Auturas ed auturs:

Fadrina Hofmann

Fadrina Hofmann

Autura LATABLA dapi avust 2016 - Fadrina Hofmann es creschüda sü a Scuol e viva hoz darcheu cun sia famiglia quia. Ella ha stübgià scienza da medias e comunicaziun, schurnalissem e rumantsch a l'università da Friburg. Daspö 2009 è'la redactura pro "Die Südostschweiz". Ella ha publichà plüs cudeschs e diversas istorgias.

Da Fadrina Hofmann - Sex, acts criminals e catastrofas - quai sun ils temas chi’s vendan statisticamaing il plü bain in gazetta. Schi’s lavura davent da l’Engiadina dvainta plü difficil cun simils temas.

Sex sells. Sex as venda adüna bain. Eir in gazetta. Ma schi’s viva in Engiadina e’s ha intenziun da restar amo ün pêr ons in val, lura esa meglder da laschar las piclas da quist tema. Eu sun persvasa ch’ün artichel picant sur d’ün’affera amo plü picanta dad üna persunalità grischuna füss IL tema da la gazetta. Mo lura, gnanca la redacziun a Cuoira nu’s po prestar da publichar alch simil. Nüglia chi mankess vi da las istorgias, na. Mo a la fin dals quints lain no schurnalists rapreschantar ün schurnalissem serius. E no dovrain ils inserents chi nu vessan plaschair da talas istorgias. E dal rest es il Grischun bler massa pitschen per scandals suot l’umbli.

Lura dimena acts criminals.

Hm. D’incuort ha ün pulizist sajettà ün tun giò per terra a Cuoira. Quai ha propi bastü per agitar a la glieud. E lura ha ün pêrin involà fanestras nouvas. Quai tunaiva fingià bod da Bonnie e Clyde, il pêrin da bandits legendari. Be cha fanestras nu sun güsta alch extraordinari. Minchatant daja delicts da cuntrabanda pro’l cunfin talian. 250 kils mangiativas aint il auto chi nu sun gnüts declerats – uuui. Na, in Grischun nu daja ni baruns da drogas, ni persecuziuns spectacularas, ni mordraretschs sgrischus. Forsa daja amo ün pêr mafius bain zoppats, ma da scuvrir a quels nu vain no da la gazetta quotidiana gnanca temp.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Restan be amo las catastrofas.

Là daja minchatant propi alch da scriver. Lavinas, boudas, contaminaziun da l’aua, ün uors gnü suot il tren. Üna jada d’eira parti ün bus giò da la costa, quai ha dat bellas lingias grossas – eir schi d’eira laint be il schofför.

I tuna bod cinic a leger da la mancanza dals temas chi interessan uschè ferm a las massas. L’uman es ün voyeur. Sülla pagina d’internet da la gazetta per la quala eu scriv as poja adüna verer chenün artichel chi ha generà ils plü blers clics. I sun adüna o ils accidaints o lura quels artichels chi han aint pleds sco „Zoff“ o „Eklat“. Che chi gira eir adüna bain sun ils affars ominus da tscherts signurs a Val.

Chi chi cugnuoscha meis artichels sa chenün’istorgia chi ha pisserà in Engiadina per la plü grond’attenziun dürant ils ultims ons. I d’eira l’istorgia davart manipulaziuns da notas e noscha qualità da scoula a l’Institut Otalpin Ftan. Quella e las consequenzas da l’artichel han manà a la fin finala ad ün müdamaint da la direcziun, a la serrada da la scoula ed a sia reavertüra cun nouvas testas al timun. Quell’istorgia ha pisserà per bleras nots sainza sön pro mai. As poja scriver d’ün tema talmaing brisant in üna val uschè pitschna? As poja publichar quai cha tuot quinta davovia ma nu ris-cha da dir dad ot? Quant vaglia l’interess public? Che rolla n’haja da surtour sco schurnalista? Eu n’ha stuvü dudir quella jada bleras jadas ch’eu saja üna schurnalista da boulevard - la plü gronda spermalaziun per inchün chi prouva adüna da retscherchar minuziusamaing e da laschar gnir a pled a tuot las partidas. La vardà ha a la fin listess amo salvà mia reputaziun. Uf.

Il plü jent scriva portraits dad umans o reportaschas. Nüglia cun s-chandels, nüglia cun sex, acts criminals o catastrofas. Eir quai legian meis lectuors fidels. Per furtüna.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Esser redactura in Engiadina dürant ils champiunadis mundials da skis a San Murezzan es interessant – ed intensiv. Meis highlights da l’evenimaint nun han però da chefar nüglia cun medaglias o podests.

L’areal da böt a Salastrains es ün furmier dürant quista „WM 2017“ a San Murezzan. Uei quanta glieud, quants voluntaris, quantas persunas chi servan, chi vendan alch o chi regalan roba da reclama. E uei che canera! Ils speakers fan lur lavur, musica vain our dals amplifichaduors, gruppas da musica as preschaintan sül palc dal public village, fans s-chellan e chantan. Eu sun davo mincha di da lavur sfinida sco davo ün maraton.

