Bainvegni sin Vossa nova pagina rumantscha!



Qua chattais Vus regularmain artitgels scrits en Voss idiom u en RG, l'emprim martgà virtual rumantsch, in chalender d'occurrenzas, concurrenzas e bler dapli.

l spiert da cuminanza è impurtant ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Sche Vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin info(at)latabla.ch

La plattafurma è independenta e sa finanziescha tras sponsurs e donaturs, er Vus pudais sustegner!

Bun divertiment e grazia fitg!



La Tabla lavura ensemen cun suandat(a)s auturas ed auturs sin basa da freelance:

Auturas ed auturs:

Da Dominique Dosch - Igls treis students Curdin, Juliette e Larissa s’antopan regularmaintg aint igl Café Belvédère a Friburg. Els on adegna da rachintar ensatge: I dat discussiuns profondas davart igls studis ed igl mond – pero betg sainza bavrondas allegrontas ed enqualtgi tgutgareias.

„Danonder canoscha ella!?“, dumonda Larissa sa lamentond. La sia igleida è venavant fitgeida sen la giovna tgi tschainta suletta ve d’ena meisa visavi. Curdin varda anavos sur la sia spatla e so betg dar rasposta. El n’ò anc mai via chella persunga. Gronds igliers da suglegl ambratschan la sia fatscha fegna. Dantant tg’ella fò tarmagls cugls sies tgavels bregns para ella d’esser profundada an en codeschung tgi sa fò lartg sen la sia meisa.

Tranteraint interromp’la la sia lectura vurdond sen l’oura e contemplond la Sarine giu ainten la val. “Ia va nign’ideia”, rasponda Curdin sinceramaintg e sa volva puspe. Malpaztgainta petga Larissa cun la detta sen la meisa.

“Ensanouas vaia gio via ella eneda… Ia crei mianc schi dadei…” Curdin stò surreir e beva en got dalla sia Gazosa. “Vo ve e dumonda ella.” – “Nana, a me vign chegl bagn anc andamaint! Schiglio ancanoscha er mintga fatscha…” Igl surreir da Curdin davainta veapi lartg. “Ma cugls noms ast enorma fadeia. Siva quantas emdas ast anc dumando da lez taimp, scu tg’ia va nom…?” Larissa ceda da schumbrar e dat en schem. “Ea, ia sa… Persiva ambleidas te adegna igls mies anniversaris.” – “En’eda vaia scretg mengia tard!”, excloma Curdin. “E scu ast realiso igl retard? Graztga a facebook?”, igl tainta Larissa.

Tgetganegna fò’la igliungs e dat en tal schlop alla meisa tgi lour Gazosas tremblan. “Ha! Ossa saia! Ella è stada alla grillada da finiziun digls Rumantschs!” Curdin teira se las survantscheglias e dat puspe en’igleida sur la spatla. “Ella è ena Rumantscha? Danonder?” Larissa scassa la testa. “Na, ia crei tg’ella ò fatg igl curs da rumantsch grischun per Betg-Rumantschs. Schiglio raschunga ella creia franzos…” – “Oh Dio! Franzos u rumantsch grischun… Tge schelta!” Larissa igl perfora cun en’igleida noscha. “Betg antscheva puspe cun chella lira! Basta tgi dat Svizzers dalla Bassa tgi s’interesseschan pigl noss lungatg e sa dattan schizont la fadeia…” Anmez la construcziun interrompa ella ed observa la giovna. “Tge ègl?”, dumonda Curdin e volva danovamaintg igl sies tgea. La giovna ò ainta mang igl sies telefonign, screiva en curtischem text ed igl pachetescha sessour ainten la sia tastga da mang...

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


“Ella vei betg or immens cuntainta…”, commentescha Larissa. “Na…”, conferma Curdin, “ò’la gist survagnia en telecanaster?” La giovna stoppa oss er igl sies codesch ainten la sia tastgetta tgi para da schluppar mintga mument. “Sast tge? Ia vign ve tar ella – avant tg’ella vo”, sa decida Larissa spontanamaintg e stat gio an peis. “Serious?”, sa smarveglia Curdin ed observa, scu tgi la sia collega zappa persvadeida da sasezza ve tar la giovna e la saleida. Stupeida varda lezza sen Larissa. Cò schluita en surreir sen la sia fatscha ed ella replitgescha ensatge. Siva en curt raschieni mossa Larissa anavos sen Curdin e la giovna teira las spatlas. Alla finala turna Larissa e cumpagneia tar lour meisa an sumbreiva. “Tgau”, la benevainta Curdin. “Chau”, rasponda la estra e peglia giu igls sies igliers da suglegl. îgls verds glischonts vardan ainten la runda cura tg’ella sa tschainta sper Larissa visavi da Curdin. Curdin la tanscha igl mang. “Ia sung Curdin.” Ella igl scassa. “Jau sun Juliette.”

