. possa amo adüna dumandar agüd pro meis uffants. 

Text: Fadrina Hofmann, Scuol
Fotografia: www.pexels.com (CC0)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


November rain

Da Bettina Vital -
La tschiera m’invida our aint il davomezdi. Id es dumengia e las vias da cità posan. Hoz nu stona transportar millis da persunas chi’s cruschan e traversan ils trottuars da lündeschdi bunura fin venderdi saira. Ellas nu ston travuonder la svapur da las culuonnas dad autos chi spettan chi gnia verd. Eir ellas tiran hoz il flà e laschan chi tuna inclur oter.

I passa ün jogger cun passins leivs, sül trottinet am vegnan incunter duos massellinas cotschnas inromadas d’üna pelerina gelgua.

 

Üna surfatscha bletscha e gruflignada straglüscha. Il lai schlada seis sindal eir sur mai. Punctins dvaintan rinchs chi creschan e’s disfan. Eu met sü la chapütscha da meis mantel e spet. Ün’unica barcha a vela as palainta ün toc inoura, tuot alba. Tschellas sun francadas al port, minchüna sün seis pantun. Tuot malpazchaintas sbaluonzchna sainza pos dond clocs. Eir ellas nodessan jent illa tschiera da november. Dasper mai via passa ün pudel nair be spüfs fond vapur. Sia patruna til sieua suot ün parasur pink.

 

Dandettamaing driva il tschêl üna sfessina e lascha tras ün straglüsch. Eu sun rivada pro’l piogn. Ingün’orma. Il lain bletsch glüscha e davant mai via passa l’anda cul cheu verd. Ella para da savair precis ingio ch’ella voul ir, noda guliv oura. Esser resolut es üna buna qualità.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Eu n’ha jent il lain suot meis peis. Las tramas strettas lungaintas invidan a star giò in rain, tiran adimmaint la stà, cur ch’ün davo tschel va giò dals trais s-chalins e cupich’aint il lai. Ils üns mordan süls daints e sglischan planin planet plü chafuol i’l frais-chin, ils oters nu fan lungas e siglian cul cheu avant. Pac davent ün sprinzlöz e squittöz dals uffants intuorn la sglischaduoira. Sül prà lur süaintamans rasats oura spettan da gnir dovrats. Minchatant spettna davomezdis inters. Hoz es tuot vöd, dafatta las chavognas dal rument hana rumi.

 

La vendadra da maruns dà üna vouta in sia chaldera. Seis sguard as drizza insü. Fils dad aua illa glüm. I pluschigna fingià d’üna pezza sül fuond da föglias brüngelgorandschas. Ün tapet sulvadi e spess imbellischa l’asfalt. Eu ruslign davent la pletscha brüna e mord sün üna surfatscha pailusa e tevgia. Che dutsch ch’ün davomezdi da tschiera po esser. Maruns da november! Cullas brünas riantadas in ün s-charnütsch chi scruoscha.

 

Cun dar ün ultim sguard oura sül lai vezza cha la barcha a vela es svanida. La tschiera tilla varà travussa, tilla varà laschada ir giò per la gula da dumengias. Eu tuoss e spüd oura ün piz crousla brüna. E darcheu am vain incunter ün tracagnottel sül velo. Seis stivalins cotschens pedalan a tuot pudair. Ün pêr razs da sulai m’accumpognan vers chasa. Eu büt il s-charnütsch vöd in üna chavogna e tegn in salv per l’eivna chi vain üna gronda boccada tschiera dutscha, tschêl per sclerir, aua frais-cha e maruns tevs. In mai cula ün mar d’amur, ün mar da clerità.


Text e fotografia: Bettina Vital, Turitg


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


Da Benedetto Vigne - L’ultim album da Pascal Gamboni e Rees Coray, è ina capolavur

El saja il Bob Dylan sursilvan, ha manegià dacurt in ami musicant ed artist, circumscrivend Pascal Gamboni, il renumà trubadur tuatschin.