Istorgias davo las culissas
Cur ch’eu tuorn pro meis auto per ir a chasa in Engiadina Bassa stöglia il prüm da tuot serrar giò il radio e’m calmar darcheu. Cun mincha kilometer ch’eu m’avicin a meis dachasa dvainta darcheu ün pa daplü eu svessa. Dal spür esser aspettatura, dal tadlar e verer e dumandar e darcheu tadlar, am perda nempe bod in quista fuolla da WM. E listess, id es interessantischem da pudair scriver davart quist evenimaint. Eu nu scriv davart las medaglias o davart ils atlets e las atletas. Quai surlascha a meis collegas cumpetents da la redacziun da sport. Eu n’ha il privilegi da scriver las istorgias davo las culissas.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Shop online!
    Shop online!


Politica, cultura, sport
Uschea suna statta a cuccar co chi funcziuna i’l House of St. Moritz, üna construcziun a cupla impreschiunanta. Eu n’ha pudü discuorrer cun nossa presidenta da la confederaziun Doris Leuthard e cun l’anteriur cusglier federal Adolf Ogi. Eu sun statta ad ün VIP-event per chattar oura che chi’d es la differenza dad avair ün ticket per passa 650 francs al di in congual cun quel normal da 40 francs. Eu n’ha accumpagnà al Grond Cussagl pro sia visita a San Murezzan. Eu n’ha baderlà cul autur Arno Camenisch davart ir cun skis e scriver istorgias. Eu n’ha fat ün gir da chasa in chasa: House of Switzerland, House of Liechtenstein, House of Afghanistan, Chalet d’Italia, Tirol Berg. Eu sun statta a verer quanta lavur implü cha la pratcha da chiropractica ha dürant la WM. Eu sun ida culs skis culs Chinais  ed eu n’ha fat üna visita ad Eurosport chi emetta in 54 differents pajais e quai in 20 linguas.

Istorgias sur istorgias
Dapertuot n’haja inscuntrà a persunas interessantas. Dapertuot vessa pudü quintar amo üna pruna istorgias implü. Eir sül viadi pro meis inscunters m’es capità quai. Per exaimpel d’eira quia quist hom giuven dal media shuttle chi vaiva stuvü büttar oura ad ün schurnalist perquai ch’el vaiva fat talmaing teater aint il bussin. „Faster, faster“, haja’l sbragi adüna inavant. El d’eira tard per accumplir sia fin da redacziun e’l viadi da Salastrains fin San Murezzan va tras il god ingio chi’d es impussibel dad ir daplü da 50 kilometers l’ura. A la fin saja il schurnalist dvantà uschè grit ch’el haja spermalà a tuots aint il bussin – ed haja pudü chaminar tras il god fin pro l’hotel. Stupend’istorgia. O lura l’istorgia da quist voluntari, hom pensiunà, chi laiva passantar almain üna jada in sia vita alch plain tensiun, alch extraordinari davo avair vivü üna vita brava e correcta. O lura..., hai, apunta. Tantas istorgias...

Las persunas portan l’evenimaint
Daplü da 23 kilometers raits sgüran la pista da WM. 5000 aspettatuors han lö sülla tribüna. Passa 1500 collavuraturas e collavuratuors da medias sun sül lö. 850 persunas pisseran pella sgürezza. 65 milliuns francs cuosta l’evenimaint. Quai sun be ün pêr da las cifras da quists champiunadis mundials da skis a San Murezzan. Ma las cifras sun in fuond irrelevantas. I sun las persunas chi portan tuot l’evenimaint, persunas cun istorgias. Meis job es da piclar oura almain üna o tschella da quellas. Quai es propi ün job da tschigulatta – adonta da la canera, dal travasch e da la stanglantüm la saira.

Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann - Üsanzas fan oura üna buna part da l’identità d’ün cumün. Pür uossa sco mamma bada ch’üsanzas fan eir part da l’aigna identità. Pangronds chaschuna amo hoz battacour pro mai.

Pangronds, quist’üsanza daja be a Scuol. Ils mats van da chasa a chasa pro las mattas da lur classa. Davant mincha chasa ferman els, cloman „Pangronds!“, la matta vain oura e surdà ün pan cun paira al mat preferi. Davopro daja üna gronda jouslada e l’ultim üna marenda da cumpagnia cun pan cun paira e cacau. In seis raquint „Pangronds“ descriva Cla Biert fingià dal 1949 l’agitaziun cha quist’üsanza chaschuna pro’ls uffants. El quinta dal scuttinöz da las mattas avant il di dals 26 da december. A chi dar il pangrond? Chenün es il mat predilet, a chenün as lessa da marus? El descriva la brama dals mats da survgnir il pangrond da la matta adurada. „Peider vuless il pangrond dad Aitina. El sa bain avuonda cha ella ha plü simpatia per Chasper, e perquai prouva’l cun da las tuottas da til metter our d’chanvà avant ella“.