“Aha, ena Giulietta. Noua ast ties Romeo?”

Larissa struba igls îgls e magna igl discurs an en’otra direcziun: “Ist savens cò aint igl Belvédère?” Juliette scassa la testa. “Na. Ed oz hai jau…”, ella stebgia en mument ed agiunta cun en surreir tort, “mala schanza…” Curdin rapla igl front. “Tge?” Larissa ponderescha ed ò spert igl sfrign. “Te manegias malchance!” Vers Curdin dei’la: “Discletg.” Juliette dat digl tgea e Curdin dumonda: “Pertge chegl?” – “Jau sun ida oz per nagut all’uni. La prelecziun cumenza pir l’emna proxima.” Ella para da sa dar fadeia da ruschanar cler e bagn, sainza perder igl accent franzos. Curdin excloma: “Te vast l’amprem’emda digl semester gio all’uni!? Ma ella antscheva pir la sagond’emda!” Larissa igl dat en stompel. “En pêr professours antschevan pero gio l’amprem’emda. Ed igl è betg communitgia bagn, tgi tgi antscheva cura.” – “Ed alloura fonigl angal en’introducziun. E chella stat sen las folias tgi èn online… Basta, ia stung an mintga cass a tga”, replitgescha Curdin.

Larissa drezza la sia igleida puspe sen Juliette. “E senchegl ast panso da neir aint igl Belvédère a liger…?” – “Na, jau … jau hai vulì scuntrar in’amia. Ma ella sa betg venir.” – “En tipic telecanaster…”, commentescha Curdin, sainza tgi Juliette tgapescha. “Vot bever ensatge? Peglias er ena Gazosa?”, dumonda Larissa mussond sen la sia bavronda blava. “Tge è quai?” Curdin dolza igl mang per clamar la serviainta. “Ensatge tgi at porta anavos la buna schanza”, daclera’l cun ena tschigneida... (part 2 suonda proximamain)


Text e fotografia: D. Dosch, Fribourg


FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Da Corina Gustin -
Cun il post #baldistessoweit #natur #freiheit #stille #wundervollezeit #bündnerjagd s’allegra la chatschadra svizra 2016-2018 Silvana Stecher-Caviezel via Facebook sülla chatscha chi cumainza in pacs dis. L’Engiadinaisa cul rier simpatic quinta da sia paschiun e da la “Sauer 404”.

Silvana, sün che mumaints da chatscha t’allegrast impustüt?
Eu m’allegr sün duos eivnas esser davent dal minchadi, sün duos eivnas distanza da computers e telefons. Eu giod l’ajer frais-ch e tuot las glünas da la natüra. Implü m’allegra sül temp da cumpagnia, perche quists dis dan tuot ün’otr’importanza a las relaziuns – eu vegn a chatscha cun meis bap, meis frar ed ün cumpogn.

Ün dals plü bels mumaints da la chatscha es però a la fin, scha tü rivast da schluppetar il buttin. Eir il plaschair per oters chi han gnü success es ün bel mumaint, minchatant sun quels evenimaints bod amo plü bels.


Daja eir mumaints difficils dürant la chatscha?
Il prüm an da chatscha n'haja stuvü tegner oura lönch, pür il terzultim di da quellas duos eivnas da chatscha n’haja gnü success e n’ha pudü schluppettar üna chavra da chamotsch. Il prüm an as vaja a chatscha cun uschè bleras aspettativas, eu sun ida fingià là la via dürra e n’ha stuvü imprender chi nu’s po be ir e cleger las bes-chas gio da la bos-cha. Quai d’eira greiv ma üna buna lecziun.


Il tour oura il dadaint d’üna bes-cha nu’t fa fadia?
Eu nu n’ha mai gnü grondas fadias da far quella lavur chi tocca pro pro la chatscha e pro’l sajettar üna bes-cha. Amo main greiv esa gnü daspö ch’eu n’ha let ün cudesch cun recepts da masdinas tradiziunalas chi vegnan fattas our da prodots da sulvaschina. Eu pigl eir cun mai il grass da las bes-chas e fetsch svessa üna salba. Quella güda cunter barba giat, mal la rain, mal ils schnuogls. Vairamaing güda ella per tuot ils mals pussibels, dafatta cunter la tuoss.


Che sarà quist an/on different dad oters – tü est chatschadra Svizra 2016-2018?
La seguond’eivna da chatscha vegna accumpagnada dad ün team dal SRF per duos emischiuns da televisiun. Üna da quellas es per il «10vor10», quai es natüralmaing sensaziunal e sgüra unic ed interessant.