Cumparaziuns cun Dylan èn però adina in pau ristgusas, uss che lez è vegnì undrà da Stockholma tant dapli. Ma en effect flada la poesia musicala da Pascal mintgatant arias dylanescas, surtut en ses muments impressiunistics, bunamain dadaistics: «No tier me aunc ina jeda jeda jeda / pren il tiu ed avunda forza / ed ina runda gloria.» Ma al cuntrari dal grond Zimmerman, che cultivava en sia primavaira giuvenila gugent lungischmas litanias balladicas, entupain nus tar il tuatschin gist il cuntrari, ina limitaziun exemplarica a la miniatura, in nunditg minimalissem litterar.

El è bun dad emplenir ina chanzun cun in’unica lingia che repeta pliras giadas «Non mi ama più», e tuttina funcziuna la chanzun sco unitad, ina pitschna perla jazzusa en quest cas. Duas strofettas, variadas en la repetiziun, tanschan per il solit al chantautur da Sedrun. Bunamain gia haikus giapunais.

In veritabel «meisterwerk»

Da temp en temp platga Gamboni entaifer ses laconissem ina frasa che tuna da proverbi. «E la sien è miu coiffeur» è stà in da quels bonmots sin ses penultim album «La ventira». Sin sia novischma ovra «Veta gloriusa», ch’el segna ensemen cun il contrabassist Rees Coray, entupainsa bel enamez la chanzun «fo in punct» la bellischma filosofia «per sgular sè il mender la peisa».

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Il bel è che sia musica fa propi l’impressiun da sgular.

Dapi ch’il chantant e ghitarrist ha bandunà l’electricissem da sias gruppas anteriuras Passiunai e Cléan, sa restrenscha el grosso modo sin il tun lom da las cordas da nylon, cultivond uschia ina tempra da genuin trubadur da folk, d’in musicant da strada cun trantertuns quasi medievals. Ina gronda variaziun da ritems e meds enritgescha il repertori. Ed il giùn da Rees Coray porta in’ulteriura colur, agiuntond in swing schlantschus che dat alas a las singulas chanzuns, tirond endament ils girs magics che l’englais Danny Thompson fascheva pli baud per ils Pentangle u per Nick Drake.

Ma tge che fa da «Veta gloriusa» in veritabel «meisterwerk» è la laburiusadad che Pascal Gamboni ha investì per la producziun. Ecos, surimposiziuns («overdubs»), chorals embelleschan sia vusch chauda-chapriziusa, orgelins ed orgelets tiran dapart las armunias, fan da quest’ovra che flada en sia basa la registraziun directa, la performanza dal viv, tuttina ina spezia dad art da studio, in album conceptual.

E qua na smirvegli betg, ch’i tuna mintgatant vaira beatlesc, per exempel en il «punk tradiziunal» chantà per englais, u alura en il bel «oh gie» da la chanzun introductiva: «In spargnus amurus» po bain far «gnarvus» – la spargnusadad da Pascal dentant, quella è d’ina ritgezza nunditga.

.:. Tips: CD e video youtube:

Pascal Gamboni & Rees Coray: Veta gloriusa (R-Tunes)

Video Pascal Gamboni e Rees Coray: I'm On The Roof

 

Dapli & infos: http://www.pascalgamboni.ch/ 
Text: B. Vigne, Turitg
 
Fotografia: (c) by David Haas

 

PROXIMS CONCERTS:

25.11. Berna
Katakömbli, 20:15

26.11. Sedrun
Hotel Krüzli, 20:30


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

«Oravontut plai lur humor a mi, quel ei fetg sco a Danmarc»

04 da settember 2019

Da Flavia Hobi – Anne-Louise Kleberg Joël – tuna buc suenter in num romontsch, ella...

Da furmiclas e salips … e larmas

Da furmiclas e salips … e larmas

28 d'avust 2019

Da Benedetto Vigne – Duas festas popularas, visitadas e reportadas. Igl eran massunas furmiclas che...


Pagina 13 da 15

Reclama:

Martgà online:

ARTITGELS POPULARS:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

5 giadas fitg fraid

14 da favrer 2018

Da Silvana Derungs (DRG) –  La lingua rumantscha è ritga, uschè ritga che nus pudessan atgnamain ans servir pli savens da sias bellezzas e ritgezzas – e da tut sias...

Go to top