„A quel nu vöglia!“

Eu m’algord precis cha Pangronds d’eira l’üsanza chi polarisaiva il plü ferm in classa. Chi s’allegraiva da pudair ir cun seis marus culla schlitra e muossar a minchün chi’s voul bain ün a tschel. Chi vaiva il sgrisch da quist di – o perquai ch’ella nu vaiva jent a ningün dals mats o perquai ch’el nu survgniva mai ün pangrond. I d’eira propi uschea sco fingià da’l temp da Cla Biert: „A quel nu vöglia! A Cla per marus? Gnanca per üna paja bricha, guarda be co ch’el chamina! E che gniffa da schlops! Na na, sco a quel, eu per intant, il pangrond nu dun!“, disch Nesa aint il raquint.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Shop online!
    Shop online!
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Vaira dramas daiva

Eir no vaivan da quels in classa cha no nu vessan dat gnanca per da dir il pangrond. A quels chi d’eiran tuot on maligns cun no mattas. A quels chi nu d’eiran ils plü clers. O – la vita es düra – a quels cha la natüra nu vaiva regalà la bellezza. Uschea vaivan adüna ils istess mats la gronda furtüna. I d’eira minch’on da quels chi vaivan trais o quatter pangronds. Blers nun han invezza survgni in tuot ils ons da scoula gnanc’ün pangrond. A mai laiva ün vaschin üna jada sforzar da dar il pangrond. El vaiva imnatschà cha seis frar grond am clocca tras sch’eu nu til detta meis pan cun paira. Eu nu’m vaiva laschà influenzar – eir sch’eu vaiva davopro amo dis a l’inlunga temma chi capita alch. Haiai, vaira dramas daiva pervi da Pangronds.

Il codex d’onur

Chi chi vaiva ün marus faiva da las tuottas per evitar cha ün’otra matta nu detta ün pangrond a „seis mat“. Che zuffas chi’s sviluppaivan davopro sch’üna nu’s tgnaiva vi da quist codex d’onur! Para cha quai d’eira fingià il cas ill’infanzia da Cla Biert: „Mazzina vaiva dit: ‚Öö, nu larast maridar! E sch’el survain il pangrond eir da mai, at saraja istess; eu stun dasper el cun far la marenda e tü la saira sülla schlitra!’ ‚Na’, vaiva respus Aitina. ‚Eir cun far la marenda! E tü dà il pangrond ad inchün oter!’

Trais pangronds ed üna marusa

Cun leger il raquint Pangronds da Cla Biert daja in ögl chi ha bainschi dat ün pêr müdadas pro quist’üsanza – per exaimpel ha lö Pangronds hozindi pür in schner. Ma il caracter es restà listess ed eir las emoziuns cha Pangronds svaglia sun amo las istessas sco dal temp cha mia nona faiva Pangronds: brama, inviglia, temma, rabgia, plaschair e püra furtüna. Intant va fingià meis figl minch’on da chasa in chasa a clomar: „Pangronds!“ Mincha jada spet eu sco sün spinas fin ch’el tuorna a chasa per quintar. Lapro nu vessa d’avair pisser pel stadi d’anim da meis figl. Quist’on es meis mat tuornà a chasa cun ün surrier fin davo las uraglias: trais pangronds ed ün dafatta da sia marusa. Uf. L’on chi vain spettaraja lura tuot malpaziainta cun mia figlia fin cha la brajada da mats rivarà pro nossa chasa. Ed eu speresch fermischen ch’els cloman lura tuot agitats „A mai! A mai!“ cur ch’ella ha da surdar il pangrond. Sco aint il raquint da Cla Biert...

Il raquint Pamngronds as poja leger davo in „Betschlas malmadüras/Das Gewitter“ da Cla Biert.

*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol

Prüma publicaziun: Schner 2017

Suonda LATABLA!



Da Fadrina Hofmann -
Id es las quatter. Amo trais uras, lura cumainza quist spectacul darcheu. Mamma varà decorà circa mincha paraid e mincha comoda cun roba da Nadal: cullas glüschaintas, lametta, cranzins e chandailas dapertuot. I’s es dad esser minch’on furtünà chi nun arda giò la chasa. Pro’l bös-ch exagereschna eir mincha jada. Plü grond e meglder chi’d es, para dad esser lur devisa. E lura varà’la cuschina darcheu per ün battagliun inter. Minch’on as vessa fingià avuonda davo il seguond plat e lura vegn pro amo ün terz e quart, ün desert e l’ultim daja eir amo grassins cun grappa. Eu nu durmirà darcheu nüglia quista not. Bap paquettarà oura la Bibla ch’el ha iertà da seis bap e chi fa puolvra il rest da l’on. Pella mill’avla jada varana da tadlar l’istorgia da Nadal avant cha’ls uffants da meis fradgliuns – chi avant as varan zaclignà tuotta saira – pon as büttar süls paquets suot il bös-chin. Mamma sarà sco mincha jada dischillusa cha ningün nu less plü chantar chanzuns da Nadal e tanta Berta varà bavü in quel mumaint fingià talmaing grappa e vin ch’ella riarà per mincha remarcha sco üna giallina.