Quant ferm t’engascha il titel d’ambassadura da chatscha?
Sur stà esa stat ün zich plü quiet però uossa vers la fin d’avuost ha natüralmaing darcheu cumanzà il temp intensiv cun evenimaints specials ed intervistas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!


Il schluppet es pront e funcziuna?
Schi, meis schluppet nouv be spetta da gnir our’d s-chaffa. La firma «Sauer» m’ha regalà ün avant ün per eivnas ed eu m’allegr fich da til douvrar; üna Sauer 404 cun ün „ZF“ (perspectiv) da Swarovski. (Silvana da üna risada ed am corregia cur ch’eu pretend cha seis ZF haja in quel cas sü cristals glüschaints da Swarovski. Lura am decler’la detagliadamaing che chi’d es ün ZF).


Che nu po mancar aint illa buscha d’üna chatschadra?

Eu n’ha ün portafurtüna chi tocca adüna aint in gialoffa o aint illa buscha – üna culana cun ün cour ch’eu n’ha surgni da mia mamma. Sainza furtüna nu schlupetta gnanc’il meglder chatschader il butin; I’s sto antivar ün bun di persunal, i douvra il dret vent, la bes-cha sto esser il dret mumaint al dret lö…finalmaing ston tuornar tants facturs ed apunta eir üna purziun furtüna nu po mancar.


Co sun scumpartidas las rollas in chamonna?
La scumpartiziun da rollas in chamonna es fich simpla, quel chi finischa seis di da chatscha sco prüm fa fö e cumaninza a cuschinar, per la paja lava giò inchün oter. I regnan reglas modernas, eu nun ha da far la chasada da chamonna perquai ch’eu sun üna duonna. Quai es flot, eu cuschin uschigliö fingià tuot on (ella ria).


Co guarda oura teis program per trenar la cundiziun, douvrar las s-charpas da muntogna ed portar la buscha ed il schluppet - tuot quel pais?
La paschiun da chatscha tegna vairamaing fit tuot an, i’s chamina bler, i’s va a guardar sulvaschina, i’s va adüna darcheu in chamonna o a metter oura sal. Il pais illa buscha però, quel badaraja pür darcheu ils 3 settember. Davo duos o trais dis nun es quel però ingün tema plü, eir sainza trenamaint special, dieta o coach. Eu nu met neir na sü la buscha per ir a lavurar in banca, quai nun ha intant amo fat dabsögn.


Tü vast eir a chatscha our’d pajais. Che sun las differenzas?
Vairamaing nu’s poja congualar la chatscha grischuna cun otras, per exaimpel cun la chatscha da püerchs sulvadis in Germania. Quella es eir bella, ma tuottafat differenta. I’s piglia l’auto, i’s va a spettar cun clerglüna e davo as vaja darcheu a chasa. Üna roba confortabla vairamaing. Dürant la chatscha grischuna as chamina kilometers sainza fin e’s sta in üna chamonna simpla. Eu nu füss buna da dar sü la chatscha grischuna per üna chatscha a l’ester.


Che es il rumantsch per tai?
Il rumantsch es per mai patria, dachasa, infanzia. La lingua da la famiglia, la lingua illa quala eu m’exprim il meglder. 



Daplü da Silvana: sün facebook o sün www.schweizerjaeger.ch
Intervista: C. Gustin
Fotografia: S. Stecher-Caviezel


FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Dad Annatina Nay -
La damaun marvegl ein ils bus e trens pleins. Encurir in plaz liber per saver sesesr ei savens ina sfida e mintgaton ina caussa nunpusseivla.

Il stress entscheiva oz endamaun gia alla staziun dil bus. Tensiun schai ell’aria – massa glieud sin pauc spazi. Il bus arriva, seferma ed ils passaschiers che vulan entrar, lain strusch sortir quels che vulan extrar! Ils ins ella vischinonza digl esch vegnan stuschai viaden senza remischun, perquei ch’ils auters el bus vulan buca emplenir las largias. Tgi vul bein restar fitgaus el zuler sch’el vul extrar?

Mintgin tema per siu plaz.

Jeu lasch girar mi’egliada aunc empau stauncla tras il car. Saver seser e leger la gasetta sai jeu oz emblidar. Mintga soli sulet plaz da seser ei occupaus – entochen sin in, gest en mia vischinonza. Sin quel sesa ina tastga – probablamein ina dètg cara.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Sper la tastga sesa ina dama. Entochen uss ha aunc negin ughegiau da dumandar sch’il plaz seigi aunc libers. La dama sper la tastga mira pitgiv – per buc dir nausch e defenda siu plaz supplementar cun egliadas sco paliats. Fuss uss aunc tuttina bi da seser, tratg’jeu e setegnel vid ina pétga. Ina dunna els onns sper mei schema, mira cun reproscha direcziun tastga e scrola il tgau. Silmeins la tatta savess la dama schar seser, tratg’jeu. Mo gnanc per la tatta ughegiel jeu da dumandar sch’il plaz seigi libers.