Eu dun ün sguard süls paquets per mia famiglia ch’eu n’ha preparà our in corridor. Üna piramida intera. Che sguazzöz. Plücofacil nu riva darcheu na da cuntantar tuot ils desideris. Tenor mai pudessan meis fradgliuns eir far üna glista da giavüschs sco lur uffants, lura ans pudessna spargnar ingrazchamaints vöds e vistas lungas. 

Lascha’m rivir la s-chaffa e tour oura ün pa büschmainta plü eleganta. Mamma metta grond pais lasura ch’eu nu vegna be in jeans la saira da Nadal, lapro eschna tantüna be in famiglia. Üna gronda famiglia, uf. Eu n’ha fingià uossa il sgrisch. Il plü jent vessa accumpagnà a Sara a Bali. Star al mar suot las palmas, leger, baiver cocktails, minchatant flirtar cun ün surfader. Che bel impissamaint! Mamma nu’m perduness quai mai. „Quai es tantüna la festa da la famiglia, la festa da l’amur“, disch’la minch’on cur ch’eu prouv da schmütschir l’orgia da mangiar e regalar. Fin uossa nun haja amo ris-chà da’m far propi our da la puolvra. 

Meis smartphone vibrescha. Ün what’s app. Ün nomer incuntschaint. „Sorry, nu riv listess na speravia. Il regal pel pitschen trametta per posta. El varà inamöd avuonda per paquettar oura hoz. Dast ün bütsch a meis figl da mai. D.“ 

Hm.

Che fetscha uossa cun quista infuormaziun? Scha l’adressata o l’adressat nu survain la novità spetta „il pitschen“ per nüglia a seis bap. E sch’eu scriv inavo a quist idiot chi lascha da la varta seis figl, trametta’l il messadi a la dretta persuna ed ün uffant varà ün Nadal trist. 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


„Char D. Eu sun persvasa cha tü rivast listess amo da far straglüschir ils ögls dal pitschen cun gnir speravia. Tü amast nempe a teis mat ed el a tai. Tü sast jo eir cha teis figl es vairamaing l’unic important quista saira da Nadal. Grazcha per esser uschè ün bun bap. L’anguelin.“

Tramiss. 

Perche hast fat quai, tü cucca! Tü nun est mamma Teresa. Eu blastem cun meis spejel. La stinvetta es ün pa stretta ed eu stir sco üna narra. Lura vegna pro’l maisin da not e pigl oura il clinöz da nona. Amo mai nu til n’haja portà. Mamma varà plaschair. 

Quist mat nu’m lascha pos. Eu guard sül smartphone. Ingüna resposta. Lura pensa vi da mia famiglia gronda, dad ota, stantusa - üna famiglia chi tegna insembel sco la rascha. Meis bap nu vess mai laschà festagiar a no sulet Nadal. Mamma as dà adüna tanta fadia per celebrar la „festa da la famiglia“, „la festa d’amur“... Eu am svarguogn ün zich per meis impissamaints d’avant. Ed eir per meis deport i’ls ultims ons cur ch’eu n’ha adüna be supportà la festa da Nadal per pudair svanir davopro uschè svelt co pussibel darcheu in mia vita cun uorden e quietezza. 

Uossa amo ün zich bellet. Mia sour tschüffarà ün cuolp da’m verer talmaing schicca. Mantel, clav da l’auto e dar l’attacha a la piramida da paquets per rablar tuot ils regals aint in meis pitschen Fiat. Eu decid: Quista saira m’allegra sülla decoraziun, sülla tschainada, sül rier e bajaffar da meis fradgliuns, süls ögls glüschaints da lur uffants, süll’istorgia da Nadal da bap. Eu m’allegr dafatta ün zich sün tanta Berta...

Mezzanot. Meis cheu es greiv dal vin e da grappa. Sün curuna n’haja miss in lingia meis regals: cudeschs, buns, zambriöz dals uffants, ün schal. La stinvetta n’haja laschà aint per ir in let, il bellet lava eir davent pür daman. Mia tas-cha vibrescha. Ün what’s app.

Eu stun sü be precauta perquai cha meis vainter barbuoglia e’l cheu fa mal. Eu pigl oura meis telefonin our da la tas-cha. Il nomer incuntschaint. Üna fotografia. Ün hom chi tegna sün bratsch ad ün mattin da var trais ons e quel tegna sün bratsch ad ün teddy chi’d es bod uschè grond sco el svessa. Il pitschen glüscha sco ün pairin dal plaschair. L’hom eir. „Grazcha, anguelin“, staja scrit suot la fotografia.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

10 d'avust 2019

Gudogna in da 10 products indigens - Ils regals vegnan mess a disposiziun da: Lennaria Schuler-Rozzi, Bravuogn, IN LAIN manufactura Cadonau, S-chanf / Hotel Klarer, Zuoz / Butia Schlerin, Sent /...


Da Fadrina Hofmann - 
In meis manster stuvess eu cugnuoscher tuot las medias socialas importantas chi dà. Mo daplü co Facebook nu rabla propi nan. Per furtüna n’haja uffants chi san declerar tuot.

D’incuort n’haja gnü ün cuors da perfecziunamaint cul tema „purtretar üna persuna in möd creativ“. Spettà n’haja ün cuors da scriver, mo a la fin finala n’haja eir amo imprais a chapir Snapchat. Snapchat es para il mez da communicaziun nr. 1 dals giuvenils. Üna jada d’eira quai Facebook, però daspö cha lur genituors e dafatta nona e bazegner sun eir sün Facebook, nun han ils giuvens plü interess da quista plattafuorma. Snapchat es natüralmaing eir sco fat per giuvenils. In fuond es quista „app“ ün giovaret, sco ch’eu n’ha stuvü constattar. I’s po trametter fotografias o filmins e chats chi svanischan davo 24 uras darcheu. Fich pratic. I dà tschients da purtretins, spruhs e figüras – uschedits avatars - chi’s po eir amo integrar in seis messagi. I’s po disegnar laint cul daint, scriver sül purtret, decorar l’aigna fotografia o chargiar giò roba dal internet. Cuort: Id es ün muond dapersai.

Ingün problem pels pitschens
A mai han dat in ögl duos robas: 1) da meis contacts aint il telefonin sun be persunas suot 30 ons pro Snapchat. 2) quist giovaret es amo tuot divertent. La lezcha da descriver üna collega schurnalista da mai a man da Snapchat d’eira colliada cun risadas. In congual cun meis uffants haja però dovrà ün mumaint fin ch’eu n’ha chapi tuot las funcziuns da Snapchat. Quai nun ha nemia da chefar cun quai cha meis uffants vessan ün agen telefonin o cugnuschessan Snapchat. Anzi. Els vegnan educats scha pussibel sainza mezs electronics, cun bleras activitats i’l liber, cun far sport, musica, disegnar e zambriar. E listess: Cur ch’eu n’ha muossà als uffants la app per declerar che chi d’eira mia lezcha quel di, han els svessa eir vuglü provar oura ed han realisà be subit co cha tuot funcziuna. Ils uffants han ot e ses ons.... 

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Shop online!
    Shop online!
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • www.belain.ch
    www.belain.ch


Differenza da milleni?
Hm, dingionder gnarà quist dun natüral da la generaziun giuvna d’incleger ils mezs electronics? Para es quai propi ün fenomen pro’ls uffants nats davo il milleni. Cler, els creschan sü cun i-phone e cumpagnia, ma meis uffants han vairamaing be ün savair passiv. E listess nun esa da declerar ad els nöa schi vain ün nouv „giovaret“ à la Snapchat. 

Ingüna tschüblarotta
Pervi da meis manster sco schurnalista n’haja stuvü far ün account da Facebook avant ün pêr ons, id es segui Twitter –eir sün cumond da l’etascha da schefs. Facebook douvra uossa bod mincha di per publichar las versiuns scurznidas da meis artichels e per verer che cha meis 454 amis han da communichar. 454 amis tuna bain grondius, o? Twitter nun es invezza propi meis cas. Forsa suna eir massa plufra per quista plattafuorma da social media. Eu nun ha mai fat il sforz d’incleger ils sistem cun quistas saivinas – hashtags – ed eu nu perseguitesch neir na ad oters „tschüblarots“. Per dir la vardà: Eu nun ha simplamaing neir na temp per tuot quista communicaziun sociala. Eu n’ha da far avuonda culla communicaziun illa vita reala. 

Basta, scha’l prossem s-chalin in meis manster vess dad esser da communichar via Snapchat suna uossa preparada. E schi vegnan pro eir amo Instagram e co. possa amo adüna dumandar agüd pro meis uffants. 

Text: Fadrina Hofmann, Scuol
Fotografia: www.pexels.com (CC0)


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

5 malchapientschas

5 malchapientschas

14 d'avust 2019

Dad Annetta Zini (DRG) – La lingua rumantscha è ritga – uschè ritga che...

Char’Engiadina

Char’Engiadina

07 d'avust 2019

Dad Alina Müller (GiuRu) - Co gira uschè pro tai? Laiva be sveltin scriver at...


Dad Fadrina Hofmann -  Avair ün nom ester nun es uschè simpel in Svizra. Gnanca in Engiadina. Gnanca sch’el tuna melodius.