Ei fuss in cumbat encunter in drag che spida fiug.

Aunc duas fermadas entochen alla staziun dil tren. Mo era leu regia hectica pura. Ils trens arrivan e sbuccan ora flums da glieud sil perron. Jeu sesprovel da fullar mia via tras il current da persunas e sun leda da ver cun mei ni crutschas ni affons pign. Ils trens sempleinan sco atoms. En mintga cumpartiment sesa silmeins ina persuna en direcziun dil cuors. Entochen ch’jeu entrel el tren ei gia minimum treis atoms seplaccai pro cumpartiment. Jeu sedecidel pil proxim plaz liber. „Ei cheu aunc liber?“, damond’jeu. „Naturalmein!“, rispunda la dama ch’jeu hai viu avon el bus, surri e metta precautamein sia tastga da Louis Vuitton sin sia schanuglia.

Text: A. Nay, Turitg
Fotografia: www.pexels.com

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

La Cana...

Da Bettina Vital -
In tschercha dals uors chi vivan pacific in libertà e dad otras aventüras cul camper, quinta Bettina d’ün pajais vastischem chi ha las listessas duos culurs in sia vopna sco la Svizra. Ün cuort rapport da viadi.

La cana...

...da scuvrir ün pajais ester viagiond d’ün lö a l’oter illas listessas quatter paraids. Nos viadi cul camper tras il stadi nordamerican ha cumanzà a Vancouver cun ün jetlag potent. Eu sun ida a las 4.30 p.m. i’l Denny’s a cumprar pancakes e hash browns per meis hommens. Il di davo vaina surgni nos truck camper en’s vain miss in viadi vers il nord. Il bel vi da quist pajais es, chi’s po durmir là ingio chi plascha, damaja eir a la riva d’ün lai – da quels daja in Canada bod davo mincha storta – per exaimpel sün üna plazza da parcar. Toctoctoc! Chris nos vaschin ans maina painch, carrottas, sal, tschiguollas e ris, perquai cha lur viadi cul camper va daman a fin.

Ils Canadais e maisas da far süt eir pels babs in lur aigna tualetta

Ils Canadais sun per mai glieud cuntainta, fich averta, serviziaivla ed emancipada. I nu vain avant chi nu’s baderla trais pleds, schi’s sta in colonna per ir in tualetta. Id es eir bod impussibel da splajar ün plan da cità e da dar be cuortin ün sguard lasura sainza ch’inchün vain inaquella in agüd: „Do you need any help“? No eschan stats be bocc’averta tadlond il monolog da desch minuts d’ün indigen che ed ingio chi saja il meglder da visitar a Vancover. Ils Canadais aman ils chans e’ls uffants („Hi sweatheart!“ o simil ad doda da quasi minchün chi vain incunter vezzond nos pitschen davosü illa dschierla). Lur infrastructura per famiglias es impreschiunanta: plazzas da giovar in mincha löet e maisas da far süt eir pels babs in lur aigna tualetta.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


La cuntrada

La natüra ha dimensiuns gigantescas e variescha per main da che: goduns tuot quai cha l’ögl tendscha, lais cun il plü da tuot latrinas ed ingün’oter stizzi uman, il mar po esser bass e tranquil in ün bratsch da la vart oura (Rathervor Beach a Vancouver Island) e be duos uras davent crudel ed anarchic in üna riva da tschinch kilometers lunghezza cun truonchuns tus per mez quai (Long Beach a Vancouver Island). Ils Rocky mountains tanter Jasper e Banff fan impreschiun dafatta als confederats, impustüt in lur quantità. Ils 4’000 meters nu supereschna però neir els. Ün viadi cul bus turistic sül glatscher nu’ns ha neir s-chodà. La natüra sumaglia ferm a quella da la Svizra e da l’Europa Centrala, tuot es simplamaing bler plü grond e vast. Per ün batterdögl para chi’s saja sül Lai Nair sur Tarasp, schi nu sigliuottess duos secundas plü tard ün squilat canadais tuottafat ester cun cua stiglia sur la via via e da la foura sü. Ün basdrinet da quel svizzer.

Ils campings

No vain preferi ils campings dals Provincial parcs, üna sort reservats protets, drizzads aint fich simpels cun secrets ed aua fraida. In congual culs campings privats d’eirna adüna plü nets e favuraivels. Il full hook up cun attachs d’electricità e sculs per laschar giò l’aua e la merda am paraiva absurd. Vulair esser dadoura illa natüra immez il nair god spess, ma verer televisiun ed ir sül comad e flush e tuot da la foura giò be duos meters daspera!

Il plü bel es da na savair ingio chi’s splacha la not chi vain. Ed impustüt crescha la tensiun, schi’s es rivà i’l camping previs, ma nu’s sa, schi’s chatta üna plazza sainza avair reservà a mezza stà. Tant plü grond es il plaschair, scha tuot funcziuna bain. E minchatant as pernottescha sül overflow camping, üna sporta geniala dals campings canadais per na stuvair trametter davent a lur giasts.

Coexistenza

Il uors. Cler cha eir no vain gnü la spranza da til verer. Co ch’el viva in ün territori uschè vast, ingio ch’el ha lö e lö per as mouver libramaing. Co mâ vess ün uors d’evitar da rivar in territori uman in nos pajais uschè pitschen?

Ils campings avertischan da nu laschar dadoura mangiativas ed rests giò per terra. Implü daja containers aposta per büttar il rument chi tegnan davent ils uors. In Canada as esa sforzà uschea da laschar inavo mincha maisa netta e rumida sü. Co füss quai schi dess uors al Lai da Turich? Ils Canadais appelleschan a la coexistenza tanter umans e bes-chas ed infuormeschan in blers lös davart lur möd da viver e co cha l’uman as cumporta il meglder, sch’ün coyote capita p.ex. a la riva da la cità da Vancouver. Da quai ch’eu n’ha vis nu’s legia ninglur DANGER, mabain COEXISTENCY.

Ed eir no til vain vis per finir, il uors, our da l’auto ch’el sfuschignaiva illa frus-chaglia a l’ur da la via.

E cul laschar increscher? Dals cumpatriots o da nossa lingua? Eu vess pudü scumetter ch’eir in Canada inscuntrarana ad ün o tschel Rumantsch. E baincomal! Cun ir per laina per far ün fö e brassar noss marshmallows sün ün camping immez la vastezza verda vain incunter ün giuven cowboy da Scuol e’ns dumonda tuot stut:“ Ma discurrivat vo rumantsch?“.


Text e fotografia: B. Vital, Turitg

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Pendenzas

Dad Annatina Nay -
Ei dat tontas caussas ch'ein pendentas e ch'ins stuess atgnamein far, mo savens han ins insumma negina motivaziun. Las pendenzas accumpognan ins dis en e dis ora – fan mal il venter, lain buca ruaus, entochen ch'ins pren l'iniziativa ed entscheiva a luvrar giu ellas. Mo adina va quei buca aschi tgunsch. Tgei cletg ch'ei dat divers trics.

Ellas schain cheu avon mei, sin meisa. Ellas schain a mi sil magun – per propi, mias pendenzas! Admonend e pitgiv miran ellas sin mei, cun tun da reproscha malemperneivel cloman ellas: „Cura has ti atgnamein el senn da far a fin tia lavur? Ha?“ „Jeu sai, jeu sai!“, clomel jeu plein tema. Jeu vegnel nervusa e siuel. Gia daditg vess jeu da luvrar giu il mantun che daventa adina pli e pli aults – cun far nuot, semplamein aschia, da di tier di, automaticamein. Strusch ch'jeu hai luvrau giu ina pendenza, anflel sil mantun duas novas, in semultiplicar exponenzial. Las pendenzas accumpognan mei trasora. Ellas fan mal il tgau a mi. Sco sperts seschluetan ellas sper mei vi e fan endamen ch'ei fuss buc d'ir en sortida, ni a beiber caffè, ni a far bogn.

Na!

Ei fuss bein da star a casa e pagar en quens, scriver brevs, far a fin lavurs. Ei fuss da schubergiar la habitaziun, ni da finalmein purtar anavos las stivlas da gumma alla vischina visavis! Ei fuss da metter naven il dress da skis, ei fuss da telefonar al dentist e far giu in termin, ni da cumprar tenta pil squitschader, ni puorla da lavar resti!

Gl'emprem la lavur e suenter viver dolce vita!

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Gl'ei buc ch'jeu vuless buc – gl'ei era buca ch'jeu emblidass, igl ei semplamein aschia ch'ei dat tontas caussas ch'ein bia pli interessantas! Mintgaton, en scarts muments damognel tonaton miu frein intern e semotiveschel. Tenor il motto: gl'emprem la lavur e suenter viver dolce vita. Jeu semettel alla lavur, sc'ina narra, sc'ina furmicla – lavurel giu toc per toc, fegl per fegl – rubas e strubas, entochen che tut ei en uorden. Jeu patratgel buc vid damaun e buc vid il mantun che vegn puspei a crescher e far mal il venter a mi. Jeu patratgel mo vid il glatsch da vaniglia cun puaunas cauldas ch'jeu vegnel a magliar sco pagaglia per mia lavur fatga e vid il niev t-shirt ch'jeu vegnel finalmein a cumprar cun buna cunsczienzia – quei tut hai jeu bein meritau, suenter tonta lavur!