Il bap da meis uffants deriva da Havanna ed el porta ün nom spagnöl chi tuna sco üna melodia schi til as pronunzcha inandret. Meis uffants portan teoreticamaing listess nom schabain ch’illa pratica sun els ils uffants Hofmann perquai cha gnanc’orma nu cugnuoscha a quist bap cul nom melodius. Eu nun ha mai corret schi gnivan chartas o cartulinas pels uffants cun meis cunom, eu nun ha neir corret scha meis figl ha indichà a ballapè o ad JO il nom Hofmann impè da quel nom chi sta vairamaint aint in seis pass. Intant es quai nempe propi uschea: il nom cuban es be amo existent i’l pass dals uffants.

Üna classa plü bassa
Quai ha plüs motivs. Ün as nomna pregüdizi. Eu m’algord d’üna situaziun urgiainta aint il ospidal chantunal a Cuoira cur cha mia figlia vaiva la geldüm ed eu sun sezzada lönchezzas i’l local d’aspet sainza infuormaziuns. La prüma dumonda dad üna sour d’amalats d’eira lura – in ün tempo fich plan ed express mincha vocal bainin bainin – „Sprechen Sie Deutsch?“ Ter stutta es la signura statta cur ch’eu n’ha respus in meis plü bel bündnertütsch ch’eu discuorra dafatta tuot las quatter linguas naziunalas schi stopcha esser. Dandettamaing d’eira l’atmosfera i’l local tuot ün’otra e pac plü tard es dafatta rivà il meidi as s-chüsond ch’els m’hajan laschà spettar uschè lönch. „Uossa sa’la sco chi va a no“, ha respus üna duonna prtugaisa chi sezzaiva cun mai i’l local d’aspet e chi vaiva realisà la situaziun. Ün nom ester e zac as vegna degradà in üna classa plü bassa. Eu d’eira schoccada.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • Shop online!
    Shop online!
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun


Deutsch für Anfänger
A Scuol daja blers uffants portugais. Perquai esa üna buna chosa chi dà ün post d’integraziun chi spordscha sustegn ad els schi va per rumantsch o tudais-ch. Tschel di però ha eir meis figl survgni üna charta. „Deutsch in der Schule 2016/17“. „Bist du fremdsprachig und gehst in die zweite Klasse?“, es la prüma dumonda sül fögl. Il post d’integraziun spordscha prüms pass illa lingua tudais-cha: ün’udida pella lingua estra, üna basa grammatica. 27 eivnas da cuors a duos lecziuns. Flot. Uossa esa però uschea cha no vivain daspö ons insembel cun ün hom da Berlin. Meis char discuorra tudais-ch culs uffants e scha no eschan üna jada l’on in Germania in vacanzas discuorran meis uffants mez rumantschs mez cubans uschè ün net tudais-ch ch’eu stun svessa stutta. Dal rest: Schwiizertütsch san quists uffants cul nom ester eir amo perfettamaing. Meis figl legia cudeschs gross sün tudais-ch, ils uffants taidlan discs cumpacts cun istorgias in tudais-ch e guardan films d’uffants in tudais-ch. La charta dal post d’integraziun es dimena splachada ter svelt aint il chanaster da palperi.

„Alch ester“
Ün nom basta dimena per splachar in ün chaschuot. Ingün nu ponderescha che persuna chi sta davo il nom, ingün nu s’interessa pel ambiaint o pellas ragischs da quista persuna. Be d’incuort es gnü publichà ün stüdi chi demuossa cha persunas cun ün nom ester han da scriver in Svizra tschinch jadas daplüssas annunzchas per survgnir üna plazza. Quai dà da pensar. Meis uffants creschan sü in Engiadina in üna famiglia engiadinaisa cun amo ün zich influenza tudais-cha – e listess suna sül palperi in prüma lingia „alch ester“. „Schi müda il nom“, ha manià inchün d’incuort. Scha quai füss be uschè simpel. Müdar il nom es bod impussibel in Svizra scha’l bap nun es perinclet – e quel es natüralmaing superbi sün seis nom melodius chi ha in seis pajais eir amo üna valur istorica.

Facit: Tuot es üna dumonda da la perspectiva – e meis uffants staran o indichar inavant Hofmann per gnir trattà sco tuot tschels o imprender a viver cun ün bel nom chi serra automaticamaing portas.


*In "La columna" descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text e fotografia: F. Hofmann, Scuol


Suonda LATABLA!


Forsa er insatge per Vus:

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

Far part e gudagnar: Tombola a la festa da 100 onns Lia Rumantscha

10 d'avust 2019

Gudogna in da 10 products indigens - Ils regals vegnan mess a disposiziun da: Lennaria Schuler-Rozzi, Bravuogn, IN LAIN manufactura Cadonau, S-chanf / Hotel Klarer, Zuoz / Butia Schlerin, Sent /...