Fotografia: absfreepic.com (CC0)
Text: A. Nay, Turitg
Emprima publicaziun sin latabla.ch: 13 d'avust 2016

Suonda LATABLA!

 

 

 

Da Rest Giacun Dermont -
In dals pli vegls mitos enconuschents en la cultura occidentala è l’existenza dad unicorns. L’idea chi pudessan exister creatiras da tarabla talmain fantasticas giascha profund en la conscienza umana. I dà biologs che sustegnan ina tesa ordvart interessanta davart l’origin da quest mitos remarchabel.

Danunder deriva mo l’idea chi pudessan exister chavals cun corna? L’origin dal mitos da l’unicorn è bler pli vegl che las istorgias ed ils comics da Walt Disney ans suggereschan. En las tarablas da Grimm, che pon vegnir consideradas sco ierta culturala da gronda muntada, gieua l’unicorn già ina rolla impurtanta. Tenor la scienza archeologica n’hai mai dà in chavagl cun in corn, ma l’idea d’ina tala creatira da fantasia è probablamain bler pli veglia che quai ch’ins ha pudì supponir enfin ussa.

Savida che sa mantegna durant tschentaners

Ils frars Grimm n’ans indicheschan deplorablamain betg exactas funtaunas da lur istorgias. Malgrà las eventualas inspiraziuns fantasticas d’in dals frars „n’èn tarablas e mitos a la fin nagut auter ch’experienzas da la sort umana creadas e furmadas, dadas enavant entras ils tschentaners“ (E.Aeppli, Der Traum...). L’istorgia dal schnederin valurus cumpiglia in unicorn. Vuland attachar il schnederin resta l’unicorn pitgà cun ses corn en in bostg. Er ils filosofs grecs discurran d’unicorns.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


In unicorn sco animal da chasa

Pir il possess d’animals ha possibilità a l’uman d‘extrar or da ses esser nomadic e da daventar chasans. Senza las restanzas organicas d’animals na fissi mai stà pussaivel da cumenzar a cultivar plantas ed erbas. Bainspert suenter la domesticaziun dals emprims lufs han ils umans cumenzà a tscherchar animals da meglier niz. Uschia è la tratga da biestga naschida cun la domesticaziun dals bovs selvadis en il territori da l’odierna Arabia. Anc pli adattada che la vacha per domesticar fiss stada l’antilopa d’oryx; in animal cun atgnadads admirablas. Il clima preferì da l’antilopa d’oryx è chaud e sitg, ses basegn da baiver sumaglia a quel dad in camel. Cun sia grondezza e cunzunt cun ses corns impressiunants cumbatta ella cun success liuns, tant ch’ins vess pudì tegnair daplirs dels. L’antilopa d’oryx è dentant enfin oz restada ina creatira che na s’ha mai laschà domesticar. Ella è pronta, perfin en perschunadad umana, da desister sin mintga emprova da rumper sia veglia. Ella è pronta da murir da la said per sia libertad. Perquai è‘la libra.

Imaginaziun dultscha versus realità crudela

Che contrast cun chans e giats e chavals. U giaglinas. Vachas domestitgadas perencunter èn sa sviluppadas per nos grond profit. Nus (ed auters) las avain tratgas ad animals d’auta prestaziun. Las vachas las pli profitablas sa rechattan ironicamain en l’Arabia saudita. Quellas vachas na vesan en lur vita mai ina pastgira e vegnan pavladas unicamain cun pavel concentrà. Er en Svizra vegnan vachas nezegiadas a moda intensiva per la producziun da charn e latg.

Quant ipocritic (engl.: hypocritical) èsi en quest connex d’esser schocà da cumbats da taurs en las arenas da la peninsla iberica. I vegn tschessentà il fatg ch’ils taurs spagnols gaudan almain ina tratga d’auta qualità, er sch‘els vegnan mazzads a moda crudela. Il torrero Victor Barrio ch’è mort questa stad tras in culp d’in taur è vegnì surchargià postum cun gomias da glieud da l’entir mund. Er en Svizra hai dà talas reacziuns, tar nus, nua che la majoritad dals vadels masculins vegnan battegiads cul num „Mast“.


Fotografia: https://www.pexels.com (CC0)
Text: Rest Giacun Dermont, Cuira

 

FA PART! Commentescha sutvart!

+++
Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Da Annatina Nay - Ir en vacanzas e pachetar la valischa ei ina sfida. Tgei sto cun e tgei sa star a casa? Essas vus experts da pachetar? Veis vus tipps e trics? Pachetar duei esser bein ponderau – denton buca memia cumplicau, la fin finala duess ins semplamein saver guder las vacanzas!

Jeu  mon mintgaton sin viadi. Savens buca ditg e buca lunsch, mo ina dallas pli grondas sfidas per mei insumma ei da pachetar la valischa, ni vess jeu forsa tuttina duiu prender quella gada in saccados, ni ina tastga? Quei fuss forsa stau pli pratic. Ei gioga atgnamein negina rolla sch'jeu mon naven paucs dis ni pliras jamnas.

Prender cun mei vuless jeu naturalmein adina miu entir tener casa.

Il pli grond problem ei per mei numnadamein da pachetar tut quei ch'jeu drovel e decimar quei sin in pli pign spazi pusseivel. Savens prendel bia memia bia cun mei, per tuttas eventualitads, resti encunter la plievgia, differents calzers, minimum in lismer cauld, t-shirts en masse – ins gie sa mai tgeinin ch'ins ha gest gust da trer en! Cudischs, minimum treis, crema da sulegl e shampo, quei e tschei ... Jeu hai gia empruau ora differentas tecnicas da pachetar.  

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45


Per exempel varianta in: stiarner ora sil letg tut quei ch'jeu vuless bugen prender cun mei, sortir las caussas, lu encurir ora da tut quei hardumbel quellas ch'jeu drovel per propi ed alla fin aunc inagada decimar per la mesadad – volià.

Exact ton va en mia valischa.

Mintgaton sedecidel jeu era per varianta dus, la varianta spontana. Jeu entscheivel a pachetar e mettel tut quei ch'jeu anflel e tratgel da duvrar directamein ella valischa. Aschia calel da pachetar cura che la valischa ei pleina, mo deplorablamein piardel cheu savens la survesta. Jeu pacheteschel meinsvart puspei ora tut e e midel sin varianta in. Jeu hai era gia empruau da far gliestas e nudar minuziusamein ordavon quei ch'jeu drovel, mo lu sepiardel savens en detagls e piardel il plascher vid pachetar.

Aschia ch'ei dat aunc la varianta quater. E quella ei la varianta radicala.

Jeu hai temps mes'ura da pachetar e fetschel la segira ch'jeu hai segir e franc cun mei mia buorsa, miu telefonin e mias cartas da banca, siarel la valischa miez pleina ed arvel ella pér cura ch'jeu sun arrivada el liug da vacanzas. Ed enstagl da pachetar ora la valischa mon jeu gest a far shopping. Barschuns da dents e crema da sulegl datti quasi dapertut.

Fotografia: pixabay.com (CC0)
Text: A. Nay, Turitg
Emprima publicaziun sin latabla.ch: 4 d'avust 2016

 

Suonda LATABLA!

Da Dominique Dosch - 
Igl è ena notg mievla. En fi artifizial imposant fò onour alla festa naziunala digl 2016. Aspectatours ed aspectatouras stattan sen la terrassa davant la tgesa federala ed admeiran igl firmamaint an tot las calours. Dantant na fon els betg stem dalla gleisch tgi schluita dascousamaintg or dallas fanestras davos lour dies. La Sala digls pass pers è illuminada…

Davains ò li ena festa particulara. Ena cumpagneia da trenta dels vistgeida scu d’en’otra epoca è reparteida aint igl lung corridor e sa divertescha baterlond e bavond. Cunter las pareis èn pusadas armas scu schluppets, lantschas, spadas, en balester e scuts tgi preschaintan diversas vobas. En urs cun ena tschitta neira anturn culiez zappigna adretgse tranter igls giasts ed igls serva elegantamaintg buccadignas digl sies tablet. Ve d’ena meisa spir battungs davos aint igl cantung è s’installo en ulteriour urs cun tarmenta uregliers. El procura per musica tgi lascha filar igls sentimaints. “En viva sen donna Berna, tgi ò realiso scu mintg’onn ena tala festa grondiousa! E viva sen 725 onns Confederaziun!”, cloma Guglielm dulzond la sia maseira da biera plagna. “Viva!”, consaintan igls oters an chor.

Henri, tgi è pitost ancunaschaint scu signour Dunant, è sa pers ensacu tranter igls generals Guison e Dufour. Per cletg vign el delibero digl raschieni davart strategias militaras cura tgi general Guison ò finalmaintg igl curasch da dumandar Tigurina Virgo per en solt. Cun en surreir sot igl sies snuz peglia’l igl sies tschaco giu digl tgea e s’anclegna davant l’allegoria da Turitg. Dasperas baitan Pestalozzi e Piaget seriousamaintg dalla pedagogia dad ozande. “È chegl polpa?”, dumonda Banadetg en urs tgi porta ena nova tgargia da delicatessas. Lez para betg d’ancleir rumantsch. “È chegl polpa?”, repeta igl castelan cun en tung malpaztgaint. Igl urs davainta nervous.