Da Fadrina Hofmann -
P
er ün pêr eivnas viva nossa famiglia immez ün pitschen plazzal da fabrica. Quell’experienza porta eir situaziuns inaspettadas e minchatant dafatta üna sfida plü gronda.

Pro mincha proget da fabrica daja eir surpraisas, quai sa minchün chi ha fabrichà svessa fingià üna jada. Pro nos plazzalin da fabrica – i naschan trais nouvas stanzas - han scuvri ils elektrikers l’öv marsch: asbest aint in tuot las chaistas da sgüranza e quai in tuot la chasa. Halleluja. Mobain, quai es güsta üna bun’occasiun per eliminar ils sbagls da temps passats, vaina pensà. Cler cha per far quist müdamaint esa da serrar giò la forza electrica. Ün di inter sainza forza? Ingün problem, n’haja cret. Eu manaj, scha no eschan in viadi vivaina eir tuot simpel ed eschan adüna offline. I vess dad ir dimena sainza problems eir sainza apparats electronics.

E lura es rivà quist di sainza forza:

Bunura.

Ils uffants sun güsta partits per scoula e scoulina cur ch’eu bad ch’eu n’ha baincomal invlidà da chargiar sü il natel la saira avant. Be amo 18 pertschient accu, super. Pac plü tard telefona il vize-schef: Perche ch’eu nu piglia giò il telefon dürant il temp da büro? Äh... Dandettamaing am vegna adimmaint cha tuot la roba in glatschera ed ün pêr mangiativas illa s-chaffa fraida pudessan dvantar noschas uschè ün di inter a chod. Ingio dessa alternativas? Las glatscheras da mamma. Svelt svelt, paquettar insembel la roba e manar a salv.

Giantar.

Oh, che as cuschina be sainza forza electrica? Platta fraida per uffants fomantats davo üna bunura da scoula? Noscha idea. La soluziun es ün telefon illa pizzaria. Schi, reservaziun per trais persunas, grazcha fich. Che flot da simplamaing pudair mangiar ün lavurdi tuot normal utrò. Ils uffants giodan – e meis telefonin vain chargià dürant il past pro l’attach da la pizzeria.

Davomezdi bod...

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch


„Mamma, perche nu va il cd-player?“. La forza, mia chara! „Mamma, ingio es vairamaing meis tricot per ir a ballapè?“ Ou, malnet davant la maschina da lavar. Na, meis char, eu nu til poss lavar svelt per ch’el saja pront a las tschinch pel trenamaint. Perche? La forza, meis char!

Davomezdi tard: Intant haja dat üna novità inaspettada. Meis telefonin vibrescha d’incuntin. Fini cul di liber. La schurnalista dvainta activa. Mo uossa, ingio chatta ün lö cun access d’internet liber per pudair trametter la novità illa redacziun a Cuoira? Cul laptop mütscha il prüm in ün cafè. Massa blera glieud, massa blera canera. Üna bun’amia es a la fin meis salvamaint. In sia cuschina chatta quietezza – e w-lan. Che schaschin.

Saira:

Ils electrikers han fini la lavur. I dà darcheu dapertuot in chasa forza. Dapertuot? „Na, üna lingia nun eschna stats bun dad activar, ma no nu vain chattà oura chenüna e nu vain pudü resolver il problem“, as s-chüsa il schef dals electrikers. I’ls locals principals funcziuna tuot. Mobain, lura nu saraja uschè mal, pensa. No giodain üna schoppa cuschinada sülla platta choda, tadlain las novitats i’l radio, ils uffants guardan il Sandmann illa televisiun e lura pulischan els ils daints cul barschunin electronic. Cur ch’els sun a cuz, vegna cun plaschair eir eu in mia stanza da durmir per leger in pos amo ün’uretta. E lura?

Ingüna glüm in stanza...

*In „La columna“descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.


Text: F. Hofmann
Fotografia: n/a

 

FA PART, commentescha sutvart! 

+++ Il spiert da cuminanza è important ed uschia è mintgin bainvegni da sviluppar quist project cun nus; Igl è pussaivel da registrar events e nus publitgain Vossas novitads. Scha vus avais gust da contribuir in artitgel ans pudais trametter in e-mail sin This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Da Fadrina Hofmann - 
Minchatant nun esa simpel dad esser schurnalista locala. Far dret a tuots es impussibel. La redacziun pretenda üna tenuta critica, la regiun less gnir preschantada be in sia megldra splendur. Ün insaj.

Eu nu less plondscher. Meis manster es la cana. Eu n’ha mincha di dachefar cun oters temas, cun persunas interessantas. Eu sun ün di a far üna reportascha sün ün vadret, l’oter di fetscha ün’intervista cun ün cuschinunz renomnà in ün hotel da tschinch stailas e’l terz di possa visitar ün observatori da stailas. Eu dod istorgias captivantas, survegn invistas exclusivas e vegn cunfruntada cun temas brisants. Mincha di porta alch oter. Rutina nu daja, lungurella neir na.Grondius.