Bü… bü… Bü-bündnerfleisch…
Banadetg dat digl tgea e pecla en pêr talgias. Sessour ò’l danovamaintg angal ple îgls per la gronda donna cugl tschapel d’arbaias. Excepziunalmaintg porta ella en lung vistgia cotschen tgi intunescha la sia figura graziousa. Ella è profundada an en discurs cun Geneva, tgi è davantada ena buna ameia davent tgi stattan ansemen sen en postamaint dasper igl Lai Leman.
 

Deplorablamaintg ò igl castelan sez betg schi ena bela cumpagneia aint igl sies curtgign a Coira… Igl patratg da stueir turnar dumang marvegl segl sies post lungurous igl dat en stompel. Giond an etas marscha’l ve e las saleida s’anclinond.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


"Signour Fontana. Galdiz la festa?" dumonda la donna an cotschen curtaschevlamaintg. “An mintga cass, donna Helvezia. Ma igl patratg agl cumgea per en antier onn am fò gio ossa malaveta. Ia Az anvidess perchegl gugent eneda segl mies casti…” General Wille para d’aveir santia l’invitaziun e bergla: “Hohoo! Te ambleidas tg’igl ties possess d’origin totga agl Origen!” Winkelried conferma: “Ea, betg igl pigle mengia serious. El ò bavia scu sch’el vess ena rosna aint igl vainter…” La risada cordiala è betg udibla oravant...

Plang a plang sa sveida la terrassa davant la tgesa federala siva tg’igl spectachel è termino. Curt avant l’alva digl de betg olma remartga igls dus cars all’antrada dalla tgesa federala, tgi portan alla finala igls giasts nocturns anavos a lour posts. Er l’ospitanta Berna turna tar la sia truasch alla curt interna. Purtond igl sies scut e la sia lantscha sa lasch’la gidar dallas quatter staschungs da scliviglier sen la pitga ota e sa metta an posiziun. Cun en surreir cuntaint sen fatscha spetg’la igls amprems radis digl suglegl. Ossa spera la represchentanta digl martgea Berna simplamaintg tgi nign vign a percorscher igls rentgs blos sot igls sies îgls.

Fotografia: S. Inderbitzin, Cuira 
Text: D. Dosch, Friburg
Emprima publicaziun: 01.08.2016


Suonda LATABLA!



Forsa er insatge per vus:

 

 

Pagina 15 da 15

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


ARTITGELS POPULARS:

Alternativ, melancolic e fin - Intervista cun Ursina

09 da schaner 2017

Dad Annatina Nay - Alternativ, melancolic e fin. Cun quels treis cavazins descriva la cantautura Ursina Giger sezza sia musica. Ella fagess mai musica da Heavy Metal e luvrass era...

In grond sigl sur las sumbrivas

18 da fanadur 2017

Da Benedetto Vigne - Chantautur ladin Curdin Nicolay briglescha finalmain cun ses primalbum «Silips e furmias». Ina recensiun. Crudà en ureglia era Curdin Nicolay avant diesch onns sin la cumpilaziun...

Berna first!

27 d'avrigl 2017

Da Benedetto Vigne - Berna resta il center da noss mund «mundartig». Gist dus producziuns actualas ans demussan la forza superiura da la musica pop e rock bernaisa. L’ina deriva...

Charezzas e revoltas

12 da settember 2016

Da Benedetto Vigne - Ils dus albums «Pet Sounds» e «Revolver» cumpleneschan lur 50vel anniversari. Els valan sco capolavurs da la musica pop. Benedetto Vigne declera pertge.en fonoteca charezzas e...

A la scuverta da Klaus Johann Grobe

06 d'october 2016

Da Benedetto Vigne - In duo svizzer che fa furor sin tribunas internaziunalas: Ecco sco Benedetto Vigne ha scuvert en sia atgna discografia ils Klaus Johann Grobe. L’emprima giada als haja...

Buna glüna

17 da schaner 2018

Da Romana Ganzoni - Uossa suna rivats a Landquart. Il figl da 12 ons dumonda a la mamma, scha quist „village“ plain roba plü bunmarchada, plain marcas, plain „labels“, plain prodots...

Il Project

30 da fanadur 2018

pinc e provocativ: Cura che ins entra in territori rumantsch na badan ins betg che ins è uss en il territori rumantsch: Ils nums dals lieus ed ils toponims èn...

Go to top