Cler cha no valütain

La sfida in mia funcziun sco schurnalista locala es beda mantgnair la balantscha tanter sduvlar e lodar. Mia lezcha es quella d’avair in gazetta quels temas chi occuppan a la cumünanza. Adüna nu sun quels temas be agreabels. Anzi, minchatant vaja per istorgias cha’ls pertocs zoppantessan plü jent. Eu nu sun ni dedectiva ni advocata, ma schi va per chosas chi han consequenzas per daplü co be üna o duos persunas, nu das-cha sco schurnalista serrar ils ögls. Objectività es la maxima aint in meis manster. Objectività voul dir in quist cas: laschar gnir a pled a tuots, provar da nu valütar, esser vardaivel e fair. Quai prouva da far mincha di. Ma eir no schurnalists eschan be umans. Eir no vain preferenzas e valuors. Cun tscherner ün pled o cun decider che infuormaziun chi vain priorisada faina automaticamaing üna valütaziun. No decidain che importanza cha che tema ha o che oppiniun chi survain quant spazi. Quista selecziun capita in mincha mez da massa. Quai es bainschi üna spezcha da pussanza, ma eir üna gronda respunsabiltà.

Grazia fitg a tut ils sponsurs da LATABLA:

  • www.belain.ch
    www.belain.ch
  • Adüna bun - cafè grischun
    Adüna bun - cafè grischun
  • Tel: 081 852 45 45
    Tel: 081 852 45 45
  • Shop online!
    Shop online!
  • Tel. 081 864 01 51
    Tel. 081 864 01 51
  • www.quartalingua.ch
    www.quartalingua.ch
  • La Giuventetgna Rumantscha
    La Giuventetgna Rumantscha
  • L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
    L’Institut dal Dicziunari Rumantsch Grischun
  • Tel. 081 864 15 81
    Tel. 081 864 15 81


Tuots han agens interess


In meis intschess da lavur nu daja propi temas chi han üna relevanza mundiala. Minchatant però stuna svessa stutta che effet ch’ün pêr lingias in gazetta pon avair. Cha las medias sun dvantadas ün instrumaint fich efficiaint han organisaziuns e gruppas d’interess inclet fingià dalönch. Id es da star attent da nu’s laschar instrumentalisar dad oters cun scriver artichels.Mincha di vegnan mails cun communicaziuns da pressa. Mincha speditur as giavüscha publicitàpositiva o less ragiundscher ün böt. I dà però eir mails da persunas chi vöglianbe dar tips ed inputs. Minchatant sun quels abstrus, minchatant üna buna funtana. 

Sbagls visibels per tuots. Il plü invidas n’haja als tuotsapiaints. A quels chi han adüna da reclomar alch. Mia lavur es oramai publica. Sch’eu fetsch ün sbagl – e quai vain avant amo minchatant – es quel visibel per tuots. Pel solit til vezza svessa sco prüma e m’agit a mort. Lura esa stupend pella morala schi vegnan eir amo telefons, chartas o mails cul avis cha la signura schurnalista nun haja darcheu üna jada ingün’idea. Critica constructiva saja acceptar bain, ma quella cul martè sül cheu am va terribel sülla nerva. E las attachas persunalas, quellas am dan eir amo davo tants ons i’l manster da ruojer.


Eir far plaschair tocca pro

Basta, eu n’ha dit al cumanzamaint ch’eu nu lessa plondscher. Vairamaing n’haja eir pac motiv da far quai. Id es nempe uschea cha la quantità da cumplimaints e reacziuns positivas es bainquant plü ota co quella da las criticas. Eu stögl conceder ch’eu giod mincha singula frasa chi cumainza cun „grazcha fich“. Vairamaing scriva nempe blerun plü jent las istorgias bellas, quellas chi fan plaschair e chi sustegnan ad üna persuna o ad üna gruppaziun. La plü flotta incumbenza es üna jada l’on quella da pudair ir a far ün viadi da pressa e da scriver sur dal lö visità. Da quels artichels han pel solit tuots plaschair. Oter co schi vain purtretà ün lö in Austria. Meis ultim viadi n’haja nempe fat i’l Pillerseetal. Eu d’eira inchantada da la cuntrada e da la sporta sül löe quai n’haja eir scrit. Pacs dis plü tard m’ha cità üna gazetta dal Partenz: „Anstatt die heimische Tourismus-Industrie tatkräftig in ihrem täglichen Kampf um die Gunst der Gäste zu unterstützen, lobpreist man die Konkurrenz. Da fehlen einem wahrlich die Worte“. I nun es propi na adüna simpel dad esser schurnalista...

*In „La columna“descriva Fadrina Hofmann mincha mais quai chi occuppa e movainta ad üna schurnalista e mamma in Engiadina.

Pagina 2 da 2

Newsletter:

Adressa d'email:

Prenum:

Num:


Go to top